Табиғи ресурстарды игеруге қатысты мәселелер
53-параграф · Оқулықтың 205–207-беттері
«География» оқулығының (7-сынып, Атамұра, 2025) «Табиғи ресурстарды игеруге қатысты мәселелер» тақырыбы, 53-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Кен қазудан бүлінген аумақта жер бедері тұрақтандырылып, топырақ қабаты қалпына келтіріліп, өсімдік…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Рекультивация
Жауап нұсқалары
- A.Рекультивациядұрыс
- B.Энергияны үнемдеу
- C.Қайта өңдеу
- D.Кенді байыту
- E.Суды қайта айналымға жіберу
Түсіндірме
Ереже: Рекультивация бүлінген жерді кейінгі пайдалануға жарамды күйге келтіруге бағытталған кешенді жұмыс. Ол техникалық және биологиялық кезеңдерді қамтуы мүмкін. Тек ағаш отырғызу барлық жағдайда толық рекультивацияны аяқтайды деген кепілдік жоқ: жердің тұрақтылығы мен қауіпсіздігі де бағаланады. Қалпына келтіру мақсаты жергілікті жағдайға және кейінгі қолданылуға сай анықталады.
Қолдану: Шарт жер бедері, топырақ және өсімдік жұмыстарының толық жиынын береді. Сондықтан рекультивация дұрыс. Металл сынығын өңдеу басқа материалдық үдеріс, ал суды айналымға жіберу өндірістік суға қатысты. Жауап бүлінген аумақпен жасалған нақты қалпына келтіру жұмысын атайды. Кен орны қайта табиғи минералдық қор түзді деген пікір мұнда жоқ.
Қате нұсқаларды ажырату: Энергияны үнемдеу тұтынуға қатысты. Қайта өңдеу материалды өнімге айналдырады. Кенді байыту пайдалы үлесті арттырады. Суды айналымға жіберу су жүйесі; бұлар берілген жерді қалпына келтіру кешені емес.
Қайта орындауға ишара: Қандай нысан қалпына келтірілгенін анықта: жер ме, әлде материал ма?
Дұрыс жауап: Қайта өңдеу
Жауап нұсқалары
- A.Кенді байыту
- B.Суды қайта айналымға жіберу
- C.Энергияны үнемдеу
- D.Қайта өңдеудұрыс
- E.Рекультивация
Түсіндірме
Ереже: Қайта өңдеу қолданылған материалды өндірісте қайта шикізат ретінде пайдалануға дайындап, жаңа өнімге айналдыруды қамтиды. Металл сынығын балқыту осындай үдерістің мысалы. Ол табиғи кен орнының қысқа мерзімде қайта қалыптасуы емес. Қайта өңдеу сапасы материал түріне, сұрыптауға және технологияға тәуелді, барлық қалдық бірдей тәсілмен өңделмейді.
Қолдану: Шарт металл сынығының жаңа бұйымға айналуын нақты береді. Сондықтан қайта өңдеу дұрыс. Мұнда кеннің пайдалы компонентін табиғи жыныстан бөліп байыту емес, бұрын қолданылған металл өңделген. Бұл жаңа кенге қажеттілікті азайтуы мүмкін, бірақ барлық өндіруді міндетті түрде толық тоқтатпайды. Жауап материалдың нақты өту жолын сәйкестендіреді.
Қате нұсқаларды ажырату: Кенді байыту басқа бастапқы шикізатқа қатысты. Суды айналымға жіберу суға арналған. Энергияны үнемдеу тұтыну көрсеткіші. Рекультивация жерді қалпына келтіреді; металл сынығының жаңа өнімге айналуы қайта өңдеу.
Қайта орындауға ишара: Табиғи кен емес, бұрын қолданылған металл берілген.
Дұрыс жауап: Энергияны үнемдеу
Жауап нұсқалары
- A.Энергияны үнемдеудұрыс
- B.Суды қайта айналымға жіберу
- C.Рекультивация
- D.Қайта өңдеу
- E.Кенді байыту
Түсіндірме
Ереже: Энергия тиімділігі бірдей қызмет не өнім үшін қажет энергияны азайтумен байланысты. Өнім көлемі мен сапасы бірдей болғанда шығынды салыстыру мағыналы. Жалпы электр тұтынуының азаюы өндіріс қысқаруынан да болуы мүмкін, сондықтан бір өнімге шаққан көрсеткіш маңызды. Бірліктің кВт·сағ болуы энергияны, ал кВт болуы қуатты білдіреді.
Қолдану: Шарт бірдей сападағы бір тонна өнім үшін 200-ден 150 кВт·сағқа азаюды береді. Айырмасы 50 кВт·сағ. Сондықтан энергияны үнемдеу дұрыс. Өнім көлемі өзгермегендіктен, жай өндірісті тоқтату әсері емес. Бұл бір тоннаға 25%аз энергия жұмсау дегенді білдіреді. Жалпы зауыт тұтынуы өнім көлемі өзгерсе бөлек есептеледі, бірақ бірлік көрсеткіш жақсарған.
Қате нұсқаларды ажырату: Суды айналымға жіберу су көрсеткішін талап етеді. Рекультивация жерге қатысты. Қайта өңдеу материал ағыны. Кенді байыту компонент үлесіне қатысты; берілген электр азаюының нақты бағыты энергия үнемдеу.
Қайта орындауға ишара: Өнім бірлігі бірдей екенін және электр айырмасын тексер.
Дұрыс жауап: Суды қайта айналымға жіберу
Жауап нұсқалары
- A.Кенді байыту
- B.Металл сынығын қайта өңдеу
- C.Суды қайта айналымға жіберудұрыс
- D.Энергияны үнемдеу
- E.Рекультивация
Түсіндірме
Ереже: Суды қайта айналымға жіберу қолданылған суды өңдеп, қайта пайдалы мақсатқа пайдалануды қамтиды. Қажетті тазарту деңгейі қолдану мақсатына байланысты. Өндірістік суға жарамдылық оның міндетті түрде ауызсуға да жарамды екенін білдірмейді. Қайта пайдалану жаңа су алу қажеттілігін азайтуы мүмкін, бірақ барлық шығын мен ластаушы бірден нөл болмайды.
Қолдану: Шарт судың тазартылып, сол өндірістік үдеріске қайта берілуін нақты атайды. Сондықтан суды қайта айналымға жіберу дұрыс. Мұнда металл сынығы немесе қағаз жаңа бұйымға айналмаған. Судың сапасы қажетті мақсатқа сай тексерілгені маңызды. Жауап нақты су жүйесін атайды; энергия немесе жерге қатысты шаралар бұл әрекетті алмастырмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Кенді байыту пайдалы компонент үлесін арттырады. Металл сынығын қайта өңдеу қатты металл материалымен жасалады. Энергияны үнемдеу энергияны азайтуға қатысты. Рекультивация жерді қалпына келтіреді; сұралған арнайы тәсіл өндірістік су айналымы.
Қайта орындауға ишара: Тазартылған су қайда қайта берілгенін анықта.
Дұрыс жауап: Кенді байыту
Жауап нұсқалары
- A.Қайта өңдеу
- B.Кенді байытудұрыс
- C.Рекультивация
- D.Энергияны үнемдеу
- E.Суды қайта айналымға жіберу
Түсіндірме
Ереже: Кенді байыту пайдалы компонентті шоғырландырып, концентраттағы оның үлесін арттыруға бағытталады. Ол жаңа металл атомдарын жасамайды: бастапқы материалдың бөліктері ажыратылады. Өндірілген жалпы масса мен пайдалы компоненттің үлесі әртүрлі көрсеткіштер. Концентрат массасы азайса да, оның құрамындағы металл пайызы жоғары болуы мүмкін.
Қолдану: Шарт қажетсіз жыныс бөлініп, концентраттағы үлес артқанын береді. Сондықтан кенді байыту дұрыс. Мысалы,2%металды кеннен 20%концентрат алынса, металл үлесі жоғарылаған, бірақ бұл металл массасы он есе жаңадан пайда болды деген сөз емес. Қалдық пен концентрат ағындарының жалпы балансын бөлек есептеу қажет. Жауап құрамды шоғырландыру үдерісін анықтайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Қайта өңдеу бұрынғы бұйым материалын пайдалану. Рекультивация жерді қалпына келтіру. Энергияны үнемдеу тұтынуды азайту. Су айналымы суға қатысты; берілген концентрат алу үдерісі байыту.
Қайта орындауға ишара: Жаңа металл пайда болғанын емес, оның үлесі артқанын байқа.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Сарамандық жұмыс Әлеуметтік географияның географиялық зерттеу әдістері
- Сарамандық жұмыс Әлеуметтік географияның картографиялық және географиялық деректер қоры
- Әлеуметтік география бөлімі бойынша материалды бекіту және қорыту
- Табиғи ресурстардың жіктелуі
- Экономикалық географиядағы географиялық мәліметтер базасы
- Сарамандық жұмыс Географиялық деректер базасын құру
- Әлеуметтік экономикалық ресурстар Көлік инфрақұрылымы
- Әлеуметтік инфрақұрылым
Сұрақтар «География» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2025.