Қаһар
4-параграф · Оқулықтың 20–30-беттері
«Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Арман-ПВ, 2020) «Қаһар» тақырыбы, 4-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Ілияс Есенберлиннің «Қаһар» романы Кенесары бастаған елдік күресті бейнелейді. Негізгі идея қайсы?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Еркіндік пен тәуелсіздікке ұмтылу
Жауап нұсқалары
- A.Тарихты білу қажет емес деу
- B.Еркіндік пен тәуелсіздікке ұмтылудұрыс
- C.Отарлық қысымды толық ақтау
- D.Тек тұрмыстық заттарды сипаттау
- E.Достардың барлық пікірі міндетті бірдей болуы
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Кенесары образы елдік күрестің өзегін ашады. Идея тарихи тұлғаның әрекеті мен ел тағдыры арқылы ашылады. Романды тек жеке батырдың шытырман оқиғасына тарылту ұжымдық еркіндік мәселесін түсіндіруге жеткіліксіз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Тарихи роман өткен дәуірді тануға бағытталған.
C) Романда қысым мен оған қарсы күрес көрсетіледі.
D) Елдік тартыс тұрмыстық тізіммен шектелмейді.
E) Шығармадағы тартыстар түрлі мүдделерді көрсетеді.
Қайта орындауға ишара: Бас кейіпкердің әрекеті қай елдік мақсатқа бағынышты?
Дұрыс жауап: Циклдегі орын мен жариялану реті бөлек
Жауап нұсқалары
- A.Үш кітап бір жылы шыққан
- B.Тарихи кезең мен баспа жылы бір ұғым
- C.Жанталас ең ерте жарияланған
- D.Циклдегі орын мен жариялану реті бөлекдұрыс
- E.Үшінші кітап міндетті соңғы болып жарияланған
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Трилогиядағы үшінші кітап басқа екеуінен бұрын басылған. Романдық цикл оқиғалардың тарихи сабақтастығы бойынша құрылады. Ал жазушының жазу және шығару тәртібі басқа болуы мүмкін; осы екі ретті араластыру библиографиялық қате туғызады.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Шартта үш түрлі жыл көрсетілген.
B) Оқиға дәуірі мен жариялану мерзімі ажыратылады.
C) 1973 жыл 1969 және 1971 жылдан кейін.
E) Берілген жылдар бұл жорамалды жоққа шығарады.
Қайта орындауға ишара: Кітаптың ішкі тарихи орны мен басылған жылын салыстыр.
Дұрыс жауап: Екіжүзділік пен сатқындық
Жауап нұсқалары
- A.Екіжүзділік пен сатқындықдұрыс
- B.Адал достық
- C.Риясыз жанашырлық
- D.Әділ төрелік
- E.Көркем бейтараптық
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Сенімге кіріп, қарсы жаққа қызмет ету ішкі мақсат пен сыртқы мінездің қайшылығын көрсетеді. Образ әрекеті арқылы ашылып тұр: сырттай жақындық бар, іштей зиян келтіру мақсаты бар. Мұнда кейіпкерді бағалау оның жылы сөзіне емес, әрекетінің салдарына сүйенеді.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Серігін ұстап беру достыққа адалдық емес.
C) Әрекет серігінің қауіпсіздігін сақтауға бағытталмаған.
D) Ожардың әрекеті ашық әділ шешім шығару емес.
E) Кейіпкердің нақты мүдделі әрекеті көрсетілген.
Қайта орындауға ишара: Сөздегі жақындық пен іс жүзіндегі зиянды салыстыр.
Дұрыс жауап: Зеректік пен жағдайды түсіну қабілетін
Жауап нұсқалары
- A.Оқуда еш қиындық көрмегенін
- B.Кейіпкердің еш әрекет жасамағанын
- C.Зеректік пен жағдайды түсіну қабілетіндұрыс
- D.Ожардың екіжүзділігін әуелден толық білгенін
- E.Барлық елді өзі басқарғанын
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Тілді меңгеруі ақпаратты ұғып, әрекет етуіне мүмкіндік береді. Көркем деталь кейіпкердің қабілетін нақты іс пен жағдай арқылы танытады. Бірақ бір қабілеттен оның бәрін білгенін не барлық тартысты өзі шешкенін шығару дәлел шегінен асып кетеді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Берілген деталь бүкіл өмірінің жеңіл болғанын дәлелдемейді.
B) Ақпаратты түсіну кейінгі ісіне маңызды.
D) Романда оның сатқындығын кейін түсінетін кезең бар.
E) Тіл білу мемлекеттік билікті автоматты бермейді.
Қайта орындауға ишара: Берілген қабілет нақты қандай мүмкіндік берді?
Дұрыс жауап: Қорғаушы әрі батыл әрекетін көрсету
Жауап нұсқалары
- A.Ожардың ісін толық қолдау
- B.Алтыншашқа еш қатысы жоқтығын дәлелдеу
- C.Кейіпкердің бейтарап қалғанын айту
- D.Байтабанның барлық тарихи деректі өзі жазғанын көрсету
- E.Қорғаушы әрі батыл әрекетін көрсетудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Қауіпте қалған адамға араша түсу батылдық пен жанашырлықты танытады. Жанама мінездеуде сипат іс арқылы көрінеді. Байтабанның бейнесін «батыл» деген атаумен ғана емес, қауіп кезінде не істегенімен дәлелдеу талдауды нақты етеді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Ол зорлыққа қарсы әрекет жасайды.
B) Құтқару екеуінің байланысын нақты көрсетеді.
C) Араша түсу белсенді әрекет.
D) Оқиға авторлық зерттеу туралы емес.
Қайта орындауға ишара: Кейіпкердің мінезі қандай ісінен байқалады?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Арман-ПВ, 2020.