Сыр сандық
2-параграф · Оқулықтың 10–15-беттері
«Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Арман-ПВ, 2020) «Сыр сандық» тақырыбы, 2-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Сәкен Сейфуллиннің «Сыр сандық» өлеңінде дос жанының байлығы оны түсінген адамға ғана ашылатын қазынаға…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Адал достық пен рухани түсіністікке
Жауап нұсқалары
- A.Достықты тек қызметпен өлшеуге
- B.Досты көпшілік алдында кемсітуге
- C.Адам сезімін түгел жасыруға
- D.Адал достық пен рухани түсіністіккедұрыс
- E.Достың мүлкін тартып алуға
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Қазына бейнесі достың ішкі дүниесінің бағасын білдіреді. Бейне тура зат туралы мәліметтен гөрі жанның тереңдігін ашады. Достың қадірін білу оның жағдайына ғана емес, болмысына адал қатынасты қажет етеді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Шенге тәуелді қатынас шынайы достыққа қарама-қарсы қойылады.
B) Бұл әрекет сыйластық идеясын бұзады.
C) Өлең сырласуды бағалайды, толық тұйықталуға үндемейді.
E) Ішкі қазына материалдық олжа ретінде ұсынылмаған.
Қайта орындауға ишара: Қазына зат ретінде ме, жан әлемінің бейнесі ретінде ме берілген?
Дұрыс жауап: Заттық бейненің рухани мағынаға ауысуымен
Жауап нұсқалары
- A.Заттық бейненің рухани мағынаға ауысуымендұрыс
- B.Сандықтың салмағын дәл өлшеумен
- C.Сандықты тек жиһаз деп сипаттаумен
- D.Кейіпкердің туған жылын көрсетумен
- E.Барлық сөзді дыбыстық есепке айналдырумен
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Сандық арқылы адамның ішкі сыры мен қадірлі қасиеттері бейнеленеді. Көркем талдау нысанның мәтіндегі қызметін қарайды. Сандықтың ішінде сақталған асыл мен оған жетудің қиындығы жан дүниесін түсінудің күрделілігін елестетеді.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Салмақ рухани мағынаны тудырмайды.
C) Тура тұрмыстық қызмет өлеңдегі астарды толық ашпайды.
D) Туған жыл сандық бейнесінің қызметін түсіндірмейді.
E) Дыбыс саны бейненің ауыспалы мәнін анықтамайды.
Қайта орындауға ишара: Тура заттық қызмет пен ауыспалы мәнді ажырат.
Дұрыс жауап: Дос көңілін сезімталдықпен түсіну қажеттігін
Жауап нұсқалары
- A.Достықта сөйлесудің қажетсіздігін
- B.Досқа қысым жасаудың тиімділігін
- C.Дос көңілін сезімталдықпен түсіну қажеттігіндұрыс
- D.Барлық дос міндетті түрде музыкант екенін
- E.Достықты аспап бағасымен есептеуді
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Әуен пернесін дәл басу секілді адам көңілін де түсіне білу керек. Пернені қате басу әуенді бұзатыны сияқты, адамның көңілін елемеу қарым-қатынасқа зиян келтіреді. Бұл ұқсату досқа мұқият әрі адал қарауды мағыналық өзек етеді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Сырласу мен түсіну өлең үшін маңызды.
B) Сезімтал түсіністік қысым мен мәжбүрлеуге қарсы.
D) Көркем ұқсату кәсіптік талап емес.
E) Перне рухани қатынасты білдіреді, сауда өлшемі емес.
Қайта орындауға ишара: Музыкалық үйлесім адам қатынасында қандай қасиетке ұқсайды?
Дұрыс жауап: Пайдаға тәуелді жалған достық
Жауап нұсқалары
- A.Қиындықта досын қолдау
- B.Сырды сақтай білу
- C.Өзгенің жанын түсіну
- D.Дос пікірін құрметтеу
- E.Пайдаға тәуелді жалған достықдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Көмек не пайда тоқтағанда үзілетін қатынас адалдық өлшеміне сай емес. Сын адамның бай болуына емес, қатынастың тек пайдаға құрылуына бағытталған. Шынайы дос сыртқы жағдай өзгергенде де қадір мен сенімді сақтайды.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Бұл шынайы достықтың жағымды белгісі.
B) Сенімділік өлеңдегі достық идеясымен үйлеседі.
C) Ішкі дүниені тану — бағаланған қасиет.
D) Сыйластық пайдакүнем қатынасқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Қатынас пайда жоғалған кезде қалай өзгереді?
Дұрыс жауап: Адамды терең тану күш пен ынтаны қажет етеді
Жауап нұсқалары
- A.Таудағы кез келген қойма достықтың дәлелі
- B.Адамды терең тану күш пен ынтаны қажет етедідұрыс
- C.Дос болу үшін тауға шығу міндетті
- D.Барлық дос тауда тұрады
- E.Сырласу спорттық жарыс қана
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Биіктік пен жол қиындығы ішкі әлемге жақындаудың күрделілігін білдіреді. Өлеңдегі биіктік рухани құндылықты асқақтатады. Ол оқырманды досын сыртқы белгімен ғана бағаламай, мінезін және сырын түсінуге бағыттайды; бейне тура нұсқаулық емес.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Заттың болуы қатынастың адалдығын дәлелдемейді.
C) Көркем ұқсатуды нақты міндетке айналдыру қате.
D) Мекен туралы мұндай өмірбаяндық дерек берілмеген.
E) Рухани қатынастың мағынасы жарыспен шектелмейді.
Қайта орындауға ишара: Ұқсатудың тура орындалуын емес, мағыналық байланысын ізде.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Арман-ПВ, 2020.