Жүрек қан тамырлары жүйесінің аурулары
24-параграф · Оқулықтың 104–107-беттері
«Биология» оқулығының (8-сынып, Атамұра, 2018) «Жүрек қан тамырлары жүйесінің аурулары» тақырыбы, 24-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Артерия қабырғасында холестерин, май және басқа құрамдар қатысқан түйіндақтар қалыптасты. Осы үдеріс қалай…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Атеросклероз
Жауап нұсқалары
- A.Тахикардия
- B.Атеросклероздұрыс
- C.Гипотония
- D.Қаназдық
- E.Қан тобының агглютинациясы
Түсіндірме
Ереже: Атеросклероз артерия қабырғасында түйіндақтардың қалыптасуымен байланысты. Олардың құрамында тек май ғана емес, басқа жасушалық және минералдық құрамдар да болуы мүмкін. Үдеріс тамыр саңылауын тарылтып, қан ағынына кедергі келтіреді. Тамыр қабырғасындағы түйіндақты қанның жай ғана қызыл түсімен немесе жүрек соғу жиілігімен шатастырмаймыз.
Қолдану: Шарт түйіндақтың орнын артерия қабырғасы деп нақтылайды. Сондықтан атеросклероз дұрыс. Бір ғана холестерин көрсеткіші берілмеген; нақты құрылымдық өзгеріс сипатталған. Ауру атауын осы өзгеріспен сәйкестендіреміз. Жүрек-қантамыр жүйесіне қатысты кез келген термин шартқа сай бола бермейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Тахикардия соғу жиілігіне қатысты. Гипотония төмен қысымды білдіреді. Қаназдық гемоглобин мен эритроциттік мәселелерге қатысты. Агглютинация антиген-антидене әсерінен жасушалардың жабысып қалуы. Төрт нұсқа артерия қабырғасындағы түйіндақ түзілуін атамайды.
Қайта орындауға ишара: Өзгеріс қанның ішінде ме, әлде тамыр қабырғасында ма?
Дұрыс жауап: Қан мен оттек жеткізілуі азаюы мүмкін
Жауап нұсқалары
- A.Қан мен оттек жеткізілуі азаюы мүмкіндұрыс
- B.Қан жеткізілуі міндетті түрде артады
- C.Тамыр саңылауы тарылған сайын ұлпаға оттек өздігінен түзіледі
- D.Жүрек соғуы міндетті түрде толық тоқтайды
- E.Барлық мүшеде бір мезетте бірдей зақым міндетті болады
Түсіндірме
Ереже: Артерия саңылауының тарылуы қан ағынына кедергі келтіреді. Бұл сол тамыр қамтамасыз ететін ұлпаға оттек пен қоректік зат жеткізілуін азайтуы мүмкін. Салдар тарылу деңгейіне, орналасуына және қосымша қан жолдарына байланысты. Бір өзгерістен барлық мүшеге бірдей, міндетті нәтиже шығару дұрыс емес.
Қолдану: Шарт нақты тамыр мен ол жеткізетін ұлпаны байланыстырады. Қан мен оттектің азаюы мүмкін дегені дұрыс. «Мүмкін» сөзі әсерді жоққа шығармайды, шартта барлық клиникалық дерек берілмегенін сақтайды. Тамырдың механикалық тарылуын жасушаның оттек өндіруімен түсіндіруге болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Ағын міндетті артады деу кедергі әсерін кері береді. Оттек өздігінен түзілмейді. Жүрек міндетті тоқтайды деу барлық орналасу мен дәрежені бір нәтижеге теңейді. Барлық мүше бірдей зақымданады деу жергілікті қан жолын елемейді. Төрт нұсқа механизмді немесе қорытындының шегін бұзады.
Қайта орындауға ишара: Саңылау азайғанда сол жолмен өтуге кедергі қалай өзгереді?
Дұрыс жауап: Түйіндақ — қабырғадағы жиналу; тромб — тамыр ішіндегі қан ұйығы
Жауап нұсқалары
- A.Түйіндақ та, тромб та тек жүрек қақпақшасының атауы
- B.Түйіндақ — гемоглобин; тромб — антидене
- C.Түйіндақ — қалыпты эритроцит; тромб — қалыпты лейкоцит
- D.Түйіндақ — қабырғадағы жиналу; тромб — тамыр ішіндегі қан ұйығыдұрыс
- E.Түйіндақ пен тромб тек қан тобының екі атауы
Түсіндірме
Ереже: Атеросклероздық түйіндақ артерия қабырғасында дамиды. Тромб — тамыр ішінде қалыптасқан қан ұйығы. Түйіндақ зақымданса, оның тұсында тромб түзілуі мүмкін, сондықтан бұл ұғымдар байланысты, бірақ бірдей емес. Қалыпты қан жасушалары мен тамырды бітейтін құрылымды ажырату қажет.
Қолдану: Шарт екі өзгерісті салыстырады. Қабырғадағы жиналу мен қан ұйығы деген жұп дұрыс. Екеуінің де ағынға әсер етуі олардың шығу механизмін бірдей етпейді. Дұрыс жауап орналасуы мен құрамдық табиғатын ажыратады, тек «тамырда болады» деген ортақ белгіге сүйенбейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Қақпақша атаулары деу анатомиялық құрылыммен шатастырады. Гемоглобин мен антидене — басқа молекулалар. Эритроцит пен лейкоцит — қалыпты жасуша түрлері. Қан тобының атаулары деу ABO жіктеуін араластырады. Төрт жұп түйіндақ пен ұйықтың нақты айырмасын бермейді.
Қайта орындауға ишара: Бірі қабырғада біртіндеп жиналады; екіншісі қанның ұюынан пайда болады.
Дұрыс жауап: Гипертензия
Жауап нұсқалары
- A.Гипертензиядұрыс
- B.Гипотония
- C.Тахикардия
- D.Брадикардия
- E.Қаназдық
Түсіндірме
Ереже: Гипертензия артериялық қысымның жоғары болуына қатысты. Қысым тамырдағы механикалық әсерді, ал жүрек жиілігі минуттық соғу санын сипаттайды. Олар өзара байланысты болуы мүмкін, бірақ бір көрсеткіш емес. Нақты диагноз үшін өлшеулер мен маман бағалауы қажет; бір сезімнен немесе бір кездейсоқ саннан диагноз шығармаймыз.
Қолдану: Шарт қысымның ұзақ уақыт жоғары болуын нақты береді. Сондықтан гипертензия дұрыс атау. Бұл сұрақ балаларға ересек адамның сандық шегін қолдануды сұрамайды. Терминді қысымның өзгеріс бағытымен анықтаймыз, жүрек соғуының жиілігімен немесе қандағы гемоглобинмен алмастырмаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Гипотония төмен қысымға қатысты. Тахикардия жиі соғуды, брадикардия баяу соғуды білдіреді. Қаназдық қысымның ұзақ жоғары болуының атауы емес. Төрт нұсқа басқа көрсеткішке немесе кері бағыттағы өзгеріске қатысты, сондықтан шарттағы жоғары қысымды дәл атамайды.
Қайта орындауға ишара: Қай сөз қысымның жоғарылауын, қай сөз соғу жиілігін білдіреді?
Дұрыс жауап: Гипертензия кейде айқын симптомсыз болады
Жауап нұсқалары
- A.Гипертензия әрқашан міндетті түрде қатты бас ауыртады
- B.Қан қысымын тек терінің түсімен анықтайды
- C.Жүрек соғу санын білу қысым өлшеуді толық алмастырады
- D.Кез келген бас ауыруы міндетті түрде гипертензияны дәлелдейді
- E.Гипертензия кейде айқын симптомсыз боладыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Жоғары қан қысымы кейде айқын белгісіз болады. Сондықтан симптомның болмауы жоғары қысымды жоққа шығармайды. Бас ауыруы да тек осы жағдайға ғана тән белгі емес. Қысымды дұрыс өлшеу және қажет жағдайда маман бағалауы маңызды. Белгі мен нақты өлшенетін көрсеткішті ажыратамыз.
Қолдану: Шарт симптомның жоқтығынан аурудың жоқтығын шығарады. Бұл логикалық қадам негізсіз, өйткені гипертензия симптомсыз болуы мүмкін. Дұрыс нұсқа диагноз қоймайды, тек бастапқы қорытындының неге жеткіліксіз екенін түсіндіреді. Бір сезімнің болуы да, болмауы да толық өлшеудің орнына жүрмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Міндетті бас ауыруы деу симптомсыздықты елемейді. Тері түсі қысымды дәл өлшемейді. Пульс саны қысым емес. Кез келген бас ауыруын гипертензия деу көптеген басқа себептерді жояды. Төрт нұсқа сезім мен өлшенетін көрсеткішті қате теңестіреді.
Қайта орындауға ишара: Белгінің жоқтығы барлық жағдайда өзгерістің жоқтығын дәлелдей ме?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Туа біткен және жүре пайда болған иммунитет түрлері
- Қан топтары және қан құю Резус фактор
- Жануарлардың жүрек қан тамырлары жүйесі құрылысының ерекшеліктері мен эволюциясы
- Қан тамырлары жүйесінің түрлері және қан айналым шеңберлері
- Газ алмасу
- Тыныс алу және тыныс шығару механизмдері Кеуде қуысының механизмі
- Өкпе жұмысының көрсеткіштері Тыныс алу гигиенасы
- Шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы
Сұрақтар «Биология» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.