Мәшинелік оқыту қағидалары
1.3-1.4-параграф · Оқулықтың 16–24-беттері · Сұрақ оқулықтың 19-бетіне негізделген
«Информатика, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Алматыкітап баспасы, 2020) «Мәшинелік оқыту қағидалары» тақырыбы, 1.3-1.4-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 30 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Модель пәтер бағасын болжайды. Оған аудан, бөлме саны және қабат туралы мәндер беріледі. Бұл мәндер осы…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Кіріс белгілері
Жауап нұсқалары
- A.Болжанатын бағаның өзі
- B.Модельді үйрететін алгоритм атаулары
- C.Кіріс белгілерідұрыс
- D.Қате мөлшерін есептейтін өлшемдер
- E.Үйрету қадамдарының саны
Түсіндірме
Ереже: Кіріс белгілері модельге болжам жасау үшін берілетін нысан сипаттамалары. Мақсатты мән — сол сипаттамалар бойынша анықталуы тиіс нәтиже; бұл міндетте ол пәтер бағасы.
Қолдану: Шартта аудан, бөлме саны және қабат модельге алдын ала беріледі, ал баға болжанады. Сондықтан аталған үшеуі кіріс белгілері болып табылады. Мысалы, бір пәтердің ауданы 60 м², екі бөлмесі бар және үшінші қабатта орналасқан деген мәндер бір нысанды сипаттайды. Олар бағаның өзі емес. Сол сан басқа міндетте мақсатты мән болуы мүмкін, бірақ рөл әрдайым нақты сұраққа қарай анықталады. Модель кіріс сипаттарды қалай қолданатыны үйрету мен таңдалған құрылымға тәуелді; белгілердің болуы дәл бағаға кепіл бермейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Алгоритм атауы өңдеу тәсілін, қате өлшемі сапаны, қадам саны үйрету барысын сипаттайды. Болжанатын баға шығыс мақсатымен байланысты. Осыларды нысанның модельге берілген қасиеттерінен ажыратыңыз.
Қайта орындауға ишара: Модельге қай мәндер алдын ала белгілі, ал қай мәнді ол шығаруы керек?
Дұрыс жауап: Мұғаліммен оқыту
Жауап нұсқалары
- A.Мұғаліммен оқытудұрыс
- B.Мұғалімсіз кластерлеу
- C.Марапатпен оқыту
- D.Белгіленген және белгіленбеген мысалдарды бірге қолданып жартылай мұғаліммен оқыту
- E.Мысалдарды пайдаланбай, әзірлеуші жазған ережелерді ғана орындау
Түсіндірме
Ереже: Мұғаліммен оқытуда үйрету мысалдары кіріс сипаттамаларымен және белгілі мақсатты жауаптарымен беріледі. «Мұғалім» сөзі әр есептеу қадамында адам отыратынын емес, жауап белгілерінің бар екенін көрсетеді.
Қолдану: Бұл жиында пәтердің сипаттары да, үйрету кезінде салыстыруға болатын нақты бағасы да бар. Модель сипаттар мен баға арасындағы тәуелділікті үйренуге тырысады. Сондықтан мұғаліммен оқыту дұрыс. Кейін жаңа пәтер үшін баға әлі белгісіз болуы мүмкін; модельдің болжам жасау мақсаты — сол мәнді бағалау. Жаңа мысалда жауаптың берілмеуі бұрынғы үйрету тәсілін мұғалімсіз оқытуға айналдырмайды. Әдісті анықтағанда алдымен үйрету деректерінің құрылымына қарау керек, тек қолдану кезеңіндегі белгісіз жауапқа емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Мұғалімсіз тәсіл дайын мақсатты жауаптарды пайдаланбайды. Марапатпен оқытуда агент әрекетінің нәтижесінен кері байланыс алады. Жартылай мұғаліммен тәсілге белгіленбеген мысалдар да қатысады, ал шартта барлық үйрету мысалының бағасы белгілі. Дайын ережені ғана орындау осы мысалдардан үйренуді сипаттамайды.
Қайта орындауға ишара: Үйрету кезінде модель болжамын салыстыратын белгілі жауап бар ма?
Дұрыс жауап: Мұғалімсіз оқытудағы кластерлеу
Жауап нұсқалары
- A.Мұғалімсіз оқытудағы кластерлеудұрыс
- B.Белгілі бағалармен үйретілген регрессия
- C.Дайын сынып белгілерімен үйретілген жіктеу
- D.Әрекет марапатына сүйенген оқыту
- E.Топ атауларын тек файл атынан көшіру
Түсіндірме
Ереже: Кластерлеу ұқсас нысандарды олардың белгілері бойынша топтастыруға бағытталады. Мұғалімсіз жағдайда қажетті топтың дайын жауап белгісі үйрету мысалына берілмейді.
Қолдану: Шартта сенсорлық өлшемдер бар, бірақ дайын топ атаулары жоқ. Жүйе ұқсастықты пайдаланып топтар құрады, сондықтан мұғалімсіз кластерлеу сәйкес келеді. Мысалы, температурасы мен дірілі ұқсас жазбалар бір топқа түсуі мүмкін. Топ мағынасын кейін маман түсіндіреді; кластер нөмірінің өзі ақау бар екенін дәлелдемейді. Қандай белгілер және қандай ұқсастық өлшемі таңдалғаны нәтижеге ықпал етеді. Кластер саны кей әдісте алдын ала берілуі мүмкін, сондықтан «мұғалімсіз болса, топ саны ешқашан берілмейді» деу дұрыс емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Регрессияда сандық мақсат, жіктеуде дайын сынып жауаптары берілген. Марапатпен оқыту әрекет пен орта байланысына сүйенеді. Файл атауын көшіру өлшемдердің ұқсастығын талдауды алмастырмайды. Деректегі жауаптың бар-жоғын және орындалатын жұмысты бірге тексеріңіз.
Қайта орындауға ишара: Жүйе дайын санатты үйрене ме, әлде ұқсастықтан топ құрылымын іздей ме?
Дұрыс жауап: Тексеруді қажет ететін ықтимал ауытқу ретінде
Жауап нұсқалары
- A.Дәлелденген апат ретінде
- B.Барлық қалыпты жазбаның қате екенінің дәлелі ретінде
- C.Міндетті түрде жаңа қалыпты күй ретінде
- D.Тексеруді қажет ететін ықтимал ауытқу ретіндедұрыс
- E.Себебі анықталған өлшеу қатесі ретінде
Түсіндірме
Ереже: Ауытқуды анықтау деректердегі әдеттегі үлгіден ерекшеленетін нысандарды белгілеуге көмектеседі. Ерекшелік себебін анықтау бөлек тексеруді қажет етеді.
Қолдану: Шарт бір жазбаның басқалардан айқын ерекшеленгенін ғана айтады. Бұл жабдық күйіндегі өзгеріс, сенсор ақауы немесе өзге жағдай болуы мүмкін; қайсысы екені әлі анықталмаған. Сондықтан ықтимал ауытқу ретінде тексеру дұрыс. Мысалы, ерекше діріл мәнін сенсордың калибрлеуімен және басқа өлшемдермен салыстыруға болады. Нәтижені бірден дәлелденген апат деу жеткіліксіз деректен тым кең қорытынды шығарады. Сол сияқты жазбаны міндетті қалыпты деп қабылдау да тексерусіз шешім. Тапсырма қауіп туралы нақты техникалық нұсқау емес, деректі дұрыс түсіндіру қағидасын сұрайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Қалған нұсқалар себеп немесе жалпы қорытынды бұрыннан анықталғандай көрсетеді. Бір ерекшелік барлық басқа жазбаны теріске шығармайды. Өлшеу қатесі де мүмкін нұсқа ғана, дәлелденген себеп емес. Белгілеу мен себепті растауды ажыратыңыз.
Қайта орындауға ишара: Қолда бар дерек тек ерекшелікті көрсетті ме, әлде оның себебін де дәлелдеді ме?
Дұрыс жауап: Жартылай мұғаліммен оқыту
Жауап нұсқалары
- A.Тек мұғалімсіз кластерлеу
- B.Жартылай мұғаліммен оқытудұрыс
- C.Тек толық белгіленген мысалдармен оқыту
- D.Тек ортадан алынған марапатпен оқыту
- E.Белгіленбеген суреттерді үйретуден түгел шығару
Түсіндірме
Ереже: Жартылай мұғаліммен оқыту белгіленген және белгіленбеген деректерді бірге пайдаланатын тәсілдерге жатады. Оның пайдасы деректер құрылымы мен әдістің алғышарттарына тәуелді; қосымша дерек әрқашан сапаны өсіреді деген кепіл жоқ.
Қолдану: Шартта аз бөліктің дұрыс жауабы бар және қалған белгіленбеген бөлік те үйретуге қатысады. Осы екеуін бірге қолдану жартылай мұғаліммен оқытуға сәйкес. Мысалы, белгіленген суреттер санат мағынасына бағдар берсе, белгіленбегендер деректің құрылымы туралы қосымша ақпарат бере алады. Әдіс жасаған болжамды белгі автоматты түрде тексерілген шындыққа айналмайды; қате таралуы мүмкін. Сондықтан дайын жауап бар дерек пен алгоритм ұсынған белгі бөлек бағаланады. Нәтиже жаңа мысалдарда тексерілуі қажет.
Қате нұсқаларды ажырату: Тек мұғалімсіз тәсіл белгіленген жауаптарды осы түрде пайдаланбайды. Толық белгіленген мысалдармен ғана үйрету екінші бөлікті қоспайды. Марапатпен оқытуда әрекет циклі бар. Белгіленбегендерді түгел алып тастау шарттағы бірге қолдануға қайшы.
Қайта орындауға ишара: Дайын жауаптары бар және жоқ мысалдардың екеуі де үйретуге қатысып тұр ма?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 25 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Информатика, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Алматыкітап баспасы, 2020.