Сыртқы келбет және өмір салты
8.3–4-параграф · Оқулықтың 137-беттері
«Қазақ тілі» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Сыртқы келбет және өмір салты» тақырыбы, 8.3–4-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: ««Жазғы демалыста жолға шықтық.» сөйлеміндегі «жазғы» қай топқа жатады?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Туынды сын есім
Жауап нұсқалары
- A.Туынды сын есімдұрыс
- B.Негізгі сын есім
- C.Зат есім
- D.Сан есім
- E.Етістік
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Жаз+-ғы мезгілге қатысты сындық белгі жасайды. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Негізгі сын есім: «жазғы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; жаңа сындық мағына жасаған жұрнақ бар, сондықтан бұл топқа жатпайды.
C) Зат есім: «жазғы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз заттың өзін емес, оның белгісін атайды, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Сан есім: «жазғы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз нақты мөлшерді де, қатардағы орынды да білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
E) Етістік: «жазғы» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз қимылды білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Туынды сын есім
Жауап нұсқалары
- A.Негізгі сын есім
- B.Зат есім
- C.Сан есім
- D.Етістік
- E.Туынды сын есімдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Өнер+-лі өнерге қатысты қасиет белгісін жасайды. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Негізгі сын есім: «өнерлі» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; жаңа сындық мағына жасаған жұрнақ бар, сондықтан бұл топқа жатпайды.
B) Зат есім: «өнерлі» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз заттың өзін емес, оның белгісін атайды, сондықтан бұл топқа жатпайды.
C) Сан есім: «өнерлі» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз нақты мөлшерді де, қатардағы орынды да білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Етістік: «өнерлі» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз қимылды білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Негізгі сын есім
Жауап нұсқалары
- A.Негізгі сын есімдұрыс
- B.Туынды сын есім
- C.Зат есім
- D.Сан есім
- E.Етістік
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Жеңіл негізгі түбір күйінде салмақ сипатын білдіреді. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Туынды сын есім: «жеңіл» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сындық мағына жасаған жұрнақ жоқ, сондықтан бұл топқа жатпайды.
C) Зат есім: «жеңіл» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз заттың өзін емес, оның белгісін атайды, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Сан есім: «жеңіл» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз нақты мөлшерді де, қатардағы орынды да білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
E) Етістік: «жеңіл» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз қимылды білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Негізгі сын есім
Жауап нұсқалары
- A.Туынды сын есім
- B.Негізгі сын есімдұрыс
- C.Зат есім
- D.Сан есім
- E.Етістік
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Ұзын түбір күйінде киім өлшемін көрсетеді. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Туынды сын есім: «ұзын» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сындық мағына жасаған жұрнақ жоқ, сондықтан бұл топқа жатпайды.
C) Зат есім: «ұзын» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз заттың өзін емес, оның белгісін атайды, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Сан есім: «ұзын» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз нақты мөлшерді де, қатардағы орынды да білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
E) Етістік: «ұзын» негізгі түбір күйінде сындық мағына береді; сөз қимылды білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Туынды сын есім
Жауап нұсқалары
- A.Туынды сын есімдұрыс
- B.Негізгі сын есім
- C.Зат есім
- D.Сан есім
- E.Етістік
Түсіндірме
Ереже: Сөзді талдағанда сөйлемдегі мағынасы мен жасалу жолын қатар тексереміз. Сын есім заттың белгісін атайды. Негізгі сын есім осы мағынаны түбір күйінде береді; туынды сын есімге сөз тудыратын жұрнақ қатысады. Жалғау мен жұрнақты шатастырмаймыз: жалғау сөзді байланыстырады, жұрнақ жаңа мағына жасайды.
Қолдану: Еңбек+-қор еңбекке бейімділік қасиетін көрсетеді. Сондықтан таңдалған топ сөздің осы сөйлемдегі қызметі мен тұлғасына бірге сәйкес келеді. Сыртқы ұқсастыққа қарап қана емес, сөз нені білдіріп тұрғанына сүйеніп шешеміз.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Негізгі сын есім: «еңбекқор» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; жаңа сындық мағына жасаған жұрнақ бар, сондықтан бұл топқа жатпайды.
C) Зат есім: «еңбекқор» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз заттың өзін емес, оның белгісін атайды, сондықтан бұл топқа жатпайды.
D) Сан есім: «еңбекқор» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз нақты мөлшерді де, қатардағы орынды да білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
E) Етістік: «еңбекқор» жұрнақ арқылы сындық белгі жасайды; сөз қимылды білдірмейді, сондықтан бұл топқа жатпайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сөзге сұрақ қой, кейін жаңа мағына жасаған жұрнақ бар-жоғын тексер.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ тілі» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.