Мамандану және әртараптандыру – аймақтық экономиканың даму әлеуеті
41-параграф · Оқулықтың 173–174-беттері
«География, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Мамандану және әртараптандыру – аймақтық экономиканың даму әлеуеті» тақырыбы, 41-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Өңірдің сыртқа сататын өнімінің негізгі бөлігі бір тауардан тұрады. Бұл қандай белгі?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Тауарлық мамандану
Жауап нұсқалары
- A.Әрбір тауардың бірдей үлеске ие болуы
- B.Тауарлық маманданудұрыс
- C.Әр түрлі өнімге толық әртараптандыру
- D.Барлық нарықтан оқшаулану
- E.Басқару қызметтерінің міндетті көбеюі
Түсіндірме
Ереже: Тауарлық мамандану белгілі өнімнің немесе қызметтің басымдығын білдіреді. Әртараптандыру өнім құрамын кеңейтеді.
Қолдану: Бір тауар сыртқы сатылымда басым болғандықтан, берілген құрылым тауарлық мамандану белгісіне сәйкес.
Қате нұсқалар: A) Басымдық үлестердің бірдейлігіне қайшы.
C) Құрамда бір тауар басым; әртүрлі өнімге толық таралу берілмеген.
D) Сыртқа сату бар, сондықтан оқшаулану емес.
E) Тауар құрылымы басқару функциялары санын өзі анықтамайды. Ишара: Өнім құрамында бір бағыт басым ба, әлде үлес бірнеше бағытқа таралған ба?
Дұрыс жауап: Өткізу нарықтарының әртараптануы
Жауап нұсқалары
- A.Шикізаттың толық жойылуы
- B.Өткізу нарықтарының әртараптануыдұрыс
- C.Барлық өндіріс қызметінің тоқтауы
- D.Бір нарыққа тәуелділіктің міндетті күшеюі
- E.Өнім түрлерінің міндетті үш есе көбеюі
Түсіндірме
Ереже: Нарықтық әртараптандыру өткізу бағыттарын кеңейтеді. Өнім түрі өзгермей де бірнеше нарыққа шығуға болады.
Қолдану: Шартта өнім сол күйі, ал нарық саны бірден үшке өзгерген. Сондықтан дәлелденген өзгеріс нарық бағыттарына қатысты.
Қате нұсқалар: A) Жаңа нарық шикізатты толық жоймайды.
C) Жеткізу кеңейгені өндірістің тоқтауын білдірмейді.
D) Бағыттардың көбеюі бір ғана нарыққа шоғырлануды өздігінен күшейтпейді.
E) Өнім түрі өзгергені берілмеген. Ишара: Не өзгерді: тауар ма, әлде оны сатып алатын нарық па?
Дұрыс жауап: Ішкісі жергілікті шаруашылықтағы рөлге, сыртқысы басқа аумақтарға өнім мен қызмет ұсынуға қатысты
Жауап нұсқалары
- A.Ішкі мамандану болса сыртқа сату мүмкін емес
- B.Сыртқы мамандану жергілікті сұраныс мүлде жоқ екенін білдіреді
- C.Ішкісі жергілікті шаруашылықтағы рөлге, сыртқысы басқа аумақтарға өнім мен қызмет ұсынуға қатыстыдұрыс
- D.Екі түр де тек кәсіпорын атауына байланысты
- E.Ішкісі тек жер көлеміне, сыртқысы тек ауа райына қатысты
Түсіндірме
Ереже: Ішкі мамандану сала рөлін өңір шаруашылық кешенінде, сыртқы мамандану басқа аумақтармен еңбек бөлінісінде көрсетеді. Бір салада екі рөл қатар болуы мүмкін.
Қолдану: Жергілікті басымдық пен сыртқа жеткізу әртүрлі қатынас. Берілген екі сипат ішкі құрылымды және аумақаралық алмасуды бөлек ашады.
Қате нұсқалар: A) Жергілікті басым сала сыртқа да өнім сата алады.
B) Сыртқы жеткізу жергілікті тұтынудың жоқтығын талап етпейді.
D) Атау нақты салалық үлес пен жеткізу құрылымын өлшемейді.
E) Бұл табиғи сипаттар ішкі-сыртқы экономикалық рөлдің анықтамасы емес. Ишара: Сала өңірдің ішінде қандай рөл атқарады және сыртқа не береді?
Дұрыс жауап: Кері тік интеграция
Жауап нұсқалары
- A.Кері тік интеграциядұрыс
- B.Алға бағытталған тік интеграция
- C.Байланыссыз салаға кіру
- D.Тек өткізу нарығын кеңейту
- E.Өнім тізбегін толық тоқтату
Түсіндірме
Ереже: Кері тік интеграция өндіріс тізбегінің жеткізуші жағына, ал алға интеграция тұтынушыға жақын өткізу және кейінгі буынға қозғалады.
Қолдану: Ұнның шикізаты — бидай. Оны өндірушіні қосу кәсіпорынның бұрынғы кіріс ресурсы жағына бағытталған.
Қате нұсқалар: B) Өткізу немесе кейінгі буын емес, шикізат жағы қосылған.
C) Бидай ұн өндірісімен тікелей байланысты.
D) Нарық саны туралы өзгеріс берілмеген.
E) Тізбек тоқтамай, оған алдыңғы буын қосылған. Ишара: Қосылған буын кәсіпорынға шикізат бере ме, әлде оның өнімін әрі қарай өткізеді ме?
Дұрыс жауап: Алға бағытталған тік интеграция
Жауап нұсқалары
- A.Жеткізушілердің міндетті толық жойылуы
- B.Тек табиғи қордың өсуі
- C.Өніммен байланыссыз конгломераттық бағыт
- D.Алға бағытталған тік интеграциядұрыс
- E.Кері тік интеграция
Түсіндірме
Ереже: Алға тік интеграция өнімнің кейінгі өткізу немесе қызмет буындарын қосады. Кері интеграция шикізат пен кіріс ресурсы жағына қатысты.
Қолдану: Дүкен өнімді тұтынушыға жеткізеді. Кәсіпорын өткізу буынын өз жүйесіне енгізгендіктен, бағыты алға.
Қате нұсқалар: A) Өткізу буынын қосу барлық жеткізушінің жоғалуын міндетті білдірмейді.
B) Дүкен құру табиғи қорды көбейтпейді.
C) Дүкен осы өнімнің өткізуімен тікелей байланысты.
E) Шикізат өндіру емес, дайын өнімді өткізу қосылған. Ишара: Жаңа буын дайын өнімді тұтынушыға жақындата ма?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Экономикалық-географиялық аудандастырудың теориясы мен практикасы
- Инвестициялық тартымдылық – Қазақстан экономикасының даму механизмі
- 14-сарамандық жұмыс. Аймақтың экономикалық және инвестициялық әлеуетін бағалау
- Қазақстан аймақтарының экономикалық дамуын теңестіру
- 15-сарамандық жұмыс. Аймақтың даму әлеуетіне SWOT-талдау жасау
- Қосылған құны жоғары тауарлар мен қызметтер өндірісі
- 16-сарамандық жұмыс. Қосылған құны жоғары өнімдер мен қызметтердің аймақтық өндірісінің бизнес-жоспары
- Қазақстанның арнайы экономикалық аймақтары мен технопарктері
Сұрақтар «География, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.