Бесатар
6-параграф · Оқулықтың 35–40-беттері
«Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Арман-ПВ, 2020) «Бесатар» тақырыбы, 6-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Асқар Сүлейменовтің «Бесатар» повесі 1916 жылғы қысым мен қарсылық жағдайында өтеді. Негізгі тартыс қалай…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Отарлық зорлық пен оған қарсы адамдық ұстанымның қақтығысы
Жауап нұсқалары
- A.Барлық кейіпкердің бейбіт келісімде болуы
- B.Тек аспап жасау жарысы
- C.Тек егіннің өнімін есептеу
- D.Авторлар арасындағы кітап бағасы дауы
- E.Отарлық зорлық пен оған қарсы адамдық ұстанымның қақтығысыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Кейіпкерлердің сөздері мен әрекеттері билік қысымы жағдайында ашылады. Қақтығыс жеке адамдардың басынан өтсе де, отарлық жүйедегі күш пен адам қадірінің арақатынасын танытады. Талдауда тарихи орта мен психологиялық шешім қатар қаралады.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Қауіп, тұтқындау және зорлық келісімге қайшы.
B) Мәтінде негізгі оқиға музыка сайысы емес.
C) Қоғамдық тартыс шаруашылық есептен кең.
D) Повесть кейіпкерлерінің тарихи жағдайы туралы.
Қайта орындауға ишара: Жеке қақтығыстың артындағы қоғамдық қысымды анықта.
Дұрыс жауап: Уақытты ықшамдау арқылы тартысты шоғырландыру
Жауап нұсқалары
- A.Кейіпкерлер арасындағы байланысты жою
- B.Уақытты ықшамдау арқылы тартысты шоғырландырудұрыс
- C.Бүкіл тарихты күнтізбелік есепке айналдыру
- D.Оқиға уақытын мүлде алып тастау
- E.Бірнеше ғасырды міндетті бір күн деп тарихи бекіту
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Қысқа мерзімге жинақталған оқиға қысым мен психологиялық кернеуді күшейтеді. Автор тарихи ахуалдың мәнін бір шектеулі тартыс арқылы ашады. Бұл бүкіл көтеріліс дәл осынша уақытта болды деген тұжырым емес; көркем уақыт пен нақты тарихи ауқым ажыратылады.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Шоғырланған оқиға байланыстарды айқындайды.
C) Повесть барлық оқиғаны толық жылнама етпейді.
D) Уақыт белгілері оқиғада бар.
E) Көркем шоғырлану уақытты ғылыми өзгерту емес.
Қайта орындауға ишара: Тарихи ауқым мен шығарманың оқиға мерзімін шатастырма.
Дұрыс жауап: Психологиялық диалог
Жауап нұсқалары
- A.Тек ұйқас
- B.Библиографиялық тізім
- C.Техникалық сызба
- D.Психологиялық диалогдұрыс
- E.Тек пейзаж
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Сөз тартысы көзқарас пен ішкі қысымды ашады. Психологиялық диалогта не айтылғанымен бірге кімнің күші бар екені, кімнің неге ұмтылғаны қаралады. Қысым жағдайында сөз кейіпкердің мінезін және еркіндік шегін танытады.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Прозалық диалогты өлең өлшемі анықтамайды.
B) Диалог кітаптар тізімі емес.
C) Кейіпкерлердің пікір қайшылығы техника схемасы емес.
E) Мұнда табиғат сипатынан гөрі адамдардың сөз қақтығысы маңызды.
Қайта орындауға ишара: Сөйлесуде көзқарас пен ішкі қысым ашылып тұр ма?
Дұрыс жауап: Жеке жақынға міндет пен қоғамдық қысымның түйісуі
Жауап нұсқалары
- A.Жеке жақынға міндет пен қоғамдық қысымның түйісуідұрыс
- B.Отбасы байланысының жоқтығы
- C.Кейіпкерге еш қауіп төнбейтіні
- D.Оқиғаның тек әзілден тұратыны
- E.Сәруардың барлық билікті иеленгені
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Әкесінің тағдыры Сәруардың шешіміне жеке әрі моральдық салмақ береді. Көркем тартыс қоғамдық жағдайды адамның жақындары алдындағы жауапкершілігімен байланыстырады. Сәруар таңдауы тек сыртқы келіссөз емес; ол әкесінің өмірі мен өзіндік ұстанымына қатысты.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Әке мен бала қатынасы шартта нақты көрсетілген.
C) Тұтқын жағдайы қауіптің барын білдіреді.
D) Тағдыр мен қысым әзілге ғана сыймайды.
E) Ол қысымға ұшырап отырған кейіпкер.
Қайта орындауға ишара: Келіссөздің кейіпкерге жеке салмағы неде?
Дұрыс жауап: Бұйрыққа бағыну мен ар-ұждан арасындағы моральдық таңдауды
Жауап нұсқалары
- A.Сәруардың қауіпсіз жерге кеткенін
- B.Қарудың тек әшекей болғанын
- C.Бұйрыққа бағыну мен ар-ұждан арасындағы моральдық таңдаудыдұрыс
- D.Екі адамның бірдей шешім қабылдағанын
- E.Көшірдің оқиғаға еш қатысы жоқтығын
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Көшірдің бас тартуы зорлыққа қатысу міндетті емес екенін көрсетеді. Кейіпкерлердің ісі сөзден де нақты моральдық айғақ береді. Бұйрыққа бас тарту мен оны орындау қарсы қойылып, адамдық жауапкершілік қысым жағдайында да маңызды екенін танытады.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Оқиғада қайғылы нәтиже бар.
B) Ол зорлық әрекетінің құралы ретінде қолданылған.
D) Бірі бас тартты, екіншісі орындады.
E) Оған бұйрық берілгені қатысын көрсетеді.
Қайта орындауға ишара: Бірдей бұйрыққа екі адам қалай жауап берді?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Арман-ПВ, 2020.