Прокариот және эукариот жасушаларының құрылысы

Ереже: Прокариоттарда генетикалық материал мембраналы ядроға бөлінбейді. Олардың цитоплазмасында ДНҚ орналасатын нуклеоид аймағы және нәруыз түзетін рибосомалар болады. Ядроның болмауы ДНҚ немесе жасушалық құрылыс жоқ дегенді білдірмейді. Бактериялар осы ұйымдасу түріне жатады.

Қолдану: Шарт ДНҚ мен рибосомалары бар нағыз жасушаны сипаттайды. Шешуші белгі — ДНҚ-ны қоршайтын ядролық мембрананың жоқтығы. Сондықтан прокариот жасуша таңдалады. Жасушаның сыртқы мембранасы мен ядроның мембранасын екі бөлек құрылым ретінде ажыратамыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Өсімдік, жануар және саңырауқұлақ жасушалары эукариоттарға жатады: олардың әдеттегі жасушаларында ядролық қабық бар. Вирус жасуша емес және өз рибосомалары болмайды. Демек, бұл төрт нұсқаның ешқайсысы берілген белгілердің толық жиынтығына сәйкес келмейді.

Қайта орындауға ишара: ДНҚ бар-жоғын емес, оның мембраналы ядро ішінде орналасқанын тексер.

Ереже: Бактерия — прокариот, ал ашытқы — біржасушалы саңырауқұлақ және эукариот. Біржасушалы болу барлық ағзаның жасушалық ұйымдасуы бірдей дегенді білдірмейді. Негізгі айырмашылықтардың бірі — генетикалық материалдың мембраналы ядроға бөлінуі; рибосомалар екі топта да бар.

Қолдану: Салыстыру екі ағзаның жасуша түрін сұрайды. Бактерияның ДНҚ-сы нуклеоидта, ашытқының негізгі генетикалық материалы ядрода орналасады. Сондықтан ядро бактерияда жоқ, ашытқыда бар деген нұсқа дұрыс. Екі ағзаның да микроскопиялық мөлшері бұл қорытындыны өзгертпейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Екеуінде ядро жоқ деу ашытқының эукариот екенін ескермейді. Кері жұп бактерия мен ашытқыны алмастырады. Екеуінде хлоропласт бар деу қате: ашытқы фотосинтез жасамайды. Бактерияда рибосома жоқ деу оның нәруыз синтездейтін құрылымын жоққа шығарады.

Қайта орындауға ишара: Біржасушалы саңырауқұлақтың прокариот емес екенін еске түсір.

Ереже: Генетикалық ақпараттың болуы мен мембраналы ядроның болуы бір ұғым емес. Бактерияның ДНҚ-сы жасуша цитоплазмасының нуклеоид аймағында орналасады. Ол тұқымқуалаушылық ақпаратты сақтайды және жасушаның көбеюі кезінде ұрпақ жасушаларға беріледі.

Қолдану: Пікір ядроның болмауынан ДНҚ жоқ деген негізсіз қорытынды шығарады. Бактерия прокариот болғанымен, оның генетикалық материалы бар. Сондықтан қатені түзететін жауап — ядро болмаса да ДНҚ болады. Ядро ДНҚ-ның жалғыз мүмкін орналасу орны емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Хлоропласт бактерияның органоиды емес. Жасуша қабырғасы пішін мен қорғанышқа қатысады, ДНҚ-ны алмастырмайды. Бактерияда митохондрия болмайды. Ақпарат тек көпжасушалыларда болады деу біржасушалы ағзалардың тұқымқуалаушылығын жоққа шығарады; олардың да генетикалық материалы болады.

Қайта орындауға ишара: Органоидтың жоқтығынан сол органоид атқаратын қызметтің мүлде жоқтығын шығарма.

Ереже: Эукариот жасушасында ядролық қабықпен бөлінген ядро және мембраналы органоидтар болады. Митохондрия — сондай органоидтардың бірі. Эукариоттарға өсімдіктер, жануарлар, саңырауқұлақтар және басқа топтар кіреді, сондықтан бұл белгілердің өзі бір ғана патшалықты анықтамайды.

Қолдану: Берілген екі белгі эукариоттық ұйымдасуды көрсетеді. Ядроның қабығы генетикалық материалды цитоплазмадан бөледі, ал митохондрия жасушалық тыныс алуға қатысады. Хлоропласт немесе фотосинтез туралы дерек берілмегендіктен, жасушаны міндетті түрде жасыл өсімдікке жатқызбаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Бактерияда мембраналы ядро мен митохондрия жоқ. Вирус жасуша емес. Фотосинтез жасалады деген қорытындыға хлоропласт не тиісті қызмет туралы дәлел қажет. Ядросыз прокариот деу шарттағы мембраналы ядроға тікелей қайшы келеді.

Қайта орындауға ишара: Ағзаның нақты түрін болжаудан бұрын ядроның құрылысына сүйеніп ұйымдасу тобын анықта.

Ереже: Өсімдік жасушасы эукариотқа жатады, бірақ өсімдіктің барлық жасушалары фотосинтез жасамайды. Жасыл мүшелердегі хлоропласттың болуы мен мембраналы ядроның болуы екі бөлек белгі. Қор жинайтын немесе жарық түспейтін мүшелердің жасушаларында хлоропласт болмауы мүмкін.

Қолдану: Шарт пиязшық қабыршағындағы ядролы жасушаны береді. Оның ядросы эукариот екенін көрсетеді, ал хлоропласттың көрінбеуі бұл жіктеуді өзгертпейді. Пиязшықты жапырақтың жасыл бөлігімен бірдей деп қабылдамаймыз. Жасуша энергияны басқа заттардың ыдырауы арқылы да алады.

Қате нұсқаларды ажырату: Бактерия деу ядролық құрылысты ескермейді. Барлық өсімдік жасушасы хлоропластты деу маманданған жасушалардың айырмашылығын жояды. Ядро тек жануарларға тән емес. Хлоропластсыз өмір мүмкін емес деу фотосинтез жасамайтын көптеген тірі жасушаларға қайшы.

Қайта орындауға ишара: Ядро ұйымдасу тобын, ал хлоропласт фотосинтез мүмкіндігін сипаттайтынын ажырат.