Әлеуметтік география бөлімі бойынша материалды бекіту және қорыту

Ереже: Ана тілі әдетте адамның ерте балалық шағында табиғи қарым-қатынас арқылы меңгерген тіліне қатысты қолданылады. Кей бала екі немесе бірнеше тілді қатар меңгеруі мүмкін. Бұл атау тек анасының сөйлейтін тілімен немесе азаматтықпен автоматты анықталмайды. Кейінгі мектептік оқу мен ерте табиғи меңгерудің жағдайлары бөлек қарастырылады.

Қолдану: Шарт қазақ тілінің ерте отбасылық қарым-қатынаста, ағылшын тілінің кейін мектепте меңгерілгенін нақты береді. Сондықтан ана тілі дұрыс. Осы жағдайдағы алғашқы тіл қазақ тілі деп анықталған. Бірақ мұндай мысал барлық адамның тек бір ғана ана тілі болады дегенді білдірмейді. Жауап берілген адамның тіл меңгеру тарихына сүйенеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Диалект жергілікті тіл нұсқасы. Этнография зерттеу ғылымы. Тіл жалпы ұғым болғанымен, сұралған алғашқы меңгеру мәртебесін нақтыламайды. Тілдік семья тарихи туыс тілдер жиыны; бұл адамның алғашқы тілін атамайды.

Қайта орындауға ишара: Шарттағы ерте меңгеру мен кейінгі мектептік оқуды ажырат.

Ереже: Диалект тілдің жергілікті немесе әлеуметтік нұсқасына қатысты қолданылады. Берілген тапсырмада жергілікті ерекшелік сипатталған. Бір сөздің айырмашылығы ғана жаңа жеке тілдің пайда болғанын автоматты дәлелдемейді. Диалект пен тарихи туыс бірнеше тілді біріктіретін тілдік семья әртүрлі деңгейдегі ұғымдар. Тілдік нұсқаны кемсіту оның ғылыми сипаттамасы емес.

Қолдану: Шарт бір тілдің өңірлік сөз және айтылу ерекшелігін береді. Сондықтан диалект дұрыс. Мұнда бірнеше бөлек тілдің тарихи шығу тегі салыстырылмаған. Сондай-ақ адамның алғаш меңгерген тілі сұралмайды. Жауап бір тілдің ішкі нұсқасын атайтын ұғымға сәйкес таңдалады. Өңірлік ерекшелік әдеби тілмен қатар қолданылуы мүмкін.

Қате нұсқаларды ажырату: Этнос адамдар қауымын білдіреді. Этнография ғылым атауы. Ана тілі меңгеру мәртебесіне қатысты. Тілдік семья бірнеше тарихи туыс тілдерді біріктіреді; бұлар берілген бір тілдің жергілікті нұсқасы емес.

Қайта орындауға ишара: Бір тілдің ішкі нұсқасын бірнеше тілдің туыстық тобынан ажырат.

Ереже: Тілдік семья тарихи туыстыққа негізделген тілдер жиынын білдіреді. Туыстық салыстырмалы тіл білімінде дыбыстық сәйкестіктер мен грамматикалық жүйелер арқылы зерттеледі. Бір әліпбиді пайдалану немесе көрші елде қолданылу өздігінен тарихи туыстықты дәлелдемейді. Тіл семьясын этностардың биологиялық шығу тегімен механикалық теңестіруге болмайды.

Қолдану: Шарт ортақ тарихи арғы тілден тараған бірнеше тіл туралы айтады. Сондықтан тілдік семья дұрыс. Бір тілдің жергілікті нұсқасы болса, диалект деңгейі қолданылар еді. Бұл жерде адамдардың азаматтығы немесе ана тілін меңгеру жолы сұралмаған. Жауап тарихи туыстық арқылы жасалған бірнеше тілдің ірі бірлігін анықтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Этнос адамдардың қауымы. Этнография зерттеу ғылымы. Тіл жеке жүйеге қатысты жалпы атау. Ана тілі адамның меңгеру тарихымен байланысты; олар бірнеше тарихи туыс тілдің ірі бірлігі емес.

Қайта орындауға ишара: Әліпби ұқсастығын емес, ортақ тарихи арғы тіл белгісін ескер.

Ереже: Қазақ, қырғыз және татар тілдері түркі тілдеріне жатады. Тілдің тарихи туыстығы қазіргі мемлекеттік шекараға немесе жазуға ғана сүйенбейді. Бір семья ішіндегі тілдер де өзара айырмашылықтарға ие. Түркі жіктеуін барлық осы халықтың мәдениеті бірдей деген тұжырымға айналдыруға болмайды, өйткені тілдік және мәдени өлшемдер толық сәйкес емес.

Қолдану: Шарт үш нақты тілді бірге береді. Сондықтан Түркі дұрыс. Олардың қазіргі әртүрлі елдерде қолданылуы тарихи туыстықты жоймайды. Керісінше, бір елде қолданылатын барлық тіл міндетті түрде бір семьяға жатпайды. Жауап әр атауды берілген тарихи тілдік жіктеумен салыстыру арқылы табылады. Бір тілден енген сөздер семьяны автоматты өзгертпейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Балтық тобына литва және латыш жатады. Славян тобына орыс пен украин жатады. Герман тобына ағылшын мен неміс жатады. Моңғол тобы басқа тілдік бірлік; берілген үш тілдің тобы түркі.

Қайта орындауға ишара: Үш тілдің бәріне ортақ тарихи жіктеуді таңда.

Ереже: Ағылшын мен неміс тілдері герман тармағына жатады. Тілге басқа тілден сөз енуі оның бүкіл тарихи шығу тегін өзгертпейді. Туыстықты анықтауда тек бір сөздің ұқсастығы емес, жүйелі дыбыстық және грамматикалық байланыстар қарастырылады. Қазіргі сөздік құрам мен тілдің тарихи тармағы бөлек салыстырылатын белгілер.

Қолдану: Шарт ағылшынға француз сөздерінің енуін ескертіп, екі тілдің тарихи жіктеуін сұрайды. Сондықтан Герман дұрыс. Француздың роман тармағына жатуы ағылшынды автоматты роман тілі етпейді. Неміс пен ағылшынның ортақ тарихи байланысы негізгі өлшем. Басқа жауаптарды таңдау үшін кірме сөз емес, тілдік тармақтың сәйкестігі қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: Иран басқа индо-еуропалық тармақ. Түркі басқа семья. Моңғол басқа топ. Балтық басқа тармақ; олар ағылшын мен немістің сұралған ортақ герман жіктеуін алмастырмайды.

Қайта орындауға ишара: Кірме сөздің қайдан келгенін тілдің тарихи тармағымен теңестірме.