Бағаналы жасушалар: ұғымы және қасиеттері (қайта жаңаруы, жіктелуі). Бағаналы жасушалардың түрлері: эмбриондық және сомалық
23-параграф · Оқулықтың 116–120-беттері
«Биология, 1-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Бағаналы жасушалар: ұғымы және қасиеттері (қайта жаңаруы, жіктелуі). Бағаналы жасушалардың түрлері: эмбриондық және сомалық» тақырыбы, 23-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Жасуша бірнеше рет бөлініп, өзіне ұқсас бағаналы жасушаларды сақтайды және тиісті жағдайда маманданған ұрпақ…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Өзін-өзі жаңарту және дифференциациялау
Жауап нұсқалары
- A.Тек ДНҚ репликациясы және жасушалар санының артуы
- B.Кез келген типке шектеусіз айналу және иммундық бейтараптық
- C.Өзін-өзі жаңарту және дифференциациялаудұрыс
- D.Тек соңғы мамандану және бөліну қабілетін жоғалту
- E.Тек бір рет бөліну және барлық ұрпақтың бірдей мамандануы
Түсіндірме
Ереже: Бағаналы жасушалар өзін-өзі жаңартуға және маманданған жасушаларға бастама беруге қабілетті; дифференциация әлеуеті әр типте әртүрлі.
Қолдану: Шартта өз қорын сақтау және басқа қызметтік ұрпақ шығару қатар бар. Тек бөлінудің өзі бағаналылықты толық дәлелдемейді.
Қате нұсқалар: A) Бұлар көптеген бөлінетін жасушаларға тән; өз бағаналы қорын сақтау мен маманданған ұрпақ беруін толық сипаттамайды.
B) Бағаналы типтер әлеуеті әртүрлі әрі иммундық бейтараптығы автоматты кепілденбейді.
D) Бұл маманданған жасуша тағдыры болуы мүмкін; шартта өз бағаналы қорын сақтау да берілген.
E) Бір реттік бөліну ұзақ жаңаруды дәлелдемейді; барлық өнім маманданса бағаналы қор сақталмайды. Ишара: Өз қорын сақтай ма және маманданған ұрпақ бере ме?
Дұрыс жауап: Өзін-өзі жаңартуға
Жауап нұсқалары
- A.Тек жаңа маманданған жасуша түзуге
- B.Өзін-өзі жаңартуғадұрыс
- C.Бағаналы қордың толық сарқылуына
- D.Тек соңғы мамандануға
- E.Мейоздық гаплоидтануға
Түсіндірме
Ереже: Өзін-өзі жаңарту бөлінуден кейін бағаналы жасушалық қордың сақталуын білдіреді.
Қолдану: Қызметтік жетілген жасуша түзілуі емес, бағаналы ұрпақтың қалуы негізгі белгі. Қорды сақтау үшін барлық ұрпақ міндетті бірдей тағдырға ие болмауы мүмкін.
Қате нұсқалар: A) Шартта бағаналы күйдегі ұрпақ қалған; бұл жаңарудың белгісі.
C) Бағаналы ұрпақ сақталуы қордың сарқылғанын білдірмейді.
D) Соңғы мамандану бағаналы күйден шығуды білдіреді; бұл ұрпақта күй сақталған.
E) Бағаналы қорды сақтау қалыпты ұлпалық бөлінуге қатысты; хромосома жиынтығының редукциясы берілмеген. Ишара: Бөлінуден кейінгі ұрпақтың күйін тексер.
Дұрыс жауап: Дифференциация
Жауап нұсқалары
- A.Дифференциациядұрыс
- B.Мейоздық гаплоидтану
- C.ДНҚ репликациясы
- D.Тек өзін-өзі жаңарту
- E.Тек жасушалар санының артуы
Түсіндірме
Ереже: Дифференциацияда жасуша белгілі құрылымдық және қызметтік ерекшеліктерге ие болады; ген экспрессиясының реттелуі маңызды.
Қолдану: Ізашардан қанның белгілі бағытына өту берілген. Бұл барлық ДНҚ тізбегі міндетті ауысты деген емес.
Қате нұсқалар: B) Эритроидты бағыт гамета емес; мамандану мейоздық редукцияны қажет етпейді.
C) Бұл ақпаратты көшіру; қызметтік типке ауысудың атауы емес.
D) Жаңару бағаналы күйдегі ұрпақты сақтайды; шартта маманданған бағытқа өту бар.
E) Көбею типті өзгертуге тең емес; гендік бағдарлама мен мамандану көрсетілген. Ишара: Жасуша санының артуын оның типінің өзгеруінен ажырат.
Дұрыс жауап: Қанның бірнеше жасушалық бағытына бастама беретін мультипотентті әлеует
Жауап нұсқалары
- A.Бір ғана қан бағытымен шектелген унипотентті әлеует
- B.Үш ұрық жапырақшасының барлық типтеріне плюрипотентті әлеует
- C.Қанның бірнеше жасушалық бағытына бастама беретін мультипотентті әлеуетдұрыс
- D.Қалыпты түрде тек гаметалар түзетін әлеует
- E.Ағза мен ұрықтан тыс барлық типтерге тотипотентті әлеует
Түсіндірме
Ереже: Мультипотенттілік белгілі жүйе не туыстас бағыттардың бірнеше жасуша типіне бастама беру әлеуетін білдіреді.
Қолдану: Қан түзуші бағаналы жасуша қан тармақтарын береді, бірақ оны ағзаның барлық жасушасына табиғи түрде айналатын әмбебап жасуша деп атамаймыз.
Қате нұсқалар: A) Шартта әртүрлі қан ұрпақтары берілген, бір бағыт емес.
B) Қан жүйесінің бірнеше бағыты ағзаның барлық ұрық жапырақшалық типтерін қамтымайды.
D) Қан түзуші бағаналы жасушаның ұрпақтары қан жүйесіне қатысты, гамета емес.
E) Табиғи қан түзуші әлеует тотипотенттілікпен тең емес. Ишара: Әлеуеттің шекарасын қан жүйесімен байланыстыр.
Дұрыс жауап: Плюрипотенттілік
Жауап нұсқалары
- A.Плюрипотенттілікдұрыс
- B.Тек қанға тән мультипотенттілік
- C.Дифференциацияның толық болмауы
- D.Міндетті тотипотенттілік
- E.Тек унипотенттілік
Түсіндірме
Ереже: Плюрипотентті жасушалар ағзаның әртүрлі ұрық жапырақшаларына тән жасушаларға бастама бере алады; бұл тотипотенттілікпен бірдей емес.
Қолдану: Ішкі жасушалық массадан алынған классикалық эмбриондық бағаналы жасушаның кең әлеуеті сипатталған. Плацента қоса толық дара түзу туралы шарт жоқ.
Қате нұсқалар: B) Эмбриондық жасушаның әлеуеті тек қан жүйесімен шектелмейді.
C) Шарт әртүрлі типке жіктеле алатынын береді; әлеует мүлде жоқ емес.
D) Плюрипотентті жасуша ағзаның типтерін бере алады, бірақ толық ұрықтан тыс жүйемен жеке ағза түзуді автоматты білдірмейді.
E) Унипотенттілік бір негізгі бағытпен шектеледі; мұнда үш ұрық жапырақшасының типтері бар. Ишара: Ағза типтері мен толық ағзаға барлық қажетті ұрықтан тыс типтерді ажырат.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Биология, 1-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.