Қолөнер мен кәсіптер
3–4-параграф · Оқулықтың 24–27-беттері
«Қазақстан тарихы, 1-бөлім, Оба направления» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Қолөнер мен кәсіптер» тақырыбы, 3–4-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 30 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Дәстүрлі қазақ қолөнерінде жүннен киіз, теріден ыдыс, сүйек пен мүйізден әшекей бөлшектері жасалды…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Мал өнімдері тұрмыстық бұйым жасауға қажет әртүрлі шикізат берді
Жауап нұсқалары
- A.Қолөнер үшін тек малдың еті пайдаланылды
- B.Қолөнер шикізаты малшаруашылығынан бөлек қана алынған
- C.Бұйымдардың барлығы өңделмеген жүннен жасалған
- D.Мал өнімдері тұрмыстық бұйым жасауға қажет әртүрлі шикізат бердідұрыс
- E.Мал өнімдерінің қолданылуы ағаш пен металды пайдалануды тоқтатты
Түсіндірме
Ереже: Шаруашылық салалары шикізат пен дайын өнім арқылы байланысады. Малшаруашылығы азықпен қатар жүн, тері және басқа материалдар береді; қолөнершілер олардың қасиетіне қарай тұрмыстық бұйым жасайды.
Қолдану: Үш түрлі материал үш түрлі бұйымға айналған. Сондықтан байланыс бір ғана өніммен емес, шикізаттың әртүрлілігімен түсіндіріледі. Бұл деректер қолөнерді малшаруашылығының жай көшірмесі деуге де негіз болмайды: шикізатты өңдеу жеке білім мен дағдыны қажет еткен.
Қате нұсқалар: A) Ет азық ретінде маңызды, бірақ аталған бұйымдар жүннен, теріден, сүйек пен мүйізден жасалған.
B) Шартта шикізаттың малдан алынатыны көрсетілген; екі кәсіпті толық ажырату осы байланысты жоққа шығарады.
C) Тері, сүйек және мүйіз де аталған; материалдардың айырмасын бір шикізатқа жинақтауға болмайды.
E) Мал өнімдері маңызды болғанымен, ағаш пен металл өңдеу де сақталған; олардың жойылғаны туралы дерек жоқ. Ишара: Бұйымдарды атаудан бұрын олардың бастапқы материалдарын салыстыр.
Дұрыс жауап: Өңделген теріден
Жауап нұсқалары
- A.Тоқылған қой жүнінен
- B.Өңделген терідендұрыс
- C.Ойылған мал сүйегінен
- D.Күйдірілген балшықтан
- E.Тұтас ағаштан
Түсіндірме
Ереже: Бұйымды материалымен сәйкестендіргенде атау ғана емес, жасау тәсілі мен қызметі ескеріледі. Өңделген теріден сұйық құятын ыдыстар жасау дәстүрлі тері өңдеу өнерінің маңызды бағыты болған.
Қолдану: Торсық, саба және мес тері ыдыстарының қатарына кіреді. Оларды ыдыс болғаны үшін ағаш немесе қыш бұйымға жатқызу дұрыс емес. Өңдеу мен құрастыру теріні қажетті пішінге келтіруге мүмкіндік берген; жай шикі тері мен дайын ыдысты теңестіруге болмайды.
Қате нұсқалар: A) Жүн кілем мен киізге жарамды, бірақ тоқылған талшықтың өзі сұйық сақтайтын торсықтың негізгі материалы емес.
C) Сүйек ұсақ бөлшектер мен әшекейге пайдаланылған; саба мен мес сияқты көлемді ыдыстардың негізгі материалы болмаған.
D) Балшықтан қыш ыдыстар жасалады, ал сұрақтағы торсық, саба және мес тері ыдыстарына жатады.
E) Ағаштан тостаған мен ожау сияқты ыдыстар жасалған; аталған үш бұйымның ортақ материалы басқа. Ишара: Торсық атауын тостаған және қыш құмыра атауларынан ажырат.
Дұрыс жауап: Ағаш өңдеу
Жауап нұсқалары
- A.Зергерлік әшекей жасау
- B.Тері илеу
- C.Ағаш өңдеудұрыс
- D.Кілем тоқу
- E.Тас қашау
Түсіндірме
Ереже: Қолөнер мамандануын бірнеше бұйымның негізгі материалы мен өңдеу тәсілі арқылы анықтайды. Қосымша материалдың кездесуі бұйымның негізгі өндірістік тобын автоматты түрде өзгертпейді.
Қолдану: Ердің ағаш негізі, келі-келсап, ожау және сандық ағаш өңдеу дағдыларын талап етеді. Ерде тері не металл бөлшек болуы мүмкін, бірақ ол бүкіл топты тері немесе металл бұйымдарына айналдырмайды. Дұрыс қорытынды төрт заттың ортақ негізгі материалынан шығады.
Қате нұсқалар: A) Зергерлікке бағалы металдан жасалған әшекейлер тән; келі, ожау және сандықты бұл топқа біріктіру дұрыс емес.
B) Тері ердің кейбір бөліктерінде қолданылуы мүмкін, бірақ қалған бұйымдардың негізгі қаңқасы мен денесі ағаштан жасалады.
D) Кілем тоқу талшықты материалды тоғыстыруға негізделеді; келі-келсап пен сандық тоқылған бұйым емес.
E) Тас қашау құлпытас сияқты бұйымдарға қатысты; аталған тұрмыстық заттар ағаш шеберінің жұмысына тән. Ишара: Төрт бұйымның тек біріне емес, бәріне ортақ материалды ізде.
Дұрыс жауап: Ұсталыққа
Жауап нұсқалары
- A.Зергерлікке
- B.Кесте тігуге
- C.Кілем тоқуға
- D.Сүйек оюға
- E.Ұсталыққадұрыс
Түсіндірме
Ереже: Металл өңдейтін кәсіптердің өзін өнімнің қызметі бойынша ажырату керек. Ұста еңбек құралдары мен ат әбзелдерін жасайды; зергер бағалы металдан сәндік бұйым дайындауға маманданады.
Қолдану: Таға мен үзеңгі ат пайдалануға, орақ пен кетпен егіншілікке, пышақ күнделікті еңбекке қажет. Олардың қызметтері әртүрлі болғанымен, металды құралға айналдыратын ұсталық дағды ортақ. Сондықтан «металл бар» деген белгімен бәрін зергерлікке жатқызу жеткіліксіз.
Қате нұсқалар: A) Зергер де металл өңдейді, бірақ оның негізгі өнімі әшекей; аталған құралдар мен ат әбзелдері ұсталыққа тән.
B) Кесте жіп пен матаға өрнек түсіру тәсілі; таға мен кетпен бұл әдіспен жасалмайды.
C) Кілем тоқу тоқыма өндірісіне жатады; сұрақтағы еңбек құралдары талшықты бұйымдар емес.
D) Сүйек ұсақ бөлшектерге пайдаланылғанымен, таға, орақ және кетпеннің негізгі жұмыс бөлігі металдан жасалады. Ишара: Әшекей тағу мен еңбек құралын пайдалану қызметтерін салыстыр.
Дұрыс жауап: Зергер
Жауап нұсқалары
- A.Етікші
- B.Зергердұрыс
- C.Тоқымашы
- D.Ағаш ұстасы
- E.Қыш шебері
Түсіндірме
Ереже: Кәсіпті дайын өнім, материал және өңдеу шеберлігі бірге сипаттайды. Зергерлік бағалы металдарды сәндік бұйымға айналдырумен байланысты; тұрмыстық қызметі ұқсас заттардың материалы әртүрлі болуы мүмкін.
Қолдану: Сұрақтағы төрт бұйымның бәрі адамның киімі мен келбетін сәндеуге арналған әшекейлер. Күмістің аталуы мен бұйымдардың тізімі зергерді анықтауға жеткілікті. Қапсырманың киімге бекітілуі оны мата тоқу немесе аяқкиім тігу кәсібінің өнімі деп санауға негіз болмайды.
Қате нұсқалар: A) Етікші аяқкиім жасауға маманданады; сырға мен білезік оның негізгі өнімдері емес.
C) Тоқымашы жіптен мата не кілем тоқиды; күміс әшекей жасау басқа материал мен әдісті талап етеді.
D) Ағаш ұстасы ағаш бұйым дайындайды; аталған күміс әшекейлердің негізгі материалы ағаш емес.
E) Қыш шебері балшықтан ыдыс жасайды; сырға мен шолпы зергерлік бұйымдар қатарына кіреді. Ишара: Бұйымдардың сәндік қызметі мен негізгі металын бірге қарастыр.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 25 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақстан тарихы, 1-бөлім, Оба направления» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.