Радиоактивті сәуле шығарудың биологиялық әсері. Жасанды радиоактивтілік. Радиациядан сақтану

Ереже: Иондаушы сәуле атомдардан электрондарды бөліп, молекулалардың химиялық құрылымын өзгерте алады. Биологиялық әсер тек макроскопиялық қызуға емес, жасушалық зақым мен ағзаның жауабына да байланысты.

Қолдану: Сәуле энергиясы аз көлемдерде иондануға жұмсалып, молекулаларға тікелей немесе аралық химиялық процестер арқылы әсер етеді. Сондықтан дене температурасының аз өзгеруі сәуленің еш әсері жоқ деген қорытындыға жеткіліксіз.

Қате нұсқалар: A) Әсер сәуле түріне, энергияның кеңістіктік берілуіне, доза қарқынына және тінге де тәуелді; тек бір санмен толық теңестіруге болмайды.

B) Иондану үшін энергия беріледі; сәуле энергиясының жұтылуы биологиялық әсердің физикалық негіздерінің бірі.

D) Жасушаның жауабы әртүрлі болуы мүмкін; қалпына келу, тіршілігінің тоқтауы немесе басқа өзгерістер ықтимал, бір ғана кепілді нәтиже жоқ.

E) Иондану мен химиялық зақым елеулі жалпы қызусыз да болуы мүмкін; әсерді тек температурамен шектеуге болмайды. Ишара: Жылу әсерінен бөлек атомдар мен молекулалар деңгейіндегі өзгерісті қарастыр.

Ереже: Жұтылған доза D = Eжұт/m. Бір грей бір килограмм затқа жұтылған бір джоуль энергияға тең; есепте сәуле көзінің толық шығарған емес, нақты жұтылған энергиясы қолданылады.

Қолдану: D = 0,020/0,50 = 0,040 Дж/кг = 0,040 Гр. Үлгі массасы жарты килограмм болғандықтан, бір килограмға шаққандағы сан жұтылған 0,020 Дж-ден екі есе үлкен болады.

Қате нұсқалар: A) Бұл m/E кері қатынасы; доза E/m арқылы анықталады және Дж/кг бірлігімен өлшенеді.

B) 0,020 Дж — энергия; үлгі массасы 1 кг емес, сондықтан энергия санын тікелей греймен жазуға болмайды.

C) 0,50 кг-ды 0,00050 кг деп алу дозаны мың есе арттырады; масса килограммен берілген.

D) Энергияны массаға көбейту емес, бөлу керек; жұтылған доза бір килограмға келетін энергия. Ишара: Жұтылған энергияны дәл сол энергияны алған үлгі массасына бөл.

Ереже: D = E/m анықтамасынан жұтылған энергия E = Dm болады. Доза греймен және масса килограммен берілсе, энергия джоульмен шығады.

Қолдану: 3,0 мГр = 3,0·10⁻³ Дж/кг. Оны 2,0 кг-ға көбейтсек E = 6,0·10⁻³ Дж = 0,0060 Дж. Бұл сәуле көзінің шығарған толық энергиясы емес, үлгі жұтқан бөлігі.

Қате нұсқалар: A) Милли префиксі 10⁻³ білдіреді, 10³ емес; екі бағытты шатастыру миллион еселік қате береді.

B) Дозаны массаға бөлу емес, E = Dm бойынша көбейту керек.

C) 3,0 мГр = 0,0030 Гр; миллигрейді грейге ауыстырмау энергияны мың есе үлкейтеді.

E) Бұл 1 кг үлгіге келетін энергия; берілген үлгі массасы 2,0 кг болғандықтан оны екіге көбейтеміз. Ишара: Алдымен мГр-ді Гр-ге ауыстыр; кейін дозаға массаны көбейт.

Ереже: Жұтылған доза зат массасының бірлігіне берілген иондаушы сәуле энергиясын сипаттайды. Оның арнайы SI атауы — грей, ал негізгі өлшемі Дж/кг.

Қолдану: D = E/m болғандықтан бірлік те энергия/масса болады: 1 Дж/1 кг = 1 Гр. Активтілік, доза қуаты және экспозиция басқа шамалар, олардың бірліктерін алмастыруға болмайды.

Қате нұсқалар: B) Жұтылған доза массаға көбейтілген емес, массаға бөлінген энергия; анықтамада D = E/m.

C) Кулон/килограмм ауадағы экспозицияға қатысты бірлік; жұтылған энергия дозасының бірлігі джоуль/килограмм.

D) Джоуль/секунд — ватт, қуат бірлігі; дозаның анықтамасында уақыт емес, масса бар.

E) Беккерель активтілікті, яғни секундтағы ыдыраулар санын өлшейді; жұтылған энергияны массаға бөлген бірлік емес. Ишара: Формуладағы алым мен бөлімнің физикалық бірліктерін тікелей жаз.

Ереже: Бір сәуле түрі үшін тіндегі эквивалентті доза H = wR·D арқылы табылады. wR сәуле түрін ескеретін өлшемсіз салмақ; D греймен, H зивертпен беріледі.

Қолдану: H = 20·0,20 мГр = 4,0 мЗв. Бұл есеп берілген тінге және коэффициентке қатысты салмақталған дозаны береді; оны өздігінен жеке адамның нақты денсаулық нәтижесімен теңестіруге болмайды.

Қате нұсқалар: A) Коэффициентке бөлу емес, көбейту керек; α үшін бірдей жұтылған дозаның салмақталған мәні артады.

B) 0,20 мГр·20 = 4,0 мЗв; милли префиксін жоғалту нәтижені мың есе арттырады.

D) Бұл wR = 1 болғанда шығар еді; шартта α-сәулеге 20 коэффициенті берілген.

E) 20 — өлшемсіз коэффициент, дайын доза емес; оны берілген 0,20 мГр-ге көбейту қажет. Ишара: Милли префиксін сақтап, жұтылған дозаны өлшемсіз коэффициентке көбейт.