XV ғасырдың соңы XVI ғасырдың басында қазақ жерінің біріктірілуі

Ереже: Сыртқы саясаттың негізгі бағыты мемлекеттің шаруашылық және қауіпсіздік мүдделерімен байланысты. Белгілі кезеңдегі басты міндетті кез келген көрші өңірге ықпал ету ниетімен алмастыруға болмайды.

Қолдану: Сырдария қалалары сауда, басқару және маусымдық жайылымдарға жақын орналасуы арқылы маңызды болды. Сондықтан XV ғасырдың соңында қазақ хандары оңтүстіктегі осы кеңістікке ықпалын нығайтуға ұмтылды.

Қате нұсқаларды ажырату: Қалған жауаптар басқа бағыттарды немесе бірден толық бағындыруды ұсынады. Оларды сұралған кезеңдегі қалалар үшін жүргізілген күрестің негізгі мақсаты ретінде көрсету дәл емес.

Қайта орындауға ишара: Қалалардың дала шаруашылығымен, жолдармен және қысқы қоныстармен байланысын еске түсіріп, сол мүдделер түйіскен бағытты таңда.

Ереже: Бір аймақ үшін күрескен күштерді анықтағанда олардың бір дәуірде өмір сүргенін және өңірмен байланысын тексереді. Бұрын осы аумаққа ықпал еткен мемлекеттер кейінгі күреске автоматты түрде қатыспайды.

Қолдану: Сырдария қалалары үшін қазақ хандары, моғол билеушілері және шайбанилықтар бәсекелесті. Олардың мүдделері кейде одаққа, кейде әскери қарсыласуға алып келді.

Қате нұсқаларды ажырату: Басқа үштіктерде XV ғасырдың соңынан бұрын өмір сүрген әулеттер мен мемлекеттер араластырылған. Сондықтан олар географиялық таныстығына қарамастан осы кезеңнің қатысушылары бола алмайды.

Қайта орындауға ишара: Алдымен ғасырды тексер, содан кейін Дешті Қыпшақ, Жетісу және Мауараннахрдағы сол дәуірдің билеуші күштерін салыстыр.

Ереже: Әулеттік туыстық ортағасырлық билікке қойылған талаптарды түсінуге көмектеседі. Бірақ белгілі ханның ұрпағы болу қарсылас аймаққа билікті еш күрессіз орнатуға жеткілікті шарт емес.

Қолдану: Мұхаммед Шайбани Әбілқайыр ханның немересі болды. Ол осы әулеттік сабақтастыққа сүйеніп, Дешті Қыпшақтағы билікті қалпына келтіруге және өз ықпалын күшейтуге ұмтылды.

Қате нұсқаларды ажырату: Қалған туыстық атаулар ұрпақтардың арақашықтығын өзгертеді. Ұлы, шөбересі, әкесі немесе ағасы деп көрсету екі билеушінің шежірелік орнын қате анықтауға әкеледі.

Қайта орындауға ишара: Туыстық тізбекте ортада бір ұрпақ бар екенін ескеріп, ұрпақ арақашықтығын білдіретін атауды таңда; билік мақсатын туыстық атаумен шатастырма.

Ереже: Әулеттік мақсат белгілі билеуші әулеттің билік құқығын қайта орнатуға бағытталады. Оны қарсылас әулетті қолдаумен немесе хандық басқарудан толық бас тартумен теңестіруге болмайды.

Қолдану: Шайбани Әбілқайыр ұрпақтарының ықпалын қалпына келтіруді көздеді. Бұл ұмтылыс қазақ хандарымен Сырдария өңірі мен Дешті Қыпшақтағы саяси тірек үшін күреске алып келді.

Қате нұсқаларды ажырату: Қалған жауаптар оның мақсатын қарсылас әулеттердің пайдасына бұрады немесе хандық билікті жоюды ұсынады. Мұндай тұжырымдар оның өз әулетінің беделіне сүйенуіне сәйкес келмейді.

Қайта орындауға ишара: Билеушінің қай ханның ұрпағы екенін еске түсіріп, сол туыстықтың оның саяси талабына қалай негіз болғанын анықта.

Ереже: Халықтың қолдауы биліктің ресурсы мен беделіне әсер етеді, бірақ ол жеңісті автоматты қамтамасыз етпейді. Қолдау болған жағдайда да әскери ұйымдасу, жабдықтау және саяси келісім қажет.

Қолдану: Қазақ хандарының жергілікті қауымдармен байланысы әскер жинауға, азық пен мәлімет алуға және билігін сақтауға көмектесті. Сондықтан қолдау саяси күрестегі маңызды артықшылықтардың бірі болды.

Қате нұсқаларды ажырату: Қалған нұсқалар қолдаудың әсерін шексіз етеді. Ол қарсылас әулетті өздігінен жоймайды, жабдықтауды қажетсіз етпейді және барлық көршімен тұрақты одаққа кепіл болмайды.

Қайта орындауға ишара: Қолдаудың нақты іске айналатын тұстарын ізде: адам күші, жабдықтау және биліктің мойындалуы; нәтижеге міндетті кепіл бар деген жауаптан сақтан.