Ғаламдық проблемалардың Қазақстан аумағындағы көріністері
61-параграф · Оқулықтың 270–271-беттері
«География, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Ғаламдық проблемалардың Қазақстан аумағындағы көріністері» тақырыбы, 61-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Арал алабында өзен ағынының көп бөлігі суаруға бұрылды. Теңізге келетін су азайғанда қай байланыс маңызды?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Алаптағы су пайдалану теңіздің су балансына әсер етеді
Жауап нұсқалары
- A.Суаруға алынған су теңізге міндетті сол көлемде бірден қайтады
- B.Алаптағы су пайдалану теңіздің су балансына әсер етедідұрыс
- C.Су алу тек карта түсін өзгертеді
- D.Әкімшілік шекара барлық су ағынын тоқтатады
- E.Теңіз деңгейі өзен ағынына тәуелсіз
Түсіндірме
Ереже: Су айдынының балансы оған келетін және шығатын суға байланысты. Алаптағы адамның әрекеті су айдынына жететін ағынды өзгерте алады.
Қолдану: Суару үшін алынған ағын теңізге толық жетпеуі мүмкін. Сондықтан алаптық су пайдалану мен теңіз деңгейін байланысты зерттеу қажет.
Қате нұсқалар: A) Қайту көлемі шығын мен жүйеге тәуелді.
C) Шарт нақты физикалық өзгеріс туралы.
D) Табиғи су жүйесі әкімшілік сызықпен шектелмейді.
E) Өзен ағыны баланс бөлігі. Ишара: Өзеннен алынған су теңізге келетін ағынды қалай өзгертеді?
Дұрыс жауап: Су айдыны өзгерісі → ашық табан → желмен зат тасымалы
Жауап нұсқалары
- A.Карта атауы → табиғи ағынның тоқтауы
- B.Шаңның таралуы → мемлекеттік шекараның өзгеруі
- C.Су айдыны өзгерісі → ашық табан → желмен зат тасымалыдұрыс
- D.Тұздың болуы → барлық топырақтың құнарлығы міндетті артуы
- E.Желдің болуы → теңізге міндетті жаңа өзен пайда болуы
Түсіндірме
Ереже: Құрғау жер бетінің жаңа ашық материалын қалыптастыруы мүмкін. Жел оны басқа аумаққа тасымалдап, геоэкологиялық ықпал таратады.
Қолдану: Теңіз өзгерісі тек бұрынғы су айдынының шегінде қалмайды. Шаңның нақты таралуы жел мен жергілікті шартқа тәуелді өлшенеді.
Қате нұсқалар: A) Атау физикалық ағынды тоқтатпайды.
B) Зат тасымалы шекараны автоматты өзгертпейді.
D) Тұздану өсімдік пен топыраққа зиян тигізуі мүмкін.
E) Жел жаңа өзенді міндетті жасамайды. Ишара: Әсер қай материал арқылы басқа аумаққа таралады?
Дұрыс жауап: Солтүстік бөліктегі су жағдайын жақсарту нәтижесін тексеру
Жауап нұсқалары
- A.Солтүстік бөліктегі су жағдайын жақсарту нәтижесін тексерудұрыс
- B.Құрғаған барлық табан бірден сумен толды деу
- C.Су деңгейін халық санымен бір шама ету
- D.Бөгет бар болса мониторинг қажетсіз деу
- E.Бүкіл Аралдың барлық проблемасы толық шешілді деу
Түсіндірме
Ереже: Жоба әсері оның нақты аумақтық қамтуы мен мақсаттарына қарай бағаланады. Бір бөліктегі жақсару бүкіл алаптың барлық мәселесінің аяқталуына тең емес.
Қолдану: Кіші Арал дерегі сол бөліктегі нәтижені ашады. Деңгей мен тұздылықтың уақыттық өзгерісі мониторинг арқылы салыстырылады.
Қате нұсқалар: B) Барлық табан толуы шартта берілмеген.
C) Деңгей мен халық саны әртүрлі бірліктер.
D) Бөгет болуы нақты әсерді өлшеуді алмастырмайды.
E) Солтүстік бөлік бүкіл Аралға тең емес. Ишара: Жоба қай бөлікке бағытталған?
Дұрыс жауап: −4 бірлік
Жауап нұсқалары
- A.−4 бірлікдұрыс
- B.−20 бірлік
- C.+4 бірлік
- D.+8 бірлік
- E.+20 бірлік
Түсіндірме
Ереже: Массалық баланс жиналған массадан жоғалған массаны азайту арқылы табылады. Теріс нәтиже осы кезеңде шығынның көп екенін көрсетеді.
Қолдану: 8−12=−4. Мұздықтың бұл жылдағы массасы азайған; нәтиже басқа жылдарға автоматты көшірілмейді.
Қате нұсқалар: B) Екі көлемнің қосындысын терістеу дұрыс формула емес.
C) Таңба кері алынған.
D) 8 тек жинақталу бөлігі.
E) Қосынды баланс емес. Ишара: Жинақталудан жоғалтуды азайт.
Дұрыс жауап: Осы кезеңде жоғалтқан масса жинақталғаннан артық болған
Жауап нұсқалары
- A.Теріс сан міндетті өлшеу қатесі
- B.Жинақталу мүлде болмағаны дәлелденген
- C.Осы кезеңде жоғалтқан масса жинақталғаннан артық болғандұрыс
- D.Мұздық ұзындығы мен массасы бірдей шама
- E.Әр жылда барлық мұздық толық жойылған
Түсіндірме
Ереже: Теріс массалық баланс шығынның жинақталудан көп болғанын сипаттайды. Ол барлық мұздың бірден жойылуына немесе нөлдік жинақталуға тең емес.
Қолдану: Бақылау кезеңіндегі нетто жоғалту көрсетілген. Қалған көлем мен ұзақмерзімді сценарий үшін қосымша дерек қажет.
Қате нұсқалар: A) Теріс баланс шынайы нәтиже болуы мүмкін.
B) Жинақталу бар, бірақ шығыннан аз болуы мүмкін.
D) Ұзындық пен масса бөлек шамалар.
E) Нетто жоғалту толық жойылу емес. Ишара: Теріс айырма екі ағынның қайсысы үлкен екенін көрсетеді.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Жеке азаматтың өзінің өмір сүру деңгейін жоғарылатудағы рөлі
- Қолданбалы елтану ақпаратының маңыздылығы, субъектілері мен тұтынушылары
- 27-сарамандық жұмыс. Түрлі мақсатты аудиториялар үшін дүниежүзі елдерінің кешенді елтану сипаттамаларын әзірлеу
- Адамзаттың ғаламдық проблемаларын шешудегі әлемдік тәжірибе
- 28-сарамандық жұмыс. Ғаламдық және аймақтық проблемаларды шешудің шұғыл міндеті
- Біздің болашағымыз. Қайсысы дұрыс, қайсысы бұрыс?
Сұрақтар «География, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.