Адамның кейбір кездері ...
8.7–8-параграф · Оқулықтың 145-беттері
«Қазақ тілі» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Адамның кейбір кездері ...» тақырыбы, 8.7–8-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: ««Жылы сөз көңіл көтерді.» сөйлеміндегі «жылы» қай топқа жатады?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Негізгі сын есім
Жауап нұсқалары
- A.Туынды сын есім
- B.Зат есім
- C.Негізгі сын есімдұрыс
- D.Сан есім
- E.Етістік
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Жылы негізгі сын есім осы жерде сөздің жағымды әсерін бейнелі сипаттайды. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Туынды сын есім: «жылы» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сындық мағына жасаған жұрнақ жоқ, сондықтан бұл топқа жатпайды.
B) Зат есім: «жылы» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз заттың өзін емес, оның белгісін атайды, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Сан есім: «жылы» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз нақты мөлшерді де, қатардағы орынды да білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
E) Етістік: «жылы» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз қимылды білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Туынды сын есім
Жауап нұсқалары
- A.Негізгі сын есім
- B.Зат есім
- C.Сан есім
- D.Етістік
- E.Туынды сын есімдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Сабыр+-лы қасиетке қатысты туынды сын есім. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Негізгі сын есім: «сабырлы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; жаңа сындық мағына жасаған жұрнақ бар, сондықтан бұл топқа жатпайды.
B) Зат есім: «сабырлы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз заттың өзін емес, оның белгісін атайды, сондықтан бұл топқа жатпайды.
C) Сан есім: «сабырлы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз нақты мөлшерді де, қатардағы орынды да білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Етістік: «сабырлы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз қимылды білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Туынды сын есім
Жауап нұсқалары
- A.Негізгі сын есім
- B.Туынды сын есімдұрыс
- C.Зат есім
- D.Сан есім
- E.Етістік
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Көңіл+-ді жағымды күйге қатысты сындық белгі жасайды. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Негізгі сын есім: «көңілді» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; жаңа сындық мағына жасаған жұрнақ бар, сондықтан бұл топқа жатпайды.
C) Зат есім: «көңілді» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз заттың өзін емес, оның белгісін атайды, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Сан есім: «көңілді» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз нақты мөлшерді де, қатардағы орынды да білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
E) Етістік: «көңілді» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз қимылды білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Етістік
Жауап нұсқалары
- A.Негізгі сын есім
- B.Туынды сын есім
- C.Етістікдұрыс
- D.Зат есім
- E.Сан есім
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Жазды қимылды білдіреді, мінез белгісі емес. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Негізгі сын есім: «жазды» әрекетті білдіреді; бұл қолданыста сөз сындық белгі емес, басқа мағына береді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
B) Туынды сын есім: «жазды» әрекетті білдіреді; осы қолданыс сындық белгі атауы емес, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Зат есім: «жазды» әрекетті білдіреді; сөз заттың өзін атаудан басқа қызметте, сондықтан бұл топқа жатпайды.
E) Сан есім: «жазды» әрекетті білдіреді; сөз нақты мөлшерді де, қатардағы орынды да білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Сан есім
Жауап нұсқалары
- A.Негізгі сын есім
- B.Сан есімдұрыс
- C.Туынды сын есім
- D.Зат есім
- E.Етістік
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Үш нақты санды атайды, мінез не күй емес. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Негізгі сын есім: «үш» нақты сандық мөлшерді білдіреді; бұл қолданыста сөз сындық белгі емес, басқа мағына береді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
C) Туынды сын есім: «үш» нақты сандық мөлшерді білдіреді; осы қолданыс сындық белгі атауы емес, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Зат есім: «үш» нақты сандық мөлшерді білдіреді; сөз заттың өзін атаудан басқа қызметте, сондықтан бұл топқа жатпайды.
E) Етістік: «үш» нақты сандық мөлшерді білдіреді; сөз қимылды білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ тілі» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.