Ғаламдағы өмір мен ақыл-ой парасаты. Ғарышты зерттеу және адамзаттың ғарыштық келешегі

Ереже: Өзге жұлдыз жүйесіндегі планеталарды экзопланеталар деп атайды. Бұл атау денеде тіршілік бар-жоғын немесе оның Жерге ұқсастығын білдірмейді.

Қолдану: Берілген нұсқаларда тек басқа жұлдызды айналатын планета Күн жүйесінен тыс планеталық нысан ретінде сипатталған. Оның тіршілікке жарамдылығын анықтау үшін қосымша дерек қажет.

Қате нұсқалар: A) Кометаның Күннен алыс орналасуы оны экзопланета етпейді: оның орбитасы мен дене түрі бөлек.

B) Юпитердің серігі планетаны айналады және Күн жүйесіне кіреді; ол өздігінен экзопланета деп аталмайды.

C) Бұл адам жасаған ғарыш аппараты; экзопланета атауы табиғи планеталық денеге қатысты қолданылады.

E) Күнді айналу нысанды Күн жүйесіне жатқызады; экзопланетаның негізгі айырмасы — басқа жұлдыз жүйесінде болуы. Ишара: «Экзо» бөлігін Күн жүйесінен тыс орналасумен байланыстыр.

Ереже: Тіршілікке қолайлылық пен тіршіліктің табылуы — екі түрлі ғылыми тұжырым. Сұйық су белгілі тіршілік үшін маңызды, бірақ оның өзі биологиялық әрекетті дәлелдемейді.

Қолдану: Мұз астындағы су туралы дерек зерттеуді жалғастыруға негіз береді. Алайда шартта ағза, биологиялық құрылым немесе бірнеше тәуелсіз биобелгі табылғаны айтылмағандықтан, тіршілік туралы кесімді шешім жасалмайды.

Қате нұсқалар: A) Сұйық су көпжасушалы ағзалардың барын дәлелдемейді; энергия көзі, химиялық орта және биологиялық айғақтар да зерттелуі керек.

C) Судың болуы тыныс алу түрін анықтамайды; тіпті тіршілік бар деген бастапқы қорытындының өзі әлі расталған жоқ.

D) Сұйық су көміртек химиясын жоққа шығармайды; берілген дерек мұндай тыйым салатын қорытындыға негіз болмайды.

E) Жерасты суының болуы атмосфера құрамы мен қысымының Жерге ұқсастығын білдірмейді; олар бөлек өлшенеді. Ишара: Орта жағдайын анықтау мен сол ортадан ағза табуды ажырат.

Ереже: Ықтимал биобелгі өз ортасының физикасы мен химиясында түсіндіріледі. Қайталанатын өлшемдер, тәуелсіз белгілер және биологиялық емес баламаларды бағалау дәлелді күшейтеді.

Қолдану: Шартта тек атмосфералық оттек анықталған. Сондықтан жұлдыздың сәулесін, басқа газдарды және оттек түзілуінің балама механизмдерін тексеру керек; бірден ағзалар бар деп жариялау деректен артық тұжырым болады.

Қате нұсқалар: A) Оттек кейбір жағдайларда биологиялық емес жолмен де жиналуы мүмкін; бір белгі балама түсіндірмелерді жоймайды.

B) Алдын ала жалғыз модельді таңдау баламаларды тексермейді; дерекке сәйкес келетін бірнеше физикалық сценарий салыстырылуы тиіс.

C) Жұлдыз сәулесі атмосфералық фотохимияға әсер етеді; оны елемеу жалған оң қорытындыға алып келуі мүмкін.

E) Жердегі барлық тіршілік оттек түзбейді және оттекке мұқтаж емес; оны жалғыз белгі ету жалған теріс шешім де тудыруы мүмкін. Ишара: Бір белгіге тағы қандай табиғи үдеріс себеп бола алатынын ойла.

Ереже: Ғылыми теріс нәтиже қолданылған әдістің қамту аймағымен шектеледі. Сигнал анықталмады деген тұжырым барлық мүмкін сигналдар мен барлық тіршілік жоқ дегенмен тең емес.

Қолдану: Бағдарлама белгілі бір жыл мен жиілік жолағын ғана қарастырған. Дұрыс қорытынды осы өлшем жағдайларын сақтайды; басқа бағыт, әлсіз қуат немесе басқа уақыттағы сигнал туралы қосымша мәлімет бермейді.

Қате нұсқалар: B) Анықталмау таратудың жоқтығын бірмәнді білдірмейді: сигнал әлсіз, басқа жиілікте немесе басқа уақытта болуы ықтимал.

C) Шектеулі бақылау барлық бағытты, уақытты, жиілікті және тіршілік түрлерін қамтымайды; жалпы жоқтықты дәлелдей алмайды.

D) Радиосигналдың табылмауы планеталар атмосферасын өлшемейді; бұл қорытынды басқа бақылау әдістерін талап етеді.

E) Әлсіз сигналдар қолданыстағы шектен төмен болуы мүмкін; сезгіштікті арттыру зерттелетін мүмкіндіктер ауқымын кеңейтеді. Ишара: «Табылмады» деген тұжырымға бақылау шарттарын қоса жаз.

Ереже: Жарық жылы — жарықтың вакуумда бір жылда өтетін қашықтығы. Қозғалыс ескерілмеген екі нысан арасындағы хабар мен дереу жауаптың жалпы уақыты t = 2d/c.

Қолдану: Нысан 12 жарық жылы алыста болса, радиотолқын оған 12 жылда жетеді. Жауапты дайындау кідірісі нөлге тең, қайту жолы да 12 жыл; демек ең қысқа күту уақыты 12 + 12 = 24 жыл.

Қате нұсқалар: A) Бұл қашықтықты екіге бөлуден шығады; хабар екі бағытта жүруі керек, сондықтан уақыт жартысына азаймайды.

C) 12 санын квадраттау жол уақытын бермейді; екі бағыттағы уақыттар қосылады, көбейтілмейді.

D) Бұл тек хабардың нысанға жету уақыты; жауаптың Жерге қайтуына тағы сонша уақыт қажет.

E) Шартта қайтар жолдың ұзындығы не жылдамдығы өзгермейді; бір бағытқа 12, екіншісіне 6 жыл алуға негіз жоқ. Ишара: Алдымен бір бағытқа, содан соң екі бағытқа кететін уақытты тап.