Жасушаның органикалық заттары Полимерлер мен мономерлер

Ереже: Мономер молекуласы полимерленуге қатысып, үлкен молекуланың құрылымдық бірліктеріне негіз болады. Полимер — осындай көптеген бірліктерден құралған ірі молекулалармен байланысты ұғым. Екі атау бір затты міндетті түрде екі түрлі топқа қосу емес, шағын бастапқы молекула мен түзілген тізбекті ажырату үшін қолданылады.

Қолдану: Шарт үлкен тізбекті емес, оны түзуге қатысатын шағын молекуланы сипаттайды. Сондықтан мономер таңдалады. Реакция кезінде мономердің кей атомдары бөлініп кетуі мүмкін, сол себепті тізбектегі қалдықты бос мономермен барлық жағынан бірдей деп қабылдауға болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Полимер толық үлкен молекулаларға қатысты. Полисахарид көптеген қант қалдықтарынан құралады. Полипептид аминқышқыл қалдықтарының тізбегі. Нуклеин қышқылы нуклеотид қалдықтарынан тұрады. Төрт нұсқа сұралған шағын бастапқы молекуланың жалпы атауы емес.

Қайта орындауға ишара: Жеке құрылыс молекуласы мен одан түзілетін ұзын тізбекті ажырат.

Ереже: Нәруыздың полипептидтік тізбегі аминқышқыл қалдықтарынан құралады. Аминқышқыл молекулалары осы тізбектің мономерлері болып саналады. Нәруыз бен оның бастапқы құрылыс бірлігін бірдей деңгейдегі ұғым ретінде қабылдамау керек. Тізбек түзілуі химиялық байланыстардың пайда болуымен жүреді.

Қолдану: Шарт аминқышқылдардың өзара қосылып, ірі тізбек түзетінін береді. Сондықтан олардың рөлі — мономер. Дайын нәруыз бірнеше құрылымдық деңгейге ие болуы мүмкін, бірақ сұрақ сол құрылымдардың бәрін емес, тізбекті құрайтын бастапқы бірлікті анықтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Дайын полипептид көптеген қалдықтардан тұрады. Нуклеотид нуклеин қышқылының құрылыс бірлігі. Моносахарид көмірсуға жатады. Триглицерид — глицерин мен май қышқылдарына негізделген май молекуласы. Төрт жауап аминқышқылдың берілген тізбек түзуіндегі рөлін атамайды.

Қайта орындауға ишара: Толық нәруызды оның құрамына кіретін аминқышқылмен салыстыр.

Ереже: Моншақ үлгісі үлкен тізбектің шағын бірліктерден құралуын көрнекі көрсетеді. Жеке моншақ құрылымдық бірлікті, ал көптеген моншақтан құралған тізбек полимер молекуласын бейнелейді. Үлгі нақты молекуланың барлық қасиетін бере алмайды, сондықтан ұқсастықтың шегін түсіну қажет.

Қолдану: Сұрақ жеке моншаққа сәйкес келетін бөлікті сұрайды. Ол тізбектің бір құрылымдық бірлігіне сәйкес. Жіптің өзі байланысу идеясын көрсетуі мүмкін, бірақ моншақты химиялық байланыстың атауы ретінде қабылдау дұрыс емес. Үлгінің жеке бөлігі мен тұтас үлгі ажыратылады.

Қате нұсқаларды ажырату: Толық тізбек көптеген моншақпен бейнеленеді. Бос кеңістік құрылыс бірлігі емес. Барлық байланыстар бір моншақтың мағынасына сыймайды. Сұйық орта бұл үлгіде жеке моншақпен берілмеген. Төрт нұсқа үлгінің нақты көрсетілген бөлігіне сәйкес келмейді.

Қайта орындауға ишара: Бір моншақ пен барлық моншақтан құралған тізбектің айырмасын қарастыр.

Ереже: Полимер молекуласының тұтастығы оның құрылымдық бірліктері арасындағы химиялық байланыстармен қамтамасыз етіледі. Бір ыдыста молекулалардың қатар болуы өздігінен жаңа полимердің түзілгенін білдірмейді. Қоспа мен химиялық байланысқан ірі молекула — әртүрлі ұйымдасу деңгейлері.

Қолдану: Шарт біріккен тізбек пен байланыспаған молекулаларды салыстырады. Айырмашылық — химиялық байланыстардың бар болуы. Суда ерігіштік қосымша қасиет болғанымен, бұл салыстырудағы негізгі өлшем емес. Тізбек құрамындағы бірліктердің нақты байланысын тексеру қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: Тек қатар орналасу молекулалық тізбек түзбейді. Бір ғана бірлік көптеген бірліктен құралған тізбекке сәйкес емес. Қоспаның болуы өздігінен полимерленудің міндетті түрде жүруін білдірмейді. Механикалық жіп моншақ үлгісіне тән, нақты молекулаға емес. Төрт нұсқа химиялық байланысқан полимерді жай қоспадан дұрыс ажыратпайды.

Қайта орындауға ишара: Молекулалар бір ортада ғана ма, әлде бір тізбекке химиялық қосылған ба — соны тексер.

Ереже: Крахмал мен целлюлоза полисахаридтерге жатады. Олардың тізбектеріне глюкоза қалдықтары кіреді, бірақ байланысу ерекшеліктері мен кеңістіктік ұйымдасуы әртүрлі. Бірдей бастапқы құрылыс бірлігі заттардың қызметі мен қасиеттері міндетті түрде бірдей болатынын білдірмейді.

Қолдану: Шарт екі затқа ортақ нақты сипаттаманы сұрайды. Глюкоза қалдықтарынан құралған полисахарид болуы екеуіне де сәйкес. Крахмал қор жинауға, целлюлоза құрылымдық қызметке қатысады; қызметтері әртүрлі болғанымен, бұл олардың ортақ көмірсулық табиғатын жоққа шығармайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Аминқышқылдар нәруызбен байланысты. Нуклеотидтер нуклеин қышқылдарын құрайды. Бір глюкоза молекуласы полисахарид емес. Глицерин мен үш май қышқылы триглицерид түзеді. Төрт нұсқа крахмал мен целлюлозаның ортақ құрамын дұрыс сипаттамайды.

Қайта орындауға ишара: Ортақ құрылыс бірлігін анықта, бірақ олардың қызметін бірдей деп қорытпа.