Әдебиеттегі сын-сарын — қорытынды
22-параграф · Оқулықтың 136–139-беттері
«Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Арман-ПВ, 2020) «Әдебиеттегі сын-сарын — қорытынды» тақырыбы, 22-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: ««Бауырлар» бірлікке шақырады, «Бекторының қазынасы» жанашырлықты жоғалтпауға үндейді, «Шал мен теңіз»…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Адамдық қатынас пен өзара қолдау
Жауап нұсқалары
- A.Үшеуі бір автордың өлеңі
- B.Үшеуі тек ғылыми есеп
- C.Үшеуінде тек бір кейіпкер бар
- D.Адамдық қатынас пен өзара қолдаудұрыс
- E.Үшеуі бір тарихи оқиға
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Үш мәтінде адамның басқаға қатынасы құндылық ретінде көрінеді. Салыстыруға ортақ құндылық алынса да, әр туындының өз жеткізу жолы көрсетіледі. Лирикалық үндеу, фантастикалық таңдау және табиғаттағы күрес бірдей оқиға емес; олардың үндестігі адамдық сұрақта жатыр.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Авторлары мен жанрлары әртүрлі.
B) Көркем сезім мен сюжет негізгі қызмет атқарады.
C) Қатынастар бірнеше тұлға арқылы ашылады.
E) Кезеңдері мен сюжеттері бөлек.
Қайта орындауға ишара: Ортақ идеяны сюжет теңдігімен шатастырма.
Дұрыс жауап: Образдың идеяға әсерін нақты эпизодпен түсіндіру
Жауап нұсқалары
- A.Образдың идеяға әсерін нақты эпизодпен түсіндірудұрыс
- B.Автордың жеке басын қорлау
- C.Тек танымалдығына сүйену
- D.Барлық туындыны айғақсыз мақтау
- E.Тек қаптама бағасын тексеру
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Баға мәтіндегі тәсіл мен әсерді байланыстырады. Сын оқырманға пікірдің себебін түсіндіруге тиіс. Нақты бейне, тартыс немесе тілдік шешімнің әсері көрсетілсе, баға талғамнан негізді әдеби талдауға өтеді; пікірдің шегі де сақталады.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Тұлғаны қорлау көркем сапаны талдамайды.
C) Бедел нақты құралдың тиімділігін дәлелдемейді.
D) Жаппай мақтау негізді сын емес.
E) Сауда өлшемі көркемдік сапаны толық ашпайды.
Қайта орындауға ишара: Баға тексерілетін қандай мәтіндік айғаққа сүйенеді?
Дұрыс жауап: Әр символды өз сюжеті мен қызметі ішінде ашу
Жауап нұсқалары
- A.Сюжетті толық алып тастау
- B.Символды ғылыми заң деп көрсету
- C.Әр символды өз сюжеті мен қызметі ішінде ашудұрыс
- D.Әр символ міндетті бірдей мағына береді деу
- E.Кейіпкер жасын жүрек салмағымен теңеу
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Бір шығармада моральдық сезім, екіншісінде ұрпақ сабақтастығы басым болуы мүмкін. Салыстыру символдардың қызметіндегі ұқсастық пен айырманы көрсетеді. Олардың адамдық құндылыққа қатысы ортақ болса да, заттық және тұлғалық бейнелердің жасалу жолы өзгеше; әрқайсысына өз айғағы қажет.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Символ қызметі түсініксіз қалады.
B) Көркем мағына ғылыми дәлел емес.
D) Контекст мағынаны өзгертеді.
E) Әдеби белгілер орынсыз механикалық байланысқан.
Қайта орындауға ишара: Символдың мағынасын контексттен ізде.
Дұрыс жауап: Ұлттық мазмұн жалпы адамдық құндылықпен үндесе алады
Жауап нұсқалары
- A.Ұлттық тақырыпта адамдық сезім болмайды
- B.Жалпы құндылық болса авторлар бірдей
- C.Барлық мәдени айырма жоғалады
- D.Әр шығарма бір тілде жазылған
- E.Ұлттық мазмұн жалпы адамдық құндылықпен үндесе аладыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Ерекше мәдени орта ортақ сезімге жол бермейді деген міндет жоқ. Әдеби салыстыру өз мәдени кеңістігін сақтай отырып ортақ моральдық сұрақты ашуы мүмкін. Туған ортаға қатыстылық пен қиындықта қолдау адамға кеңірек таныс сезімдермен байланысады; айырмашылық та көрсетіледі.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Туынды бауырмалдық пен қатыстылықты білдіреді.
B) Ортақ мәселе авторлық даралықты жоймайды.
C) Үндестік айырманы толық өшірмейді.
D) Бастапқы әдеби тілдері бөлек.
Қайта орындауға ишара: Мәдени ерекшелік пен ортақ құндылық қатар болуы мүмкін бе?
Дұрыс жауап: Ұнатудың себебін нақты құрал мен әсер арқылы көрсету
Жауап нұсқалары
- A.Дәлел қажет емес деп жариялау
- B.Ұнатудың себебін нақты құрал мен әсер арқылы көрсетудұрыс
- C.Авторды жеке кемсіту
- D.Сөйлемді бірнеше рет қайталау
- E.Тек кітап бағасын қосу
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Жеке талғам мәтіндік дәлелмен негізделгенде талдауға айналады. Сын пікірге нақты эпизод, бейне немесе тілдік шешім тірек болады. Оның оқырманға қандай әсер жасағанын түсіндіру бағаны ашық етеді; жеке талғамды жалпыға міндетті ақиқатқа айналдырмаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Бұл рецензияның тексерілетін негізін жояды.
C) Қорлау көркем дәлел емес.
D) Қайталау жаңа негіз бермейді.
E) Баға эстетикалық әсерді толық түсіндірмейді.
Қайта орындауға ишара: Не ұнағанын және ол қалай жасалғанын аш.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Арман-ПВ, 2020.