Оттектің қасиеттері
26-параграф · Оқулықтың 90–93-беттері
«Химия» оқулығының (8-сынып, Атамұра, 2018) «Оттектің қасиеттері» тақырыбы, 26-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 9 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Көміртекті артық оттекте толық жағады. C + O₂ → … реакциясында түзілетін негізгі заттың формуласын таңдаңдар.»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 9 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: CO₂
Жауап нұсқалары
- A.CO
- B.C
- C.O₂
- D.CO₂дұрыс
- E.H₂CO₃
Түсіндірме
Ереже: Өнім формуласын реагенттердің табиғатына, әрекеттесу жағдайына және атомдардың не иондардың қатынасына сүйеніп анықтаймыз.
Қолдану: Оттек жеткілікті болғанда көміртектің толық тотығу өнімі CO₂ болады; CO оттек жеткіліксіз жағдайда түзілуі мүмкін. Теңестірілген теңдеу: C + O₂ → CO₂. Екі жақта да атомдар саны бірдей: C: 1; O: 2.
Қате нұсқаларды ажырату: Жауап нұсқасындағы индекстерді жай ғана реагенттен көшірме. Өнімдегі элементтердің құрамы мен валенттілік қатынасын тексер; шартта жоқ элементті қосуға немесе бастапқы затты жаңа өнім деп атауға болмайды.
Қайта орындауға ишара: Реагенттерден қандай бөлшектер қосылатынын не орын алмастыратынын анықта; өнім формуласындағы атомдар қатынасын тексер.
Дұрыс жауап: 1
Жауап нұсқалары
- A.2
- B.3
- C.4
- D.5
- E.1дұрыс
Түсіндірме
Ереже: Химиялық теңдеуде әр элементтің атом саны екі жақта тең болуы тиіс. Коэффициенттер ең кіші оң бүтін сандарға келтіріледі, зат формуласының индекстері өзгермейді.
Қолдану: C + O₂ → CO₂. Атомдар саны әр жақта: C: 1; O: 2. Осы ең кіші қатынаста CO₂ алдындағы коэффициент 1 болады; барлық коэффициентті бірге көбейту басқа, қысқартылатын жазылым береді.
Қате нұсқаларды ажырату: Бір формуладағы индексті коэффициент деп қабылдама. Теңестіру үшін индексті өзгерту заттың өзін өзгертеді; тек таңдалған бір элементті емес, теңдеудегі барлық элементті қайта сана.
Қайта орындауға ишара: Алдымен екі жақтағы атомдарды сана, содан кейін барлық коэффициенттің ортақ бөлгіші бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Қосылу
Жауап нұсқалары
- A.Айырылу
- B.Орынбасу
- C.Алмасу
- D.Қосылудұрыс
- E.Химиялық реакция жүрмейді
Түсіндірме
Ереже: Бірнеше бастапқы заттан бір күрделі өнім түзіледі. Бұл жіктеу заттардың саны мен құрамының өзгерісіне негізделеді.
Қолдану: Оттек жеткілікті болғанда көміртектің толық тотығу өнімі CO₂ болады; CO оттек жеткіліксіз жағдайда түзілуі мүмкін. C + O₂ → CO₂. Мұнда 2 бастапқы заттан 1 өнім шығады. Бірнеше бастапқы заттан бір күрделі өнім түзіледі. Сондықтан құрамы бойынша реакция қосылу типіне жатады.
Қате нұсқаларды ажырату: Жылу бөлінуін немесе тотығу дәрежесінің өзгеруін бұл жіктеудің орнына қолданба. Олар басқа белгілерді сипаттайды; заттардың жай не күрделі болуын және құрам бөліктерінің өзгерісін салыстыр.
Қайта орындауға ишара: Теңдеудің екі жағындағы заттарды санап, олардың жай немесе күрделі екенін анықта.
Дұрыс жауап: SO₂
Жауап нұсқалары
- A.SO₃
- B.SO
- C.H₂SO₄
- D.S
- E.SO₂дұрыс
Түсіндірме
Ереже: Өнім формуласын реагенттердің табиғатына, әрекеттесу жағдайына және атомдардың не иондардың қатынасына сүйеніп анықтаймыз.
Қолдану: Күкірттің әдеттегі жануында негізгі өнім күкірт(IV) оксиді болады; SO₃ түзілуі үшін қосымша тотығу жағдайлары қажет. Теңестірілген теңдеу: S + O₂ → SO₂. Екі жақта да атомдар саны бірдей: O: 2; S: 1.
Қате нұсқаларды ажырату: Жауап нұсқасындағы индекстерді жай ғана реагенттен көшірме. Өнімдегі элементтердің құрамы мен валенттілік қатынасын тексер; шартта жоқ элементті қосуға немесе бастапқы затты жаңа өнім деп атауға болмайды.
Қайта орындауға ишара: Реагенттерден қандай бөлшектер қосылатынын не орын алмастыратынын анықта; өнім формуласындағы атомдар қатынасын тексер.
Дұрыс жауап: 1
Жауап нұсқалары
- A.2
- B.1дұрыс
- C.3
- D.4
- E.5
Түсіндірме
Ереже: Химиялық теңдеуде әр элементтің атом саны екі жақта тең болуы тиіс. Коэффициенттер ең кіші оң бүтін сандарға келтіріледі, зат формуласының индекстері өзгермейді.
Қолдану: S + O₂ → SO₂. Атомдар саны әр жақта: O: 2; S: 1. Осы ең кіші қатынаста SO₂ алдындағы коэффициент 1 болады; барлық коэффициентті бірге көбейту басқа, қысқартылатын жазылым береді.
Қате нұсқаларды ажырату: Бір формуладағы индексті коэффициент деп қабылдама. Теңестіру үшін индексті өзгерту заттың өзін өзгертеді; тек таңдалған бір элементті емес, теңдеудегі барлық элементті қайта сана.
Қайта орындауға ишара: Алдымен екі жақтағы атомдарды сана, содан кейін барлық коэффициенттің ортақ бөлгіші бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Қосылу
Жауап нұсқалары
- A.Айырылу
- B.Орынбасу
- C.Алмасу
- D.Қосылудұрыс
- E.Химиялық реакция жүрмейді
Түсіндірме
Ереже: Бірнеше бастапқы заттан бір күрделі өнім түзіледі. Бұл жіктеу заттардың саны мен құрамының өзгерісіне негізделеді.
Қолдану: Күкірттің әдеттегі жануында негізгі өнім күкірт(IV) оксиді болады; SO₃ түзілуі үшін қосымша тотығу жағдайлары қажет. S + O₂ → SO₂. Мұнда 2 бастапқы заттан 1 өнім шығады. Бірнеше бастапқы заттан бір күрделі өнім түзіледі. Сондықтан құрамы бойынша реакция қосылу типіне жатады.
Қате нұсқаларды ажырату: Жылу бөлінуін немесе тотығу дәрежесінің өзгеруін бұл жіктеудің орнына қолданба. Олар басқа белгілерді сипаттайды; заттардың жай не күрделі болуын және құрам бөліктерінің өзгерісін салыстыр.
Қайта орындауға ишара: Теңдеудің екі жағындағы заттарды санап, олардың жай немесе күрделі екенін анықта.
Дұрыс жауап: P₂O₅
Жауап нұсқалары
- A.P₂O₃
- B.PO
- C.PO₂
- D.H₃PO₄
- E.P₂O₅дұрыс
Түсіндірме
Ереже: Өнім формуласын реагенттердің табиғатына, әрекеттесу жағдайына және атомдардың не иондардың қатынасына сүйеніп анықтаймыз.
Қолдану: Фосфор(V) оксидінің эмпирикалық формуласы P₂O₅, ал молекулалық түрі P₄O₁₀ болуы мүмкін. Бұл есепте берілген эмпирикалық жазылым пайдаланылады. Теңестірілген теңдеу: 4P + 5O₂ → 2P₂O₅. Екі жақта да атомдар саны бірдей: O: 10; P: 4.
Қате нұсқаларды ажырату: Жауап нұсқасындағы индекстерді жай ғана реагенттен көшірме. Өнімдегі элементтердің құрамы мен валенттілік қатынасын тексер; шартта жоқ элементті қосуға немесе бастапқы затты жаңа өнім деп атауға болмайды.
Қайта орындауға ишара: Реагенттерден қандай бөлшектер қосылатынын не орын алмастыратынын анықта; өнім формуласындағы атомдар қатынасын тексер.
Дұрыс жауап: 2
Жауап нұсқалары
- A.1
- B.2дұрыс
- C.4
- D.3
- E.6
Түсіндірме
Ереже: Химиялық теңдеуде әр элементтің атом саны екі жақта тең болуы тиіс. Коэффициенттер ең кіші оң бүтін сандарға келтіріледі, зат формуласының индекстері өзгермейді.
Қолдану: 4P + 5O₂ → 2P₂O₅. Атомдар саны әр жақта: O: 10; P: 4. Осы ең кіші қатынаста P₂O₅ алдындағы коэффициент 2 болады; барлық коэффициентті бірге көбейту басқа, қысқартылатын жазылым береді.
Қате нұсқаларды ажырату: Бір формуладағы индексті коэффициент деп қабылдама. Теңестіру үшін индексті өзгерту заттың өзін өзгертеді; тек таңдалған бір элементті емес, теңдеудегі барлық элементті қайта сана.
Қайта орындауға ишара: Алдымен екі жақтағы атомдарды сана, содан кейін барлық коэффициенттің ортақ бөлгіші бар-жоғын тексер.
Дұрыс жауап: Қосылу
Жауап нұсқалары
- A.Айырылу
- B.Қосылудұрыс
- C.Орынбасу
- D.Алмасу
- E.Химиялық реакция жүрмейді
Түсіндірме
Ереже: Бірнеше бастапқы заттан бір күрделі өнім түзіледі. Бұл жіктеу заттардың саны мен құрамының өзгерісіне негізделеді.
Қолдану: Фосфор(V) оксидінің эмпирикалық формуласы P₂O₅, ал молекулалық түрі P₄O₁₀ болуы мүмкін. Бұл есепте берілген эмпирикалық жазылым пайдаланылады. 4P + 5O₂ → 2P₂O₅. Мұнда 2 бастапқы заттан 1 өнім шығады. Бірнеше бастапқы заттан бір күрделі өнім түзіледі. Сондықтан құрамы бойынша реакция қосылу типіне жатады.
Қате нұсқаларды ажырату: Жылу бөлінуін немесе тотығу дәрежесінің өзгеруін бұл жіктеудің орнына қолданба. Олар басқа белгілерді сипаттайды; заттардың жай не күрделі болуын және құрам бөліктерінің өзгерісін салыстыр.
Қайта орындауға ишара: Теңдеудің екі жағындағы заттарды санап, олардың жай немесе күрделі екенін анықта.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Термохимиялық теңдеулер бойынша есептеулер
- Сутек алынуы қасиеттері және қолданылуы
- Сутектің химиялық қасиеттері қолданылуы
- Оттек алынуы табиғатта таралуы
- Оттегі және озон
- Химиялық элементтердің периодтық жүйесінің құрылымы
- Химиялық элемент атомдарының қасиеті мен кейбір сипаттамаларының периодты түрде өзгеруі
- Периодтық жүйедегі орнына қарай элементті және оның қосылыстарын сипаттау
Сұрақтар «Химия» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.