Жасанды интеллект жүйесін қолданатын салалар
1.2-параграф · Оқулықтың 10–15-беттері · Сұрақ оқулықтың 11-бетіне негізделген
«Информатика, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Алматыкітап баспасы, 2020) «Жасанды интеллект жүйесін қолданатын салалар» тақырыбы, 1.2-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Оқу жүйесі келесі тапсырманың күрделілігін оқушының алдыңғы жауаптарымен анықталған меңгеру деңгейіне қарай…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Бейімдеп оқыту
Жауап нұсқалары
- A.Барлық оқушыға бірдей тұрақты тапсырма беру
- B.Бейімдеп оқытудұрыс
- C.Тек өткен сабақтың жазбасын өзгеріссіз қайталау
- D.Оқушы нәтижесіне қарамай тақырыпты алфавитпен таңдау
- E.Тек дайын сабақ кестесін көрсету
Түсіндірме
Ереже: Бейімдеп оқытуда оқу материалының реті, күрделілігі немесе қолдауы оқушының нәтижелері мен қажеттілігіне қарай өзгертіледі. Жеке өзгерістің негізі — нақты меңгеру туралы дерек.
Қолдану: Шартта алдыңғы жауаптар келесі тапсырманың күрделілігіне ықпал етеді. Мысалы, бөлшектерді қосуда қателескен оқушыға сол амал бойынша қосымша қолдау ұсынылуы мүмкін, ал меңгерген оқушы күрделірек мысалға өтеді. Сондықтан бейімдеп оқыту сәйкес келеді. Бұл оқушыны бір рет қойылған санатқа мәңгі бекіту емес: жаңа жауаптар бағалауды өзгертуі мүмкін. Сондай-ақ күрделілікті автоматты өзгерту білім міндетті түрде жақсарды деген дәлел емес; оқу нәтижесі бөлек тексеріледі. Мұғалім жүйе ұсынған жолдың орынды екенін бағалай алады.
Қате нұсқаларды ажырату: Бәріне бірдей тұрақты тапсырма, өзгеріссіз жазба және алфавиттік таңдау оқушының меңгеруіне сүйенбейді. Сабақ кестесін көрсету ұйымдастыруға көмектеседі, бірақ шарттағы келесі тапсырманы дерекке қарай өзгерту қызметін атқармайды.
Қайта орындауға ишара: Келесі материалды таңдауға нақты осы оқушының жауабы әсер етіп тұр ма?
Дұрыс жауап: Қай тақырыптар жақсы және нашар меңгерілгені
Жауап нұсқалары
- A.Тек барлық жауаптың жалпы саны, тақырыптық сәйкестіксіз
- B.Тек тапсырма мәтіндерінің көлемі, жауап дұрыстығынсыз
- C.Тек оқушылар тізімі, меңгеру дерегінсіз
- D.Қай тақырыптар жақсы және нашар меңгерілгенідұрыс
- E.Тек жүйеге кіру саны, нақты жауапты бағалаусыз
Түсіндірме
Ереже: Оқытуға арналған кері байланыс оқушының жетістігі мен қиындықтарын оқу мақсатына қатысты көрсеткенде пайдалы. Жүйенің есебі педагогикалық шешімге негіз болатын мәлімет беруі керек.
Қолдану: Мұғалім келесі түсіндіруді жоспарлап отырғандықтан, оқушылар қай тақырыпты меңгергенін және қай жерде қиналғанын білу қажет. Мысалы, жауаптардан оқушылар формуланы танитыны, бірақ оны есепте қолдануда қателесетіні көрінуі мүмкін. Мұндай мәлімет қайталау мен қосымша жаттығуды жоспарлауға көмектеседі. Автоматты есептің өзі қатесіз деген кепіл жоқ: тапсырманың мазмұны мен бағалау өлшемі тексеріледі. Бір қате жауаптан оқушының жалпы қабілеті туралы кең қорытынды жасау да жеткіліксіз. Дұрыс жауап нақты оқу қиындығына қатысты ақпаратты көрсетеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Жауаптың жалпы саны меңгеруді тақырып бойынша ашпайды. Мәтін көлемі мен оқушы тізімі дұрыс-қате білімді бермейді. Кіру жиілігі оқу нәтижесіне кепіл емес. Келесі түсіндіруді жоспарлау үшін нақты тақырыптағы қиындық пен жетістік керек.
Қайта орындауға ишара: Қай мәлімет мұғалімге нені қайта түсіндіру керегін көрсетеді?
Дұрыс жауап: Аралықпен қайталап оқыту
Жауап нұсқалары
- A.Материалды бір отырыста үзіліссіз қайталау
- B.Тақырыпты тек бір рет оқып, оған оралмау
- C.Аралықпен қайталап оқытудұрыс
- D.Өткен материалды жаңа материалмен толық алмастыру
- E.Қайталау уақытын оқушы жауабына қатыссыз кездейсоқ таңдау
Түсіндірме
Ереже: Аралықпен қайталауда материалға уақыт өте қайта оралады. Қайталау кезеңдерін жоспарлау ұзақ мерзімді есте сақтауды қолдауға бағытталады; бұл тәсілдің өзі міндетті түрде ЖИ қолданылды дегенді білдірмейді.
Қолдану: Шартта бұрынғы материал уақыт аралығынан кейін қайта ұсынылатыны және аралық алдыңғы нәтижемен байланысатыны айтылған. Сондықтан негізгі белгі — уақыт бойынша бөлінген қайталау. Мысалы, қиын есте қалған ұғым ертерек, жақсы еске түскені кейінірек қайта берілуі мүмкін. Нақты аралықты есептеу тәсілі қосымшаға тәуелді. Тапсырма белгілі бір күн санын немесе барлық оқушыға бірдей кестені сұрамайды. Автоматты ұсыныс есте сақтау толық қамтамасыз етілді деген кепіл емес; келесі еске түсіру нәтижесі қайта бағаланады.
Қате нұсқаларды ажырату: Бір отырыста үзіліссіз қайталау уақыт бойынша бөлінбеген. Бір рет оқып қою мен материалды толық алмастыру қайта оралуды қамтымайды. Кездейсоқ уақыт таңдау шарттағы бұрынғы нәтижеге сүйенетін жоспарлауға сәйкес келмейді.
Қайта орындауға ишара: Оқушы сол материалға уақыт өте қайта орала ма, әлде тек бір сабақ ішінде қайталай ма?
Дұрыс жауап: Прокторинг
Жауап нұсқалары
- A.Оқу материалын бейімдеп ұсыну
- B.Жауап мәтінінің емлесін тексеру
- C.Емтихан кестесін автоматты жоспарлау
- D.Оқушыға тақырып бойынша жаттығу ұсыну
- E.Прокторингдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Прокторинг емтихан өткізу жағдайларын бақылауға байланысты. Жүйе назар аударуды қажет ететін оқиғаларды тіркей алады, бірақ белгі автоматты түрде дәлелденген ереже бұзушылықпен тең емес.
Қолдану: Шарт емтихан кезіндегі дауыс пен терезе ауысуын кейін тексеруге белгілеуді сипаттайды. Бұл білім мазмұнын үйрету немесе жазылған жауаптың емлесін бағалау емес, емтихан рәсімін бақылау қызметі. Мысалы, бөгде дыбыс техникалық себептен де пайда болуы мүмкін; оқиғаның мәнін жағдай мен рәсім талабына қарай бағалау қажет. Сондықтан прокторинг дұрыс келеді. Тапсырма қандай да бір нақты жүйенің барлық мүмкіндігін немесе адамның құқығына қатысты шешімді сұрамайды; шартта берілген бақылау мақсатына сүйенеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Материалды бейімдеу мен жаттығу ұсыну оқытуға жатады. Емле тексеру жауап мәтінімен, кесте жасау уақытты ұйымдастырумен байланысты. Оқиғаны тіркеу, оның себебін анықтау және қорытынды шешім қабылдау — бөлек қадамдар.
Қайта орындауға ишара: Бақыланатын нәрсе пәндік жауап па, әлде емтиханның өту жағдайы ма?
Дұрыс жауап: Белгіленген оқиғаға назар аударып, мән-жайды тексеру
Жауап нұсқалары
- A.Сигналдың өзін дәлел санап, бірден қорытынды баға қою
- B.Дыбыстың себебіне қарамай барлық қатысушыға бірдей шешім шығару
- C.Жүйенің ескертуін кез келген жағдайда мүлде елемеу
- D.Белгіленген уақытты тексермей тек емтихан ұзақтығын салыстыру
- E.Белгіленген оқиғаға назар аударып, мән-жайды тексерудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Автоматты бақылау сигналы қосымша назар аударуға негіз болуы мүмкін. Оның мәнін тексеру оқиғаны белгілеуден және рәсім бойынша шешім шығарудан ажыратылады.
Қолдану: Бұл жағдайда дыбыстың себебі әлі түсініксіз. Сондықтан бақылаушы белгіленген сәтке және тиісті мән-жайға назар аударады. Мысалы, дыбыс бөлмедегі кездейсоқ шу ма, техникалық ақау ма немесе нақты ереже талабына қатысты ма деген сұрақтар тексеріледі. Бір сигналдан бірден кінәлі деген тұжырым шықпайды. Оны мүлде елемеу де тексеру мақсатын орындамайды. Дұрыс әрекет — бар деректерді бағалап, содан кейін емтиханның белгіленген рәсіміне сай шешімге көшу. Тапсырма нақты жазалау шарасын белгілемейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Бірден баға қою тексеру кезеңін өткізіп жібереді. Бәріне бірдей шешім нақты оқиғаны ескермейді. Толық елемеу немесе тек ұзақтықты салыстыру белгіленген дыбыстың мәнін ашпайды. Ескерту мен дәлелді қорытындыны ажыратыңыз.
Қайта орындауға ишара: Жүйе нені хабарлады: түсіндіруді қажет ететін оқиғаны ма, әлде оның себебі толық дәлелденді ме?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Информатика, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Алматыкітап баспасы, 2020.