Дүниежүзі елдерінің географиялық орны

Ереже: Географиялық жағдай нысанның басқа нысандарға немесе кеңістіктегі тірек жүйеге қатысты орналасуын білдіреді. Оның физикалық, экономикалық және саяси сияқты нақты түрлері бар. Жалпы ұғым мен оның жеке түрін ажырату қажет. Бір жағдайдың бірнеше қыры болуы мүмкін, бірақ сұрақ олардың бәрін қамтитын кең атауды нақты талап етеді.

Қолдану: Шарт табиғи, экономикалық және саяси қатынастарды бірге қамтитын ең жалпы ұғымды сұрайды. Сондықтан географиялық жағдай дұрыс. Тек бір нақты түрді таңдау сипаттаманың басқа қырларын қамтымайды. Жауап география салаларының қайсысы маңызды екенін бағаламайды, тек жалпы ұғым мен оның тар түрлерінің арасындағы ауқымды ажыратады.

Қате нұсқаларды ажырату: Экономикалық түр шаруашылық байланысына қатысты. Саяси түр мемлекеттер мен саяси қатынастарды сипаттайды. Математикалық түр координатаға сүйенеді. Физикалық түр табиғи нысандармен байланысты; бұл төрт түрдің әрқайсысы сұралған жалпы ұғымнан тар.

Қайта орындауға ишара: Барлық нақты түрлерді біріктіретін кең атауды тап.

Ереже: Математикалық-географиялық жағдай нысанның координаталық жүйедегі орналасуын сипаттайды. Географиялық ендік пен бойлық градуспен беріледі және нақты орынды анықтауға көмектеседі. Бұл өлшем өздігінен елдің саяси байланысын немесе экономикасын сипаттамайды. Бір елдің жалпы жағдайы кең болғанымен, координаталық белгі нақты осы түрге қатысты.

Қолдану: Шарт ендік пен бойлықты атайды. Сондықтан математикалық-географиялық жағдай дұрыс. Шеткі нүктелер ел аумағын сипаттауға көмектескенімен, берілген өлшемнің өзі координаталық болып қала береді. Жауапты басқа елдермен шекараласу немесе нарыққа жақындық туралы қосымша жорамалға сүйенбей анықтауға болады.

Қате нұсқаларды ажырату: Саяси түр саяси қатынастарға бағытталған. Көліктік түр жол желілеріне қатысты. Физикалық түр табиғи нысандармен орналасуды сипаттайды. Экономикалық түр шаруашылық байланысын қарастырады; төрт нұсқа координаталық сипаттаудың нақты атауы емес.

Қайта орындауға ишара: Ендік пен бойлық қандай кеңістіктік жүйенің өлшемдері?

Ереже: Физикалық-географиялық жағдай нысанның табиғи нысандар мен табиғи жағдайларға қатысты орналасуын қарастырады. Тау, өзен және мұхит осы табиғи тіректерге жатады. Олардың экономикаға әсері болуы мүмкін, бірақ сипаттау өлшемін әсердің ықтимал нәтижесімен алмастырмайды. Қай нысандармен салыстырылғанына назар аудару нақты түрді анықтауға көмектеседі.

Қолдану: Шарт табиғи таулар, өзендер және мұхитқа қатысты орынды береді. Сондықтан физикалық-географиялық жағдай дұрыс. Мұнда өндірістік нарықтар немесе әскери одақтар сұралмайды. Жауапты тек орналасудың табиғи тіректеріне сүйеніп анықтау жеткілікті; бір нысанның кейінгі экономикалық маңызы бұл сипаттаманы автоматты өзгертпейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Демографиялық түр халық орналасуына қатысты. Саяси түр саяси қатынастарды қарастырады. Математикалық түр координаталарға сүйенеді. Экономикалық түр шаруашылық нысандары мен байланыстарын сипаттайды; берілген табиғи тіректер физикалық түрді анықтайды.

Қайта орындауға ишара: Орналасу қандай табиғи нысандарға қатысты берілген?

Ереже: Құрлықішілік елдің дүниежүзілік мұхитқа тікелей жағалаулық шығуы болмайды. Оның ішкі көлге немесе мұхитпен табиғи жалғаспайтын су айдынына жағалауы болуы мүмкін. Мұндай ел халықаралық нарықтарға басқа мемлекет арқылы транзитпен жетеді. Тікелей шығудың болмауы сыртқы сауда мүлде мүмкін емес деген қорытынды емес.

Қолдану: Шарт мұхитқа және онымен жалғасатын теңізге тікелей жағалау жоқ екенін нақтылайды. Сондықтан құрлықішілік дұрыс. Жауап елде ешқандай су айдыны жоқ деп айтпайды. Теңіз деп аталатын тұйық көлдің болуы және әлемдік мұхитқа тікелей шығу екі түрлі белгі; осы айырмашылық географиялық жіктеуді анықтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Мұхит жағалауына шығатын елде тікелей жағалау бар. Мұхиттық шығанаққа шығу да тікелей қолжетімділік береді. Мұхитпен жалғасатын теңіз жағалауы осы мүмкіндікке жатады. Мұхиттық бұғаз жағалауы да оны береді; төрт сипаттама шарттағы тікелей шығу жоқтығына қайшы.

Қайта орындауға ишара: Ішкі су айдынын әлемдік мұхитпен жалғасатын жағалаудан ажырат.

Ереже: Теңіз жағалаулық шығу елдің мұхитқа немесе онымен табиғи жалғасатын теңізге жағалауы бар екенін білдіреді. Қытайдың шығыс жағалауындағы теңіздер Тынық мұхит алабына жатады. Құрлықішілік елдердегі өзендер мен көлдер мұндай тікелей мұхиттық жағалауды алмастырмайды. Сұрақ су нысанының жалпы болуын емес, нақты шығу мүмкіндігін салыстырады.

Қолдану: Қытай Тынық мұхит алабындағы теңіздерге тікелей жағалаулық шығады. Сондықтан Қытай дұрыс. Қазақстандағы Каспий тұйық су айдыны болғандықтан осы мұхиттық байланысқа тең емес. Елдердің материктегі жақындығы да ортақ жағалау бар екенін дәлелдемейді; әр мемлекеттің нақты аумағы мен жағалауы тексеріледі.

Қате нұсқаларды ажырату: Қазақстан мұхитқа тікелей шықпайды. Қырғызстан құрлықішілік. Моңғолияда мұхит жағалауы жоқ. Өзбекстан да құрлықішілік; осы төрт мемлекет шарттағы Тынық мұхитқа жалғасатын теңіз жағалауына тікелей шығу талабын орындамайды.

Қайта орындауға ишара: Бес елдің шығысында мұхиттық теңіз жағалауы бар елді таңда.