Жол жүру ережелері қашан пайда болды?
7.3–4-параграф · Оқулықтың 118-беттері
«Қазақ тілі» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Жол жүру ережелері қашан пайда болды?» тақырыбы, 7.3–4-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: ««Таза жол көрінді.» сөйлеміндегі «таза» қай топқа жатады?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Негізгі сын есім
Жауап нұсқалары
- A.Туынды сын есім
- B.Зат есім
- C.Сан есім
- D.Етістік
- E.Негізгі сын есімдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Таза негізгі түбір күйінде жолдың сапасын білдіреді. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Туынды сын есім: «таза» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сындық мағына жасаған жұрнақ жоқ, сондықтан бұл топқа жатпайды.
B) Зат есім: «таза» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз заттың өзін емес, оның белгісін атайды, сондықтан бұл топқа жатпайды.
C) Сан есім: «таза» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз нақты мөлшерді де, қатардағы орынды да білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Етістік: «таза» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз қимылды білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Туынды сын есім
Жауап нұсқалары
- A.Туынды сын есімдұрыс
- B.Негізгі сын есім
- C.Зат есім
- D.Сан есім
- E.Етістік
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Жаз зат есіміне -ғы қосылып, мезгілге қатысты сындық мағына жасалған. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Негізгі сын есім: «жазғы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; жаңа сындық мағына жасаған жұрнақ бар, сондықтан бұл топқа жатпайды.
C) Зат есім: «жазғы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз заттың өзін емес, оның белгісін атайды, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Сан есім: «жазғы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз нақты мөлшерді де, қатардағы орынды да білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
E) Етістік: «жазғы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз қимылды білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Туынды сын есім
Жауап нұсқалары
- A.Негізгі сын есім
- B.Туынды сын есімдұрыс
- C.Зат есім
- D.Сан есім
- E.Етістік
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Қауіп сөзіне -ті қосылып, қатерге қатысты белгі жасалған. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Негізгі сын есім: «қауіпті» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; жаңа сындық мағына жасаған жұрнақ бар, сондықтан бұл топқа жатпайды.
C) Зат есім: «қауіпті» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз заттың өзін емес, оның белгісін атайды, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Сан есім: «қауіпті» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз нақты мөлшерді де, қатардағы орынды да білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
E) Етістік: «қауіпті» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз қимылды білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Негізгі сын есім
Жауап нұсқалары
- A.Туынды сын есім
- B.Зат есім
- C.Сан есім
- D.Етістік
- E.Негізгі сын есімдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Жеңіл негізгі түбір күйінде салмақтың аздығын білдіреді. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Туынды сын есім: «жеңіл» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сындық мағына жасаған жұрнақ жоқ, сондықтан бұл топқа жатпайды.
B) Зат есім: «жеңіл» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз заттың өзін емес, оның белгісін атайды, сондықтан бұл топқа жатпайды.
C) Сан есім: «жеңіл» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз нақты мөлшерді де, қатардағы орынды да білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Етістік: «жеңіл» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз қимылды білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Туынды сын есім
Жауап нұсқалары
- A.Негізгі сын есім
- B.Туынды сын есімдұрыс
- C.Зат есім
- D.Сан есім
- E.Етістік
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Тау сөзіне -лы қосылып, тауы бар өңірдің белгісі жасалған. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Негізгі сын есім: «таулы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; жаңа сындық мағына жасаған жұрнақ бар, сондықтан бұл топқа жатпайды.
C) Зат есім: «таулы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз заттың өзін емес, оның белгісін атайды, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Сан есім: «таулы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз нақты мөлшерді де, қатардағы орынды да білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
E) Етістік: «таулы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз қимылды білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ тілі» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.