Дүниежүзінің тарихи мәдени аймақтары

Ереже: Мәдениет материалдық бұйымдармен ғана шектелмейді. Оның құрамында тұрғын үй, киім, құралдар сияқты заттық мұра және тіл, музыка, білім, салт-дәстүр сияқты рухани құндылықтар бар. Бір саладағы туынды мәдениеттің бөлігі болуы мүмкін, бірақ бүкіл мәдениеттің орнына жүрмейді. Мәдениетті адамдар жасайды, сақтайды және жаңа ұрпаққа жеткізеді.

Қолдану: Шарт баспана мен қолөнерді тіл және музыкамен бірге атайды. Демек заттық және рухани салаларды қамтитын кең атау қажет. Сондықтан мәдениет дұрыс. Тек ауызша шығармашылық атауын таңдасақ, баспана сияқты заттық құндылықтар қамтылмайды. Ғылым атауы да осы құндылықтардың өзін білдірмейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Этнос адамдар қауымдастығын білдіреді. Фольклор халық шығармашылығының бір саласы. Этнография халықтардың өмірін зерттейтін ғылым. Тарихи-мәдени аймақ кеңістіктегі өңірді білдіреді; олардың ешқайсысы берілген құндылықтардың кең жиынтығы емес.

Қайта орындауға ишара: Адамдар қауымын, зерттейтін ғылымды және олардың мәдени құндылықтарын ажырат.

Ереже: Этнография халықтар мен қауымдардың тұрмысын, дәстүрін және мәдени тәжірибесін зерттейді. Оның деректері бақылаудан, сұхбаттан, заттық мұрадан және басқа тарихи материалдардан алынуы мүмкін. Зерттелетін халықтың өзі мен оны зерттейтін ғылыми сала бірдей ұғым емес. Салыстыруда әр қауымның ішкі алуан түрлілігін де ескеру қажет.

Қолдану: Шарт баспана, мереке және тұрмыс салтын ғылыми салыстыруды береді. Сондықтан этнография дұрыс. Бір мерекені сипаттау мәдениет туралы дерек береді, бірақ жұмыстың ғылым атауын анықтағанда этнография таңдалады. Мұнда тек ауа райын өлшеу немесе тау жынысын зерттеу жұмысы сипатталмаған.

Қате нұсқаларды ажырату: Геология тау жыныстары мен Жердің құрылысын зерттейді. Метеорология атмосфералық құбылыстарды зерттейді. Гидрология су нысандарының үдерістерін зерттейді. Геоморфология жер бедерін зерттейді; берілген тұрмыс пен дәстүр жұмысының негізгі саласы басқа.

Қайта орындауға ишара: Шартта зерттелетін басты нысан су немесе ауа емес, адамдардың мәдени тәжірибесі.

Ереже: Тарихи-мәдени аймақ елдер мен өңірлерді олардың тарихи байланысы, мәдени мұрасы және тұрмыстық ерекшелігі арқылы салыстыруға мүмкіндік береді. Оның шекарасы міндетті түрде бір мемлекеттің шекарасымен сәйкес келмейді. Бір аймақтың ішінде түрлі тіл, дін және халық болуы мүмкін. Аймақ атауы оның барлық тұрғыны бірдей мәдени тәжірибеге ие дегенді білдірмейді.

Қолдану: Шарт адамдардың жеке қауымын емес, елдер мен өңірлердің кеңістіктік бірлігін сұрайды. Оларды біріктіретін белгі тарихи және мәдени байланыстар болғандықтан, тарихи-мәдени аймақ дұрыс. Бұл ауа температурасына немесе өзен ағысына негізделген табиғи аудандастырудан басқа өлшем. Қазіргі әкімшілік шекаралар да жалғыз өлшем емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Мәдениет құндылықтар жиынтығын білдіреді. Этнос адамдардың тарихи қауымын білдіреді. Фольклор шығармашылық мұраны атайды. Этнография зерттеу ғылымы; бұлар сұралған кеңістіктік аймақ атауы емес.

Қайта орындауға ишара: Сұрақтың нысаны адамдар немесе ғылым емес, елдер мен өңірлердің кеңістігі.

Ереже: Фольклор халықтың дәстүрлі шығармашылығын қамтиды. Оның ауызша түрлеріне ертегі, аңыз, мақал-мәтел және басқа жанрлар жатады. Кейін қағазға жазылып алынуы олардың халықтық ауызша таралу тарихын жоймайды. Фольклор мәдениеттің бір бөлігі болғанымен, мәдениеттің барлық заттық және рухани салаларын түгел қамтитын ұғым емес.

Қолдану: Шарт үш ауызша жанрды атайды және олардың ұрпақтарға жеткізілуін көрсетеді. Сондықтан фольклор дұрыс. Аңыздағы оқиға міндетті түрде дәлелденген тарихи факт болмауы мүмкін, бірақ аңыздың өзі мәдени мұраның дерегі. Ғылым атауын таңдаудан гөрі берілген шығармашылық саланың атауын анықтау қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: Тарихи-мәдени аймақ географиялық кеңістікті білдіреді. Мәдениет бұдан кең ұғым. Этнография зерттеу ғылымы. Этнос адамдар қауымы; осы нұсқалар берілген ауызша жанрлардың нақты ортақ атауы емес.

Қайта орындауға ишара: Ертегі, аңыз және мақалдың ортақ шығармашылық саласын таңда.

Ереже: Этнос адамдардың тарихи қалыптасқан қауымдастығын білдіреді. Оның өзіндік сәйкестігі ортақ мәдени жад, дәстүр және басқа белгілермен байланысты болуы мүмкін. Бірақ этнос пен азаматтық бір ұғым емес, ал этностың барлық мүшесі тек бір тілде сөйлейді деген талап жоқ. Қауым мен оның мәдени мұрасын бөлек ажырату қажет.

Қолдану: Шарт құндылықтар немесе зерттеу ғылымын емес, адамдар қауымдастығын сұрайды. Сондықтан этнос дұрыс. Ортақ мәдени мұраны сақтау қауымның тарихи байланысын көрсетеді. Бір мемлекеттің азаматтарының бәрін автоматты түрде бір этносқа жатқызуға болмайды. Жауап қауым ұғымына негізделеді, жеке адамның сыртқы келбетіне емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Мәдениет қауым жасайтын құндылықтар жиынтығы. Фольклор шығармашылық саласы. Этнография зерттеу ғылымы. Тарихи-мәдени аймақ өңірлер кеңістігі; бұлар адамдардың сұралған тарихи қауымы емес.

Қайта орындауға ишара: Мұраны сақтайтын адамдар қауымы мен мұраның өзін ажырат.