Адам қаңқасының құрылысы Тірек қимыл жүйесінің рөлі мен қызметі
31-параграф · Оқулықтың 129–132-беттері
«Биология» оқулығының (8-сынып, Атамұра, 2018) «Адам қаңқасының құрылысы Тірек қимыл жүйесінің рөлі мен қызметі» тақырыбы, 31-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Тірек-қимыл жүйесінде қозғалыстың белсенді бөлігі мен пассивті тірек бөлігі қай жұпта дұрыс көрсетілген?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Қаңқа бұлшық еті — белсенді, сүйектер — пассивті
Жауап нұсқалары
- A.Сүйектер — белсенді, бұлшық еттер — пассивті
- B.Буын шеміршегі — белсенді, бұлшық еттер — пассивті
- C.Қаңқа бұлшық еті — белсенді, сүйектер — пассивтідұрыс
- D.Байламдар — белсенді, сүйектер — пассивті
- E.Сүйектер мен байламдар ғана — белсенді
Түсіндірме
Ереже: Қаңқа бұлшық еті жиырылып, күш өндіреді. Сүйектер бұл күшті қозғалысқа жеткізетін тірек және иінтірек болады. Пассивті бөлік деген сүйектің тірі емес екенін білдірмейді: сүйек ұлпасы қоректенеді, өседі және жаңарады. Мұндағы белсенділік қозғалысқа қажетті жиырылу күшін өндіру мағынасында қолданылған.
Қолдану: Сұрақ екі бөлікті атқаратын механикалық қызметі бойынша ажыратуды талап етеді. Бұлшық еттің жиырылуы қозғалысты бастайды, сүйек оған тірек болады. Сондықтан бірінші жұп дұрыс. Сүйектің өсуін оның бұлшық ет сияқты жиырылуымен теңестіруге болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Кері жұп күштің көзін ауыстырады. Буын шеміршегі бұлшық ет сияқты жиырылмайды. Байлам сүйектерді бекітеді, бірақ негізгі жиырылғыш қозғалтқыш емес. Сүйек пен байламды ғана белсенді деу бұлшық ет өндіретін күшті елемейді.
Қайта орындауға ишара: Қай ұлпа жиырылып күш өндіреді?
Дұрыс жауап: Бұлшық ет тартатын иінтірек болу
Жауап нұсқалары
- A.Жиырылу күшін өндіретін белсенді элемент болу
- B.Сүйектерді жалғайтын серпімді байлам болу
- C.Бұлшық ет күшін өткізетін сіңір болу
- D.Бұлшық ет тартатын иінтірек болудұрыс
- E.Жанасатын беттерді майлайтын орта болу
Түсіндірме
Ереже: Сүйек пен буын қозғалыста иінтірек жүйесін құрайды. Бұлшық ет сіңір арқылы бекінген жерін тартады, ал сүйек буын маңында орын ауыстырады. Қозғалыс күшінің негізгі көзі бұлшық еттің жиырылуы болады; қатты сүйек өздігінен бұлшық ет тәрізді қысқармайды.
Қолдану: Шартта жиырылған бұлшық ет және сіңір арқылы берілген күш нақты көрсетілген. Сұралған сүйек осы күшті қозғалысқа айналдыратын иінтірек. Жауапты таңдау үшін сүйектің қызметін күш өндіретін ұлпаның қызметінен ажырату қажет.
Қате нұсқаларды ажырату: Белсенді күш өндіру бұлшық етке тән. Байлам сүйектерді жалғайтын басқа құрылым. Сіңір күшті жеткізеді, бірақ сүйектің өзі емес. Майлайтын орта буын сұйықтығына қатысты. Төрт нұсқа тірек-қимыл жүйесінде кездесетін рөлдерді атайды, алайда сұралған сүйектің иінтірек қызметін дұрыс бермейді.
Қайта орындауға ишара: Күштің көзі мен сол күш әсер ететін қатты тіректі бөлек анықта.
Дұрыс жауап: Бассүйектің ми сауыты
Жауап нұсқалары
- A.Бассүйектің төменгі жақ сүйегі
- B.Бассүйектің ми сауытыдұрыс
- C.Кеуде қаңқасы
- D.Жамбас белдеуі
- E.Иық белдеуі
Түсіндірме
Ереже: Бассүйектің ми сауыты миды қоршап, қорғаныш қызметін атқарады. Бет сүйектері тамақтану мен тыныс жолдарының бастапқы бөліктеріне байланысты құрылымдарды түзеді. Қаңқа бөлімінің қызметін анықтағанда қорғалатын мүшенің нақты орналасқан жері шешуші болады.
Қолдану: Шартта кеуде немесе жамбас мүшесі емес, ми берілген. Ол ми сауытының ішінде орналасады. Сондықтан жауап ми сауыты. Жалпы қорғаныш қызметі көптеген сүйекке тән болғанымен, сұралған мүшеге қатысты нақты қаңқа бөлігін таңдау керек.
Қате нұсқаларды ажырату: Төменгі жақ ми қуысын қоршамайды. Кеуде қаңқасы негізінен жүрек пен өкпені қорғайды. Жамбас басқа аймақтың тірегі және қорғанышы. Иық белдеуі қолдың бекінуіне қатысады. Төрт нұсқа миды қоршаған нақты қуысты атамайды.
Қайта орындауға ишара: Қорғалатын мүшенің денедегі орналасуын анықта.
Дұрыс жауап: Қабырғалар, төссүйек және кеуде омыртқалары
Жауап нұсқалары
- A.Жауырындар, бұғаналар және мойын омыртқалары
- B.Жамбас сүйектері, сегізкөз және бел омыртқалары
- C.Маңдай, төбе және самай сүйектері
- D.Тоқпан жілік, кәрі жілік және шынтақ сүйегі
- E.Қабырғалар, төссүйек және кеуде омыртқаларыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Кеуде қаңқасы қабырғалардан, төссүйектен және кеуде омыртқаларынан тұрады. Ол кеуде мүшелерін қоршауға және тыныс қозғалыстарына қатысады. Қорғаныш қаңқасы мүлде қимылсыз қорап емес: қабырға байланыстары кеуде көлемінің өзгеруіне мүмкіндік береді.
Қолдану: Шарт жүрек пен өкпенің айналасындағы құрылымды сұрайды. Бірінші жиынтық кеуде торының алдыңғы, артқы және бүйір бөліктерін береді. Сондықтан ол дұрыс. Қол немесе жамбас белдеуінің сүйектерін кеуде торының міндетті құрамына қосуға болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Жауырын мен бұғана иық белдеуіне қатысты. Жамбас пен сегізкөз төменірек аймақтың тірегі. Маңдай, төбе, самай бассүйек құрамында. Тоқпан жілік пен білек сүйектері қолдың еркін бөлігін түзеді.
Қайта орындауға ишара: Кеуде торының алдыңғы, артқы және бүйір қабырғаларын ойла.
Дұрыс жауап: Омыртқа жотасы
Жауап нұсқалары
- A.Төссүйек
- B.Омыртқа жотасыдұрыс
- C.Бұғана
- D.Жамбас белдеуі
- E.Төменгі жақ сүйегі
Түсіндірме
Ереже: Омыртқалардың тесіктері тізбектеліп, жұлын өтетін өзекті түзеді. Омыртқа жотасы денеге тірек болып қана қоймай, жұлынға сүйектік қорғаныш береді. Жұлын мен мидың қорғалатын орны әртүрлі: ми бассүйек қуысында, жұлын омыртқа өзегінде орналасады.
Қолдану: Сұрақ өзектің атауы мен ішіндегі мүшені толық береді. Омыртқа жотасы дұрыс, себебі өзек соның омыртқаларынан құралады. Жұлынды жалпы жүйке мүшесі деп танып, автоматты түрде ми сауытына орналастыру дұрыс емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Төссүйек кеуде торының алдыңғы бөлігі. Бұғана иық белдеуіне жатады. Жамбас белдеуі аяқтарды тұлғамен байланыстырады. Төменгі жақ ауыз аймағындағы сүйек. Олардың ешқайсысы жұлын өтетін бойлық омыртқа өзегін түзбейді.
Қайта орындауға ишара: Өзек бір ғана сүйектен емес, тізілген омыртқалардан құралады.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Өкпе жұмысының көрсеткіштері Тыныс алу гигиенасы
- Шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы
- Терінің құрылысы мен қызметі оның маңызы
- Тері аурулары және гигиенасы
- Сүйектің макро және микроскопиялық құрылысы Сүйектің құрамы
- Сүйектердің байланысу типтері
- Буынның құрылысы мен қызметі
- Бұлшық ет ұлпаларының құрылысы мен қызметі Адам денесінің бұлшық еттерін жіктеу
Сұрақтар «Биология» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.