Сүйектердің байланысу типтері
33-параграф · Оқулықтың 137–139-беттері
«Биология» оқулығының (8-сынып, Атамұра, 2018) «Сүйектердің байланысу типтері» тақырыбы, 33-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Қаңқа сүйектерінің байланысын қозғалу мүмкіндігі бойынша қай үш топқа бөледі?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Қозғалмайтын, аз қозғалатын, еркін қозғалатын
Жауап нұсқалары
- A.Қозғалмайтын, аз қозғалатын, еркін қозғалатындұрыс
- B.Ұзын, қысқа, жалпақ
- C.Тығыз, кемікті, сұйық
- D.Мойын, кеуде, бел
- E.Остеобласт, остеоцит, остеокласт
Түсіндірме
Ереже: Сүйектердің байланысын қызметтік тұрғыдан олардың қозғалу мүмкіндігімен жіктейді. Қозғалмайтын байланыс, аз қозғалатын байланыс және еркін қозғалатын байланыс осы белгіге қатысты. Пішін, ұлпа архитектурасы және жасуша түрі басқа жіктеу белгілері, олар байланыстағы қозғалыс дәрежесін тікелей атамайды.
Қолдану: Шарт жіктеу негізін нақты береді: қозғалу мүмкіндігі. Бірінші нұсқа дәл осы белгіге сүйенген үш топ. Жауапты таңдау үшін анатомиялық атаулардың таныстығын ғана емес, олардың қай белгі бойынша бөлінгенін тексеру керек. Бұл үштік сүйектің үлкендігіне немесе матрикс құрылысына негізделмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Ұзын-қысқа-жалпақ сүйек пішіндері. Тығыз-кемікті сүйек затының құрылысына қатысты, сұйық сүйек типі емес. Мойын-кеуде-бел жота бөлімдері. Остеобласт-остеоцит-остеокласт жасушалар.
Қайта орындауға ишара: Жіктеудің сұралған белгісі — қозғалыс дәрежесі.
Дұрыс жауап: Бассүйек жігі
Жауап нұсқалары
- A.Иықтың синовиальды буыны
- B.Жамбас-сан буыны
- C.Саусақаралық синовиальды буын
- D.Кәрі жілік-білезік буыны
- E.Бассүйек жігідұрыс
Түсіндірме
Ереже: Бассүйек жіктері көршілес сүйектердің талшықты дәнекер ұлпа арқылы байланысуына мысал. Олар ми сауытының қорғаныш тұтастығына қатысады және әдетте еркін қозғалатын синовиальды буын сияқты жұмыс істемейді. Шовтың болуы барлық сүйек міндетті толық бір сүйекке айналған дегенді білдірмейді.
Қолдану: Шарт жұқа талшықты байланыс пен еркін қозғалыстың болмауын бірге сипаттайды. Бассүйек жігі дұрыс. Сұрақ төменгі жақ буынына емес, ми сауыты сүйектерінің көпшілігіне қатысты болғандықтан, «бассүйекте ешқандай қозғалыс болмайды» деген кең қорытынды қажет емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Иық пен жамбас-сан синовиальды қозғалмалы буындар. Саусақаралық буын қозғалыс жасайды. Кәрі жілік-білезік те еркін қозғалатын байланыс. Төрт нұсқа шарттағы талшықты жікті көрсетпейді.
Қайта орындауға ишара: Ми сауытының жігін төменгі жақ буынымен шатастырма.
Дұрыс жауап: Аз қозғалатын
Жауап нұсқалары
- A.Еркін шар тәрізді
- B.Тек толық сүйектік бірігу
- C.Буынсыз сіңірлік жиырылу
- D.Қозғалыс дәрежесі дискімен еш байланысты емес
- E.Аз қозғалатындұрыс
Түсіндірме
Ереже: Омыртқа денелерінің аралық дискілері талшықты шеміршекті байланыс түзеді. Әр байланыста қозғалыс аз болғанымен, көптеген сегменттің бірлескен қозғалысы жотаның иілуіне мүмкіндік береді. Омыртқалар арасында басқа, синовиальды ұсақ буындар да бар; оларды денелер арасындағы дискпен теңестірмейміз.
Қолдану: Сұрақ нақты омыртқа денелері және олардың арасындағы диск туралы. Сондықтан аз қозғалатын байланыс дұрыс. «Омыртқада буын бар» деген жалпы мәліметті осы нақты құрылымға ауыстыруға болмайды. Жеке сегменттің аз қозғалысы бүкіл жота қимылсыз дегенді де білдірмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Еркін шаровидті байланыс дискке сәйкес емес. Толық бірігу диск арқылы байланысты елемейді. Сіңірлік жиырылу шеміршекті байланыстың қызметі емес. Диск қозғалысқа қатыссыз деу құрылымның рөлін жоққа шығарады.
Қайта орындауға ишара: Сұрақ омыртқа денелері туралы екенін сақта.
Дұрыс жауап: Көп сегменттің шағын қозғалыстары қосылады
Жауап нұсқалары
- A.Бір ғана омыртқа бұлшық ет сияқты қысқарады
- B.Әр диск міндетті түрде толық сүйекке айналады
- C.Көп сегменттің шағын қозғалыстары қосыладыдұрыс
- D.Барлық байланыс бір мезетте ажырап кетеді
- E.Тек мойын бөліміндегі бір буын бүкіл жотаны алмастырады
Түсіндірме
Ереже: Күрделі құрылымның жалпы қозғалысы жеке байланыстар қозғалысының қосындысынан пайда болуы мүмкін. Жотада аз қозғалатын сегменттердің бірнешеуі бірлесіп, жалпы иілуге үлес қосады. Мұндай қозғалыс сүйектердің бұлшық ет сияқты жиырылуын немесе қалыпты байланыстың бұзылуын талап етпейді.
Қолдану: Шарт көптеген сегмент пен әрқайсысындағы шағын қозғалысты береді. Дұрыс түсіндірме — осы шағын қозғалыстардың қосылуы. Бұл жеке байланысты еркін шаровидті деп атауды қажет етпейді. Жота тұтасымен қозғалатынын әр сегменттің шектеулі қозғалысымен үйлестіру керек.
Қате нұсқаларды ажырату: Омыртқаның қысқаруы сүйекті бұлшық етпен шатастырады. Дискінің толық сүйектенуі қозғалысты түсіндірмейді. Байланыстың ажырауы қалыпты қозғалыс емес. Бір мойын буыны барлық сегменттің қозғалысын алмастырмайды.
Қайта орындауға ишара: Бір сегменттің қозғалысын бүкіл жүйенің қозғалысымен теңестірме.
Дұрыс жауап: Гиалинді буын шеміршегі
Жауап нұсқалары
- A.Гиалинді буын шеміршегідұрыс
- B.Қызыл сүйек кемігі
- C.Тығыз сүйекқаптың толық қабаты
- D.Сіңірдің бос ұшы
- E.Эпифизарлық өсу пластинкасы
Түсіндірме
Ереже: Көпшілік синовиальды буынның буындық беттері гиалинді шеміршекпен жабылады. Ол беттердің қозғалғанда жанасуына сәйкес тегіс орта береді және үйкеліс пен жүктеме әсерін азайтуға қатысады. Буындық шеміршек пен сүйек ұзындығын арттыратын өсу пластинкасының орны мен қызметі бөлек.
Қолдану: Шарт синовиальды буындағы жанасатын беттерді сұрайды. Гиалинді буын шеміршегі дұрыс. Жауап оны барлық сүйектің кез келген бетіне таратып қолданбайды: нақты буындық аймақ қарастырылған. Сонымен бірге шеміршек ұлпасы деп тану оның міндетті өсу пластинкасы екенін білдірмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Қызыл кемік сүйек ішінде қан түзуге қатысады. Сүйекқап буындық беттегі осы қабат емес. Сіңір күш жеткізеді. Өсу пластинкасы ұзын сүйектің ішкі өсу аймағы.
Қайта орындауға ишара: Беттің үйкелісін азайтатын қабатты өсу аймағынан ажырат.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Терінің құрылысы мен қызметі оның маңызы
- Тері аурулары және гигиенасы
- Адам қаңқасының құрылысы Тірек қимыл жүйесінің рөлі мен қызметі
- Сүйектің макро және микроскопиялық құрылысы Сүйектің құрамы
- Буынның құрылысы мен қызметі
- Бұлшық ет ұлпаларының құрылысы мен қызметі Адам денесінің бұлшық еттерін жіктеу
- Гиподинамия Сымбаттың бұзылуы және жалпақтабандылықтың себептері мен алдын алу
- Тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық ерекшеліктері
Сұрақтар «Биология» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.