Қазақстан аймақтарының экономикалық дамуын теңестіру
40-параграф · Оқулықтың 169–170-беттері
«География, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Қазақстан аймақтарының экономикалық дамуын теңестіру» тақырыбы, 40-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Екі өңірдің өндірісі өсті, бірақ бірінде жұмысқа және медицинаға қолжетімділік төмен болып қалды. Өңірлік…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Экономикалық көлеммен бірге жұмыс, қызметке қолжетімділік және өмір сапасын салыстыру
Жауап нұсқалары
- A.Тек ең үлкен зауыттың қуатын көрсету
- B.Экономикалық көлеммен бірге жұмыс, қызметке қолжетімділік және өмір сапасын салыстырудұрыс
- C.Қызмет қолжетімділігін экономикамен байланысы жоқ деп қалдыру
- D.Өнім өскендіктен барлық алшақтық жойылды деп алу
- E.Тек өңір аумағын бірдей ету
Түсіндірме
Ереже: Өңірлік даму алшақтығы тек өнім көлемінен тұрмайды. Жұмыс, білім, денсаулық және қызметке жету мүмкіндігі өмір сапасының басқа қырларын ашады.
Қолдану: Шарт өндіріс өссе де нақты қызмет айырмасы сақталғанын көрсетеді. Сондықтан бірнеше нәтижені бірге салыстыру ғана алшақтықтың мазмұнын ашады.
Қате нұсқалар: A) Бір зауыт бүкіл тұрғынның мүмкіндігін толық өлшемейді.
C) Қызмет еңбекке, денсаулыққа және өмір сапасына қатысты.
D) Өнім өсімі қызмет айырмасының жойылғанын дәлелдемейді.
E) Жер көлемін теңестіру жұмыс пен қызмет жағдайын автоматты түзетпейді. Ишара: Өңірдің өсуі тұрғынның қандай мүмкіндігіне жетті?
Дұрыс жауап: 50-ден 30-ға азайды
Жауап нұсқалары
- A.50-ден 60-қа өсті
- B.150-ден 200-ге өсті
- C.30-дан 50-ге өсті
- D.50-ден 30-ға азайдыдұрыс
- E.Екі кезеңде де 50 болды
Түсіндірме
Ереже: Абсолют алшақтық бірдей өлшемдегі екі аумақ көрсеткішінің айырмасымен есептеледі. Әр кезеңдегі айырма жеке анықталады.
Қолдану: Алғашқы айырма 200−150=50; кейінгі айырма 210−180=30. Екі өңір де өскенде алшақтық 20 бірлікке қысқарған.
Қате нұсқалар: A) Кейінгі айырма 210−180=30, 60 емес.
B) 150 мен 200 — алғашқы деңгейлер, алшақтық емес.
C) Кезеңдердің реті ауыстырылған.
E) Алғашқы айырма ғана 50, кейінгісі 30. Ишара: Әр кезеңде жоғары мәннен төмен мәнді шегер.
Дұрыс жауап: Қажеттілік пен жеткізу шығынын және нақты қызметке қолжетімділікті
Жауап нұсқалары
- A.Тек ауыл атауының ұзындығын салыстыру
- B.Су қажеті көп ауылға қызметтің қажеті жоқ деу
- C.Қажеттілік пен жеткізу шығынын және нақты қызметке қолжетімділіктідұрыс
- D.Қаржы бірдей болса нәтиже міндетті бірдей деп алу
- E.Шашыраңқы қоныстану халық санының жоқтығын білдіреді деу
Түсіндірме
Ереже: Ресурсты бірдей бөлу нәтиженің немесе мүмкіндіктің бірдей болуына кепіл емес. Қоныстану және қызмет құнына байланысты қажеттілік айырмасы ескеріледі.
Қолдану: Қымбат жеткізу бірдей бюджетпен аз қамтуға әкелуі мүмкін. Сондықтан тұрғынның нақты қолжетімділігін қажеттілік пен шығынмен салыстыру қажет.
Қате нұсқалар: A) Атау қажеттілік пен құнды өлшемейді.
B) Жоғары шығын қажеттілікті жоймайды.
D) Бірдей ақша әртүрлі жағдайда бірдей қызмет мөлшерін сатып алмауы мүмкін.
E) Шашыраңқылық тұрғындардың кең орналасуын білдіреді, жоқтығын емес. Ишара: Бірдей ресурс әр ауылда бірдей мүмкіндік жасай ма?
Дұрыс жауап: Тұрғылықты жерге байланысты негізгі қызметке қолжетімділік айырмасын азайту
Жауап нұсқалары
- A.Тұрғылықты жерге байланысты негізгі қызметке қолжетімділік айырмасын азайтудұрыс
- B.Барлық ауылға қажеттілігіне қарамай бір ғана өндіріс түрін беру
- C.Тек ең бай орталықтағы өндірісті көбейтіп, басқа аумақты бағаламау
- D.Әр тұрғынның жеке табысын еш дерексіз бірдей деп жариялау
- E.Өнім көлемі жоғары болса қызмет теңсіздігін жасыру
Түсіндірме
Ереже: Аумақтық әділеттілік адамдардың қажеттілігін қанағаттандыру мүмкіндігін қарастырады. Ол барлық шаруашылықты бірдей ету немесе табыстың теңдігін дерексіз жариялаумен тең емес.
Қолдану: Негізгі қызметке жетудегі айырманы азайту тұрғынның орналасуына байланысты мүмкіндікті жақсартуға тікелей бағытталған.
Қате нұсқалар: B) Бір өндіріс жергілікті қажеттілікке әрдайым сай емес.
C) Бір орталықтың өсуі басқа аумақтың қолжетімділігін өзі жақсартпайды.
D) Жеке табысты дерексіз тең деу нақты мүмкіндікті өлшемейді.
E) Алшақтықты жасыру әділеттілікті бағалауға қайшы. Ишара: Тұрғын қай жерде тұрғанына байланысты қандай мүмкіндік айырмасы бар?
Дұрыс жауап: Жергілікті жеткізушілер, жұмысқа қатынау және қызмет сұранысының өзгерісі
Жауап нұсқалары
- A.Тек орталықтағы жарияланған жоба саны
- B.Жергілікті жеткізушілер, жұмысқа қатынау және қызмет сұранысының өзгерісідұрыс
- C.Тек орталықтың атауы
- D.Тек жаңа ғимараттың түсі
- E.Тек айналадағы аудандардың карта бояуы
Түсіндірме
Ереже: Өсу орталығының ықпалы өндіріс, еңбек және қызмет байланыстары арқылы таралуы мүмкін. Орталықтағы өсу сыртқы аумаққа міндетті бірдей пайда береді деген кепіл жоқ.
Қолдану: Жеткізушілермен келісім, жұмысқа қатынау және қызметке сұраныс өзгерісі орталықтың айналадағы аумақпен нақты байланысын көрсетеді.
Қате нұсқалар: A) Жоба саны іске асқан сыртқы әсерді тікелей көрсетпейді.
C) Атау ықпал бағыты мен көлемін өлшемейді.
D) Ғимарат түсі экономикалық байланысты ашпайды.
E) Бояу статистикалық немесе ағын дерегінің орнына жүрмейді. Ишара: Орталықтың өнімі мен жұмыс орны айналаға қалай байланысады?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Қазақстан аймақтарының экономикасы
- Экономикалық-географиялық аудандастырудың теориясы мен практикасы
- Инвестициялық тартымдылық – Қазақстан экономикасының даму механизмі
- 14-сарамандық жұмыс. Аймақтың экономикалық және инвестициялық әлеуетін бағалау
- Мамандану және әртараптандыру – аймақтық экономиканың даму әлеуеті
- 15-сарамандық жұмыс. Аймақтың даму әлеуетіне SWOT-талдау жасау
- Қосылған құны жоғары тауарлар мен қызметтер өндірісі
- 16-сарамандық жұмыс. Қосылған құны жоғары өнімдер мен қызметтердің аймақтық өндірісінің бизнес-жоспары
Сұрақтар «География, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.