Сырлы да сиқырлы аспан әлемі
9.1–2-параграф · Оқулықтың 153-беттері
«Қазақ тілі» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Сырлы да сиқырлы аспан әлемі» тақырыбы, 9.1–2-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: ««Аспан суретіне бес жұлдыз салдым.» сөйлеміндегі «бес» қай сан есім түріне жатады?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Есептік сан есім
Жауап нұсқалары
- A.Есептік сан есімдұрыс
- B.Жинақтық сан есім
- C.Топтау сан есім
- D.Болжалдық сан есім
- E.Бөлшектік сан есім
Түсіндірме
Ереже: Сан есімнің алты мағыналық түрін сандық қатынасына қарай ажыратамыз. Есептік нақты мөлшерді, реттік орынды, жинақтық жинақталған санды, топтау әр топтағы мөлшерді, болжалдық жуық санды, бөлшектік бүтіннің бөлігін білдіреді. Тұлға мен контексті бірге тексереміз: санның өзі ғана оның сөйлемдегі барлық мағынасын ашпайды.
Қолдану: Бес неше сұрағына жауап береді және бейнелердің нақты санын атайды. Дұрыс жауап шарттағы сандық қатынасты дәл сақтайды. Басқа атаулар өзге қатынасты білдіреді, сондықтан оларға ауыстыру мәтіннің мөлшер, орын немесе үлес туралы дерегін өзгертер еді.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Жинақтық сан есім: бұл жауапқа -ау/-еу арқылы жинақталған сан мағынасы қажет. Ал «бес» осы сөйлемде нақты жалпы санды білдіреді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
C) Топтау сан есім: бұл жауапқа топтарға қаншадан бөліну мағынасы қажет. Ал «бес» осы сөйлемде нақты жалпы санды білдіреді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
D) Болжалдық сан есім: бұл жауапқа нақты емес жуық мөлшер мағынасы қажет. Ал «бес» осы сөйлемде нақты жалпы санды білдіреді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
E) Бөлшектік сан есім: бұл жауапқа бүтіннің үлесі мағынасы қажет. Ал «бес» осы сөйлемде нақты жалпы санды білдіреді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
Қайта орындауға ишара: Санның мағынасын алдымен өз сөзіңмен түсіндір, кейін сәйкес түрін таңда.
Дұрыс жауап: Реттік сан есім
Жауап нұсқалары
- A.Есептік сан есім
- B.Жинақтық сан есім
- C.Болжалдық сан есім
- D.Бөлшектік сан есім
- E.Реттік сан есімдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Сан есімнің алты мағыналық түрін сандық қатынасына қарай ажыратамыз. Есептік нақты мөлшерді, реттік орынды, жинақтық жинақталған санды, топтау әр топтағы мөлшерді, болжалдық жуық санды, бөлшектік бүтіннің бөлігін білдіреді. Тұлға мен контексті бірге тексереміз: санның өзі ғана оның сөйлемдегі барлық мағынасын ашпайды.
Қолдану: Екінші нешінші сұрағына жауап беріп, суреттің қатардағы орнын көрсетеді. Дұрыс жауап шарттағы сандық қатынасты дәл сақтайды. Басқа атаулар өзге қатынасты білдіреді, сондықтан оларға ауыстыру мәтіннің мөлшер, орын немесе үлес туралы дерегін өзгертер еді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Есептік сан есім: бұл жауапқа дәл жалпы сан мағынасы қажет. Ал «екінші» осы сөйлемде қатардағы орынды көрсетеді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
B) Жинақтық сан есім: бұл жауапқа -ау/-еу арқылы жинақталған сан мағынасы қажет. Ал «екінші» осы сөйлемде қатардағы орынды көрсетеді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
C) Болжалдық сан есім: бұл жауапқа нақты емес жуық мөлшер мағынасы қажет. Ал «екінші» осы сөйлемде қатардағы орынды көрсетеді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
D) Бөлшектік сан есім: бұл жауапқа бүтіннің үлесі мағынасы қажет. Ал «екінші» осы сөйлемде қатардағы орынды көрсетеді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
Қайта орындауға ишара: Санның мағынасын алдымен өз сөзіңмен түсіндір, кейін сәйкес түрін таңда.
Дұрыс жауап: Жинақтық сан есім
Жауап нұсқалары
- A.Есептік сан есім
- B.Реттік сан есім
- C.Топтау сан есім
- D.Жинақтық сан есімдұрыс
- E.Болжалдық сан есім
Түсіндірме
Ереже: Сан есімнің алты мағыналық түрін сандық қатынасына қарай ажыратамыз. Есептік нақты мөлшерді, реттік орынды, жинақтық жинақталған санды, топтау әр топтағы мөлшерді, болжалдық жуық санды, бөлшектік бүтіннің бөлігін білдіреді. Тұлға мен контексті бірге тексереміз: санның өзі ғана оның сөйлемдегі барлық мағынасын ашпайды.
Қолдану: Екі+-еу жинақтық тұлғасы екі адамды жинақтап атайды; -іміз қатысушыларға қатысты тәуелдік тұлға. Дұрыс жауап шарттағы сандық қатынасты дәл сақтайды. Басқа атаулар өзге қатынасты білдіреді, сондықтан оларға ауыстыру мәтіннің мөлшер, орын немесе үлес туралы дерегін өзгертер еді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Есептік сан есім: бұл жауапқа дәл жалпы сан мағынасы қажет. Ал «екеуіміз» осы сөйлемде нысандардың жинақталған санын білдіреді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
B) Реттік сан есім: бұл жауапқа қатардағы орын мағынасы қажет. Ал «екеуіміз» осы сөйлемде нысандардың жинақталған санын білдіреді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
C) Топтау сан есім: бұл жауапқа топтарға қаншадан бөліну мағынасы қажет. Ал «екеуіміз» осы сөйлемде нысандардың жинақталған санын білдіреді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
E) Болжалдық сан есім: бұл жауапқа нақты емес жуық мөлшер мағынасы қажет. Ал «екеуіміз» осы сөйлемде нысандардың жинақталған санын білдіреді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
Қайта орындауға ишара: Санның мағынасын алдымен өз сөзіңмен түсіндір, кейін сәйкес түрін таңда.
Дұрыс жауап: Топтау сан есім
Жауап нұсқалары
- A.Есептік сан есім
- B.Жинақтық сан есім
- C.Болжалдық сан есім
- D.Бөлшектік сан есім
- E.Топтау сан есімдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Сан есімнің алты мағыналық түрін сандық қатынасына қарай ажыратамыз. Есептік нақты мөлшерді, реттік орынды, жинақтық жинақталған санды, топтау әр топтағы мөлшерді, болжалдық жуық санды, бөлшектік бүтіннің бөлігін білдіреді. Тұлға мен контексті бірге тексереміз: санның өзі ғана оның сөйлемдегі барлық мағынасын ашпайды.
Қолдану: Үштен әр топтағы бөлінген мөлшерді, қаншадан екенін көрсетеді. Дұрыс жауап шарттағы сандық қатынасты дәл сақтайды. Басқа атаулар өзге қатынасты білдіреді, сондықтан оларға ауыстыру мәтіннің мөлшер, орын немесе үлес туралы дерегін өзгертер еді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Есептік сан есім: бұл жауапқа дәл жалпы сан мағынасы қажет. Ал «үштен» осы сөйлемде әр топтағы немесе үлестегі мөлшерді көрсетеді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
B) Жинақтық сан есім: бұл жауапқа -ау/-еу арқылы жинақталған сан мағынасы қажет. Ал «үштен» осы сөйлемде әр топтағы немесе үлестегі мөлшерді көрсетеді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
C) Болжалдық сан есім: бұл жауапқа нақты емес жуық мөлшер мағынасы қажет. Ал «үштен» осы сөйлемде әр топтағы немесе үлестегі мөлшерді көрсетеді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
D) Бөлшектік сан есім: бұл жауапқа бүтіннің үлесі мағынасы қажет. Ал «үштен» осы сөйлемде әр топтағы немесе үлестегі мөлшерді көрсетеді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
Қайта орындауға ишара: Санның мағынасын алдымен өз сөзіңмен түсіндір, кейін сәйкес түрін таңда.
Дұрыс жауап: Болжалдық сан есім
Жауап нұсқалары
- A.Есептік сан есім
- B.Болжалдық сан есімдұрыс
- C.Реттік сан есім
- D.Жинақтық сан есім
- E.Бөлшектік сан есім
Түсіндірме
Ереже: Сан есімнің алты мағыналық түрін сандық қатынасына қарай ажыратамыз. Есептік нақты мөлшерді, реттік орынды, жинақтық жинақталған санды, топтау әр топтағы мөлшерді, болжалдық жуық санды, бөлшектік бүтіннің бөлігін білдіреді. Тұлға мен контексті бірге тексереміз: санның өзі ғана оның сөйлемдегі барлық мағынасын ашпайды.
Қолдану: Шақты нақты емес, жуық мөлшерді көрсетеді. Дұрыс жауап шарттағы сандық қатынасты дәл сақтайды. Басқа атаулар өзге қатынасты білдіреді, сондықтан оларға ауыстыру мәтіннің мөлшер, орын немесе үлес туралы дерегін өзгертер еді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Есептік сан есім: бұл жауапқа дәл жалпы сан мағынасы қажет. Ал «он шақты» осы сөйлемде жуық мөлшерді береді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
C) Реттік сан есім: бұл жауапқа қатардағы орын мағынасы қажет. Ал «он шақты» осы сөйлемде жуық мөлшерді береді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
D) Жинақтық сан есім: бұл жауапқа -ау/-еу арқылы жинақталған сан мағынасы қажет. Ал «он шақты» осы сөйлемде жуық мөлшерді береді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
E) Бөлшектік сан есім: бұл жауапқа бүтіннің үлесі мағынасы қажет. Ал «он шақты» осы сөйлемде жуық мөлшерді береді, сондықтан басқа қатынасқа ауыстыру қате.
Қайта орындауға ишара: Санның мағынасын алдымен өз сөзіңмен түсіндір, кейін сәйкес түрін таңда.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ тілі» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.