XIII–XV ғасырдың бірінші жартысындағы мемлекеттердің экономикасы
36-параграф · Оқулықтың 150–153-беттері · Сұрақ оқулықтың 150-бетіне негізделген
«Қазақстан тарихы» оқулығының (6-сынып, Атамұра, 2018) «XIII–XV ғасырдың бірінші жартысындағы мемлекеттердің экономикасы» тақырыбы, 36-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Археолог XIII ғасырдың соңына жататын қабаттан жөнделген арықтар, жаңа тұрғын үйлер және жұмыс істеген…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Соғыстан кейін шаруашылықтың қайта жандануына
Жауап нұсқалары
- A.Қаланың сол кезеңде толық қаңырап қалғанына
- B.Барлық өндірістің тек көшпелі малшылыққа ауысуына
- C.Соғыстан кейін шаруашылықтың қайта жандануынадұрыс
- D.Егіншіліктің толық және біржола тоқтауына
- E.Барлық тұрғынның өзге құрлыққа кеткеніне
Түсіндірме
Ереже: Шаруашылықтың қалпына келуі өндіріс, тұрғын үй және суару жүйесінің қайта жұмыс істеуінен байқалуы мүмкін. Археологиялық белгіні нақты қабаттың уақытымен байланыстыру өзгерістің кезеңін анықтауға көмектеседі.
Қолдану: Шарттағы арық, үй және шеберхана тіршілік пен еңбек жалғасқанын көрсетеді. Сондықтан осы қалада соғыстан кейінгі қалпына келу үдерісі болғанын тұжырымдауға негіз бар.
Қате нұсқаларды ажырату: Қаңырау мен өндірістің толық тоқтауы табылған нысандарға қайшы. Бірақ бір қаланың дерегін бүкіл Қазақстанның әр аймағына бірдей телуге болмайды. Қалпына келудің жылдамдығы мен ауқымы әр жердің жағдайына қарай бөлек тексеріледі.
Қайта орындауға ишара: Үш айғақтың су, тұрғын өмірі және өндіріс туралы ортақ мағынасын анықта.
Дұрыс жауап: Күтпеген талапты азайтып, өндірісті жоспарлауға мүмкіндік беру
Жауап нұсқалары
- A.Шаруалардың өндірісін кездейсоқ қосымша алымға тәуелді ету
- B.Өнімнің өсімін билеушінің кезекті талабымен толық алып отыру
- C.Белгіленген төлемді жойып, әр талапты алдын ала есепсіз белгілеу
- D.Өндірісті жоспарлауды салық мөлшерінің белгісіздігіне негіздеу
- E.Күтпеген талапты азайтып, өндірісті жоспарлауға мүмкіндік берудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Алдын ала белгілі міндеттер өндірушінің шығын мен қалған өнімді жоспарлауын жеңілдетеді. Белгіленген салық тәртібі барлық қысымды толық жоймайды және қабылданған шешімнің әр жерде бірдей орындалғанын білдірмейді.
Қолдану: Шарт ретсіз қосымша талаптың орнына анық мөлшерге сүйену бағытын көрсетеді. Бұл егінші мен қала тұрғынына еңбек нәтижесін есептеуге қолайлырақ жағдай туғызуы мүмкін.
Қате нұсқаларды ажырату: Кездейсоқ қосымша алым, өсімді толық алып қою және алдын ала есептің болмауы тұрақтылықты әлсіретеді. Белгісіздік өндірісті жоспарлауға негіз бола алмайды. Белгіленген міндет күтпеген талапты шектеуге бағытталды; бұл шешімнің барлық жерде толық орындалғанын немесе салықтың мүлде жойылғанын білдірмейді.
Қайта орындауға ишара: Өндіруші төлемнің мөлшерін алдын ала білсе, келесі еңбегін қалай жоспарлайтынын ойла.
Дұрыс жауап: Салық салынатын адамдар мен ресурстарды есептеу
Жауап нұсқалары
- A.Халықты туыстық шығу тегіне қарай ғана жіктеу
- B.Салық салынатын адамдар мен ресурстарды есептеудұрыс
- C.Сауда жолдарының бағытын тұрғын есебімен алмастыру
- D.Мұрагерлік құқықты адам санына қарай автоматты белгілеу
- E.Салық есебін жүргізбей, тек әскердегі лауазымды анықтау
Түсіндірме
Ереже: Санақ мемлекеттік басқаруда адамдар мен шаруашылық мүмкіндіктерді тіркеуге қызмет етеді. Салық жүйесінде ол міндетті есептеу негізі болуы мүмкін, бірақ әділдік пен тұрғындарға жеңілдік өздігінен толық қамтамасыз етіледі дегенді білдірмейді.
Қолдану: Сұрақ санақтың қаржылық-әкімшілік қызметін сұрайды. Қанша адам не мүлік барын анықтау арқылы билік алым мөлшерін ұйымдастыруға мәлімет алған.
Қате нұсқаларды ажырату: Туыстық жіктеу, жол бағыты және мұрагерлік құқық санақтың берілген салықтық міндетін ашпайды. Әскери лауазымды ғана анықтау да алым есебін елемейді. Санақ адамдар мен ресурстар жөнінде мәлімет берді; нақты салық мөлшері әр ортада өзгеше болуы мүмкін, санақ өздігінен барлық ауыртпалықты жоймайды.
Қайта орындауға ишара: Есепке алынған мәлімет салық міндетін белгілеуге қалай пайдаланылатынын анықта.
Дұрыс жауап: Есеп айырысуды салыстыру мен төлемді жеңілдетті
Жауап нұсқалары
- A.Әр қаланың төлемін өзара салыстыруды қиындатты
- B.Монетаның өлшемін әр мәміледе қайта белгілеуді міндеттеді
- C.Ақшалай төлемді өнімді тікелей айырбастаумен алмастырды
- D.Есеп айырысуды салыстыру мен төлемді жеңілдеттідұрыс
- E.Ортақ есепті аймақтар арасындағы өлшем айырмасына тәуелді етті
Түсіндірме
Ереже: Ақшаның салмақ пен сапа өлшемінің белгілі болуы баға мен төлемді салыстыруға көмектеседі. Ортақ жүйе айырбас шығынын азайтуы мүмкін, бірақ сауданың барлық мәселесін бірден шешпейді.
Қолдану: Шарт күміс теңгелердің өлшемі мен қолданысының реттелуін көрсетеді. Сондықтан негізгі пайдасы есеп айырысудың түсініктірек болуы және төлемді ұйымдастырудың жеңілдеуімен байланысты.
Қате нұсқаларды ажырату: Салыстыруды қиындату және әр мәміледе жаңа өлшем белгілеу біріздендірудің бағытына қайшы. Реформа ақшаны тікелей айырбаспен алмастыру үшін жасалған жоқ. Аймақтық өлшем айырмасы ортақ есепке кедергі болады; біріздендіру сол кедергіні азайтты, барлық бағаны бірдей еткен жоқ.
Қайта орындауға ишара: Бірдейлеу өлшемдегі ақша көпеске бағаларды салыстыруда не беретінін ойла.
Дұрыс жауап: Жол күзеті, құдықтар және керуен сарайлар
Жауап нұсқалары
- A.Сарайларды безендіру, салтанатты қабылдау және әулет шежіресі
- B.Жол күзеті, құдықтар және керуен сарайлардұрыс
- C.Ішкі жер үлестіру, егіндік өлшеу және мал таңбасын белгілеу
- D.Әскери олжа бөлу, жасақ санау және қару қорын жинау
- E.Мешіт-медресе салу, діни сабақ беру және қайырымдылық үлестіру
Түсіндірме
Ереже: Керуеннің жүруі қауіпсіздікке, суға және аялдау орнына тәуелді. Жол бойындағы қызмет нысандары бір-бірін толықтырып, адамдар мен жүк қозғалысына жағдай жасайды; әр шараның нақты қызметі бөлек.
Қолдану: Сұрақ алыс сапардың тікелей қажеттіліктерін бірге қамтитын нұсқаны сұрайды. Күзет қауіпсіздікке, құдық суға, керуен сарай демалыс пен сауда байланысына көмектеседі.
Қате нұсқаларды ажырату: Сарай салтанаты, жер үлестіру, әскери олжа және діни оқу өзге міндеттерге қызмет етеді. Олар керуеннің жолдағы қауіпсіздігін, суға қолжетімділігін және аялдауын тікелей қамтамасыз етпейді. Сауда сапарын қолдау шарасын оның нақты жол қажеттілігімен байланыстырып таңдаймыз.
Қайта орындауға ишара: Жолаушы мен жүкке жол үстінде қажет үш қызметті қатар тексер.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Әмір Темір және ұрпақтарының мемлекеті
- Әбілқайыр хандығы
- Ноғай Ордасы Сібір хандығы
- XIII–XV ғасырдың бірінші жартысындағы мемлекеттердің қоғамдық және саяси құрылымы
- XIII–XV ғасырдың бірінші жартысындағы рухани мәдениеттің дамуы
- Қазақ халқының этногенезі
- Қазақ хандығының құрылуы
- XV ғасырдың соңы XVI ғасырдың басында қазақ жерінің біріктірілуі
Сұрақтар «Қазақстан тарихы» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.