Терінің құрылысы мен қызметі оның маңызы
29-параграф · Оқулықтың 122–125-беттері
«Биология» оқулығының (8-сынып, Атамұра, 2018) «Терінің құрылысы мен қызметі оның маңызы» тақырыбы, 29-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Терінің сыртқы эпителий қабаты қалай аталады?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Эпидермис
Жауап нұсқалары
- A.Дерма
- B.Теріасты май қабаты
- C.Тер безінің секреті
- D.Эпидермисдұрыс
- E.Шашты көтеретін бұлшық ет
Түсіндірме
Ереже: Эпидермис терінің сыртқы эпителийлік қабаты. Оның астында дәнекер ұлпалы дерма, одан төмен теріасты тіндері орналасады. Теріде бездер мен бұлшық еттер де бар, бірақ олар сыртқы тұтас эпителий қабатының атауы емес. Құрылымды ұлпа түрі және орналасуы арқылы ажыратамыз.
Қолдану: Шарт сыртқы орналасуды және эпителий табиғатын бірге береді. Екі белгі эпидермиске сәйкес. Дерма терінің маңызды бөлігі болғанымен, сыртқы эпителий емес. Бір мүше құрамындағы барлық құрылымды бір қабат атауына теңестіру дұрыс емес. Дұрыс таңдауда екі сипаттама да орындалуы керек.
Қате нұсқаларды ажырату: Дерма эпидермистің астында. Май қабаты одан да төмен. Без секреті бөлінді, қабат емес. Шашты көтеретін бұлшық ет жеке бұлшық ет құрылымы. Төрт нұсқа сыртқы эпителий қабатын бермейді; олардың орны немесе құрылымдық деңгейі басқа. Бұл айырмашылық жалғыз дұрыс атауды анықтайды.
Қайта орындауға ишара: Сыртқы жабындыны астындағы тірек және май тінінен ажырат.
Дұрыс жауап: Мүйізді қабатты
Жауап нұсқалары
- A.Базальды өсу қабатын
- B.Дерманың қылтамыр торын
- C.Мүйізді қабаттыдұрыс
- D.Теріасты май тінін
- E.Май безінің өзегін
Түсіндірме
Ереже: Мүйізді қабат эпидермистің ең сыртында орналасып, мүйізденген өлі жасушалардан тұрады. Олардың түсіп отыруын төмендегі тірі жасушалардың жаңару үдерісі толықтырады. Базальды қабаттағы тірі бөлінетін жасушаларды сыртқы өлі жасушалармен шатастырмаймыз. Екеуі тері жаңаруының әртүрлі кезеңдері.
Қолдану: Шарт сыртқы орын, өлі және мүйізденген жасушалар белгілерін береді. Мүйізді қабат осыған сай. Өсу қабаты жаңарудың бастауы болғанмен, сұралған дайын сыртқы қабат емес. Жауапты үдерістің қай кезеңі сипатталғанын ескеріп анықтаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Базальды қабатта тірі бөлінетін жасушалар бар. Қылтамыр торы қанмен қамтамасыз етеді. Май тіні энергия қорына қатысты. Без өзегі бөлінді өткізеді. Төрт нұсқа сыртқы түсетін мүйізденген жасуша қабатының орнын және күйін дұрыс бермейді. Құрылымның нақты белгілері таңдау жасауға жеткілікті.
Қайта орындауға ишара: «Өлі, мүйізденген, ең сыртқы» деген үш белгіні бірге пайдалан.
Дұрыс жауап: Төменгі тірі жасушалар бөлініп, жаңа жасушалар жоғары қарай жетіледі
Жауап нұсқалары
- A.Өлі мүйізді жасушалар өздері қайта-қайта бөлінеді
- B.Төменгі тірі жасушалар бөлініп, жаңа жасушалар жоғары қарай жетіледідұрыс
- C.Дерма қылтамырлары түгел эпителийге айналады
- D.Теріасты майы бірден мүйізді жасушаға айналады
- E.Тер секреті тірі жасушаларға айналып қабат түзеді
Түсіндірме
Ереже: Эпидермис жаңаруы төменгі қабаттағы тірі жасушалардың бөлінуімен байланысты. Жаңа жасушалар жоғары жылжып, жетіліп, мүйізденуге қатысады. Сыртқы өлі жасушалар жаңарудың негізгі бөлінетін көзі емес. Жаңару кезінде жасуша тегі мен жетілу ретін сақтау қажет.
Қолдану: Шарт түсіп отырған сыртқы қабаттың орнын қалай толтыруды сұрайды. Төменгі тірі жасушалардың бөлінуі дұрыс. Бұл қалыпты жаңару, тер не майдан жаңа эпителий өздігінен жасалуы емес. Өлі жасушаның түсуі және тірі жасушаның көбеюі бір-бірін толықтыратын бөлек қадамдар.
Қате нұсқаларды ажырату: Өлі жасушалар бөлінеді деу олардың күйіне қарсы. Қылтамыр түгел эпителийге айналмайды. Май тіні бірден мүйізді жасушаға өзгермейді. Тер секреті тірі жасуша көзі емес. Төрт нұсқа жаңарудың нақты жасушалық көзін басқа құраммен немесе қате тіршілік күйімен ауыстырады.
Қайта орындауға ишара: Жаңа жасуша түзілуі үшін бөлінетін тірі жасуша қажет.
Дұрыс жауап: Беріктік пен серпімділікке
Жауап нұсқалары
- A.Негізінен терді бетке шығарып, оның булануын тікелей жасауға
- B.Тек терінің пигментін түзеп, ультракүлгінді жұтуға
- C.Беріктік пен серпімділіккедұрыс
- D.Тек теріасты майының қор энергиясын сақтауға
- E.Тек тітіркеністі жүйкелік импульске айналдыруға
Түсіндірме
Ереже: Дерма дәнекер ұлпалы тірек береді. Коллаген талшықтары механикалық беріктікке, эластин серпімді қайтуға қатысады. Бұл қасиеттер терінің созылып, белгілі дәрежеде қайта қалпына келуіне көмектеседі. Дерманың талшықтарын эпидермистің мүйізді жасушалары немесе қанның тасымалдаушы нәруызымен теңестірмейміз.
Қолдану: Шарт дермадағы екі талшықты атайды. Дұрыс жұп — беріктік және серпімділік. Екеуінің нақты үлесі толық бірдей емес, бірақ терінің механикалық қасиеттеріне бірге қатысады. Нәруыздардың қызметін тек жалпы нәруыз болғанына қарап емес, орналасу мен құрылымдық міндеті арқылы сәйкестендіреміз.
Қате нұсқаларды ажырату: Терді бездер бөледі және ол бетте буланады. Пигменттік рөл меланинге қатысты. Энергия қорын май тіні сақтайды. Сезімтал сигналды рецепторлар қабылдайды. Төрт қызмет теріге қатысты, бірақ коллаген мен эластин талшықтарының механикалық беріктік-серпімділік міндетін алмастырмайды.
Қайта орындауға ишара: Терінің тартылуға төзімділігі мен созылғаннан кейін қайтуын байланыстырып қарастыр.
Дұрыс жауап: Астындағы дерма тамырларынан тіндік орта арқылы диффузиямен
Жауап нұсқалары
- A.Эпидермис ішіндегі ірі артериялардан тікелей
- B.Астындағы дерма тамырларынан тіндік орта арқылы диффузиямендұрыс
- C.Тек мүйізді өлі жасушалар өндіретін қаннан
- D.Тек тер безі жасайтын эритроциттерден
- E.Теріасты майының ауа жолымен оттек өндіруінен
Түсіндірме
Ереже: Эпидермистің өзі қантамырсыз, ал астындағы дермада қан тамырлары бар. Қоректік заттар тіндік орта арқылы тірі эпидермис жасушаларына жетеді. Қантамырдың болмауы тірі жасушаның қоректенбейтінін білдірмейді. Тамыр орналасуы мен заттың кейінгі диффузиялық жолын ажырату маңызды.
Қолдану: Шарт эпидермисте қылтамыр жоқ екенін береді. Сондықтан астындағы дермадан диффузиялық жеткізу дұрыс. Эпидермиске ойдан ірі артерия қоса алмаймыз. Қажет зат әуелі қанмен жақын ортаға келіп, одан жасушаларға өтеді. Бұл тері қабаттарының бірлескен қызметін түсіндіреді.
Қате нұсқаларды ажырату: Эпидермис ішіндегі артерия шарттағы қантамырсыздыққа қарсы. Өлі жасушалар қан өндірмейді. Тер безі эритроцит түзбейді. Май тіні ауа жолымен оттек өндірмейді. Төрт нұсқа қоректену көзін немесе жеткізу механизмін қате өзгертеді. Дерма тамыры мен аралық орта нақты жолды береді.
Қайта орындауға ишара: Қантамырсыз эпителийдің астындағы тамырлы ұлпаны тап.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Газ алмасу
- Тыныс алу және тыныс шығару механизмдері Кеуде қуысының механизмі
- Өкпе жұмысының көрсеткіштері Тыныс алу гигиенасы
- Шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы
- Тері аурулары және гигиенасы
- Адам қаңқасының құрылысы Тірек қимыл жүйесінің рөлі мен қызметі
- Сүйектің макро және микроскопиялық құрылысы Сүйектің құрамы
- Сүйектердің байланысу типтері
Сұрақтар «Биология» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.