Орта ғасырлар түсінігі

Ереже: XV–XVI ғасырлардағы Италия гуманистері антикалық дәуір мен Қайта өрлеу арасын осылай атаған.

Қолдану: Қайта өрлеу гуманистері көне грек пен рим мәдениетін үлгі тұтып, өз дәуірін оның жаңғыруы ретінде түсіндірді. Сондықтан атаудың шығуын сол зияткерлік ортаның орналасқан елімен байланыстырамыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Қытай мен Үндістанның да көне мәдениеті болды, бірақ сұрақ жалпы өркениеттің отаны туралы емес. Франция мен Англиядағы кейінгі қолданыс терминнің бастапқы гуманистік ортасын алмастырмайды.

Қайта орындауға ишара: Қайта өрлеу алғаш кең тараған Апеннин түбегіндегі мәдени ортаны еске түсір.

Ереже: Атау гуманистердің тарихты антикалық мұра және оның жаңғыруы тұрғысынан қарастыруымен байланысты.

Қолдану: Гуманистер үшін көне мұра мен оның жаңғыруының арасында жеке тарихи аралық жатты. Терминдегі «орта» сөзі осы екі мәдени белестің арасындағы орынды көрсетеді, барлық тарихтың дәл ортасын білдірмейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Ағартушылық пен Реформацияны шекара етіп алу гуманистер қолданған атаудың бастапқы мағынасын өзгертеді. Олар өз мәдениетін көне мұраның жаңғыруы деп танып, арадағы дәуірді жеке қарастырған; кейінгі қозғалыстарды осы екі белеспен шатастырма.

Қайта орындауға ишара: Бір шеті көне грек пен рим мұрасы, екіншісі сол мұраның жаңғыруы екенін ойлан.

Ереже: Тарихты кезеңдеу ұзақ мерзімді қоғамдық өзгерістерді түсіндіру үшін қолданылады; әр жіктеудің уақыт шектері шартты болуы мүмкін.

Қолдану: Ерте, дамыған және кейінгі кезеңдер өндіріс, жер иелену, қалалар мен әлеуметтік байланыстардың өзгеруі арқылы ажыратылады. Бұл жіктеу қоғамның даму барысын түсіндіреді; жылдар оның шартты уақыт шектерін ғана белгілейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Әулет, соғыс немесе монета белгілі бір оқиғаны мерзімдеуге көмектеседі. Бірақ ерте, дамыған және кейінгі кезеңдер бүкіл қоғамдағы ұзақ өзгерістерді жинақтайды; жеке саяси оқиғаға негізделген жіктеуді әлеуметтік даму кезеңімен теңестірме.

Қайта орындауға ишара: Кезең атаулары қоғамның қай саладағы ұзақ өзгерістерін жинақтайтынын анықта.

Ереже: Батыс Римнің 476 жылы құлауы Еуропаның ерте орта ғасырларға өтуін белгілейтін дәстүрлі саяси межелердің бірі.

Қолдану: 476 жылғы Батыс Рим билігінің аяқталуы Еуропада жаңа герман корольдіктері қалыптасқан уақытқа сәйкес келеді. Бұл оқиға ортағасырлық қоғамның бастапқы қалыптасу сатысымен байланысады, қалалар кемелденген кейінгі белестерге жатпайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Дамыған орта ғасырлардағы қалалардың өсуін V ғасырдағы оқиғамен алмастыруға болмайды. Антикалық дәуірмен шекара шартты болғанымен, 476 жылды өнеркәсіп немесе қазіргі заманға жатқызу уақыт ретін бұзады.

Қайта орындауға ишара: Оқиға ортағасырлық тарихтың басталу межелерінің бірі екенін ескер.

Ереже: Батыс Еуропада қалалар мен қолөнердің XI–XV ғасырлардағы өсуі дамыған орта ғасырлардың негізгі белгілеріне жатады.

Қолдану: XI–XV ғасырларда Батыс Еуропада қалалар ұлғайып, қолөнер мен тауар айырбасы жанданды. Феодалдық қатынастар әлі сақталды, сондықтан сипаттама сол қоғамның кемелденген ортаңғы сатысын көрсетеді, оның алғашқы құрылуын емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Ерте кезеңде жаңа феодалдық құрылым қалыптасты. Кейінгі кезең жаңа капиталистік қатынастардың тууымен сипатталады; ал антикалық және қазіргі заман ортағасырлық жіктеудің осы сатысы емес.

Қайта орындауға ишара: Қалалар мен қолөнер өскен, бірақ феодалдық қатынастар сақталған сатыны ізде.