Болашақтың ғылымы

Ереже: Биотехнология пайдалы үдерістер мен өнімдер алу үшін ағзаларды, жасушаларды немесе олардың құрамбөліктерін пайдаланумен байланысты. Мысалы, микроағзалардың қызметі өндірісте қолданылуы мүмкін; барлық биотехнологиялық тәсіл міндетті түрде гендік өзгертуге сүйенбейді.

Қолдану: Сұрақ өнім алу тәсілінің ерекшелігін сұрайды. Сондықтан тірі жүйелерді немесе олардың құрамбөліктерін қолдану сәйкес келеді. Тасты ұсақтау, жел роторы немесе оптикалық линза өздігінен биотехнологиялық тәсілді сипаттамайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Биотехнологияны тек трансгендік ағза жасаумен шектеу дұрыс емес. Қажетті өнімнің сапасы мен үдерістің нәтижесі бөлек тексеріледі; тірі ағза қолданылуы барлық өнімнің автоматты қауіпсіз не тиімді екенін білдірмейді. Ғылыми бағытты пайдаланылған негізгі механизм арқылы анықтау керек, тек өнімнің атауына сүйену жеткіліксіз.

Қайта орындауға ишара: Үдерісте тірі жүйе немесе оның қызмет атқаратын құрамбөлігі бар ма — соны анықта.

Ереже: Наноөлшемді құрылымдардың қасиеттерін зерттеу шағын электрондық құрылғыларды дамытуға қатыса алады. Наноөткізгіштің электрлік қызметін қолдану электроникамен байланысты; «нано» атауы барлық материал бірдей қасиетке ие немесе барлық мәселені шешеді деген кепіл емес.

Қолдану: Шарт токты тасымалдау мен шағын құрылғыны атайды. Сондықтан электроника бағыты сәйкес. Өсімдік өсіру, көне заттар, мінез-құлық немесе тіл зерттеулері бұл нақты техникалық қызметтің негізгі саласы емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Наноөлшем шамамен бірден жүз нанометрге дейінгі ауқыммен байланысты қарастырылады. Бірақ тек кішілігіне қарап құрылғының сенімділігі, қуаты немесе қауіпсіздігі туралы толық қорытынды жасауға болмайды. Нақты материалдың қасиеті мен қолдану жағдайы сыналады. Саланың болашағын техникалық мүмкіндікті тексеруден бөлек қарастыру дұрыс емес.

Қайта орындауға ишара: Өлшем атауынан бөлек, құрылымның қандай физикалық қызметі пайдаланылғанын анықта.

Ереже: Ғарыштық техника аспан денелері мен кеңістікті әртүрлі құрал арқылы зерттеуге мүмкіндік береді. Бақылау көлемі аппараттың міндетіне және мүмкіндігіне тәуелді; жаңа құрал жасалуы барлық ғарыш нысаны толық зерттелді дегенді білдірмейді.

Қолдану: Шарт техника дамуының зерттеуге қосатын мүмкіндігін сұрайды. Сондықтан бақылауды кеңейту сәйкес келеді. Адамды кез келген планетаға бірден жеткізу немесе барлық болжамды автоматты дәлелдеу осы мүмкіндіктен шықпайтын артық қорытындылар.

Қате нұсқаларды ажырату: Қашықтан бақылау мен тікелей бару бірдей емес. Телескоп, зонд және зертханалық талдау бірін-бірі толықтыра алады. Аппараттан алынған деректер де өңдеу мен түсіндіруді қажет етеді. Құралдың дамуын шексіз мүмкіндік деп емес, белгілі міндеттерді орындауға арналған нақты жетістік ретінде бағалау қажет.

Қайта орындауға ишара: Құрал не өлшей алатынын және оның шектеуі қандай екенін бөлек қарастыр.

Ереже: Гендік инженерия ағзаның генетикалық материалына мақсатты өзгерістер енгізу тәсілдерімен байланысты. Мұндай өзгерістің нәтижесі нақты генге, жасушаға және басқа жағдайларға тәуелді; бір өзгеріс барлық қасиетті бірден қалаған түрде өзгертеді деуге болмайды.

Қолдану: Сұрақ жасушадағы ақпарат деңгейін сұрайды. Сондықтан генетикалық ақпарат сәйкес келеді. Мекен, температура немесе сыртқы сурет ағза туралы дерек болғанымен, генетикалық материалдың өзі емес және оны өзгерту тәсілін сипаттамайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Гендік инженерияны жай сурет өңдеумен немесе күтім жағдайын өзгертумен теңестіру қате. Генотерапияның кей ауруларға қолданылуы барлық ауруды не қартаюды толық тоқтататынын дәлелдемейді. Нәтиже мен қауіп нақты қолдануға байланысты зерттеледі. Ғылыми мүмкіндік пен абсолютті уәдені ажырату маңызды.

Қайта орындауға ишара: Өзгеріс жасушаның тұқымқуалау материалына қатысты ма, әлде сыртқы дерекке ғана ма — соны тексер.

Ереже: Flavr Savr генетикалық өзгертілген қызанақ ретінде белгілі. Оның тарихы тағамдық өсімдіктерге гендік инженерияны қолданумен байланысты; оны адамзаттағы барлық генетикалық өзгертілген өнімнің ең алғашқысы деп жалпылауға болмайды, өйткені бұған дейін басқа өнімдер болған.

Қолдану: Сұрақ өнімнің қандай мысал екенін сұрайды. Сондықтан қызанаққа қатысты жауап сәйкес. Өңдеу әдістері мен материалдарды тек технологиялық болғанына қарап бірдей деп қабылдамаймыз; гендік өзгерту, сәулемен өңдеу және жаңа материал жасау бөлек тәсілдер.

Қате нұсқаларды ажырату: Бір өнімнің бағалануы барлық генетикалық өзгертілген өнімге автоматты қауіпсіздік не зиян үкімін бермейді. Нақты өнім қасиеттері жеке зерттеледі. Сондай-ақ тарихи сатылым мысалы оның бүгін Қазақстанда міндетті сатылатынын білдірмейді. Өнім түрі, тарихи рөл және қазіргі қолжетімділік бөлек мәліметтер болып саналады.

Қайта орындауға ишара: Өнімнің өзін анықта да, «алғашқы» немесе «қазір барлық жерде бар» сияқты қосымша қорытындыларды тексерусіз қоспа.