Аспан денелері қалай зерттеледі
9.7–8-параграф · Оқулықтың 164-беттері
«Қазақ тілі» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Аспан денелері қалай зерттеледі» тақырыбы, 9.7–8-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Күрделі есептік санның дұрыс жазылуы қайсы?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Жиырма үш
Жауап нұсқалары
- A.Жиырма үшдұрыс
- B.Жиырмаүш
- C.Жиырма-үш
- D.Жиырма, үш
- E.Жиырмүш
Түсіндірме
Ереже: Күрделі есептік сан есімнің әр сөзі бөлек жазылады. Ережені тек дыбыстық ұқсастыққа қарап қолданбаймыз: санның қандай тәсілмен жазылғанын және оған қосымша ма, әлде жеке сөз бе жалғасқанын анықтаймыз. Нормативті тұлға шартта сұралған мағынаны да сақтауы керек.
Қолдану: Жиырма үш екі сөзден құралған бір мөлшерді береді. Қалған нұсқаларда бөлек/бірге жазу, дефис, қосымша немесе санның тұлғасына қатысты талап бұзылған. Әр қатені бөлек тексеру ережені жаңа мысалда қолдануға көмектеседі.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Жиырмаүш: сөздер біріктірілген.
C) Жиырма-үш: жай күрделі есептік санға дефис қойылған.
D) Жиырма, үш: бір мөлшер сан тізіміне бөлінген.
E) Жиырмүш: сөздің дыбыстық құрамы бұрмаланған.
Қайта орындауға ишара: Күрделі санның бөліктерін бөлек жаз.
Дұрыс жауап: 5-ке
Жауап нұсқалары
- A.5ке
- B.5 ке
- C.5-ге
- D.5-кедұрыс
- E.5-қа
Түсіндірме
Ереже: Цифрға жалғанатын септік жалғауы дефис арқылы жазылады және санның айтылуына сәйкес үндеседі. Ережені тек дыбыстық ұқсастыққа қарап қолданбаймыз: санның қандай тәсілмен жазылғанын және оған қосымша ма, әлде жеке сөз бе жалғасқанын анықтаймыз. Нормативті тұлға шартта сұралған мағынаны да сақтауы керек.
Қолдану: Бес+-ке тұлғасының цифрлық нұсқасы 5-ке. Қалған нұсқаларда бөлек/бірге жазу, дефис, қосымша немесе санның тұлғасына қатысты талап бұзылған. Әр қатені бөлек тексеру ережені жаңа мысалда қолдануға көмектеседі.
Қате нұсқаларды ажырату: A) 5ке: цифр мен қосымша арасында дефис жоқ.
B) 5 ке: қосымша жеке сөз емес.
C) 5-ге: бес сөзінің соңғы қатаң дыбысына сәйкес емес.
E) 5-қа: бес жіңішке үндеседі.
Қайта орындауға ишара: Цифрды сөзбен оқып, сәйкес қосымшаны таңда.
Дұрыс жауап: 5-сынып
Жауап нұсқалары
- A.5-сыныпдұрыс
- B.5 сынып
- C.5сынып
- D.5,сынып
- E.5-нші-сынып
Түсіндірме
Ереже: Реттік сан араб цифрымен беріліп, -ншы/-нші орнына дефис қойылатын тіркестер бар. Ережені тек дыбыстық ұқсастыққа қарап қолданбаймыз: санның қандай тәсілмен жазылғанын және оған қосымша ма, әлде жеке сөз бе жалғасқанын анықтаймыз. Нормативті тұлға шартта сұралған мағынаны да сақтауы керек.
Қолдану: 5-сынып бесінші сынып деген реттік мағынаны береді. Қалған нұсқаларда бөлек/бірге жазу, дефис, қосымша немесе санның тұлғасына қатысты талап бұзылған. Әр қатені бөлек тексеру ережені жаңа мысалда қолдануға көмектеседі.
Қате нұсқаларды ажырату: B) 5 сынып: осы реттік тіркесте дефис қажет.
C) 5сынып: цифр мен сөз біріктірілмейді.
D) 5,сынып: үтір қолданылмайды.
E) 5-нші-сынып: мұнда ықшам реттік жазу орнына артық жұрнақ қосылған.
Қайта орындауға ишара: Араб цифрымен берілген реттік тіркесті таны.
Дұрыс жауап: V сынып
Жауап нұсқалары
- A.V-сынып
- B.Vсынып
- C.V-нші сынып
- D.V, сынып
- E.V сыныпдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Реттік мағына рим цифрымен берілсе, одан кейінгі сөзден дефиспен бөлінбейді. Ережені тек дыбыстық ұқсастыққа қарап қолданбаймыз: санның қандай тәсілмен жазылғанын және оған қосымша ма, әлде жеке сөз бе жалғасқанын анықтаймыз. Нормативті тұлға шартта сұралған мағынаны да сақтауы керек.
Қолдану: V сынып бос орынмен жазылады; араб цифрының дефистік үлгісін оған көшірмейміз. Қалған нұсқаларда бөлек/бірге жазу, дефис, қосымша немесе санның тұлғасына қатысты талап бұзылған. Әр қатені бөлек тексеру ережені жаңа мысалда қолдануға көмектеседі.
Қате нұсқаларды ажырату: A) V-сынып: рим цифрымен реттік тіркесте дефис қойылмайды.
B) Vсынып: сөзбен арасы бөлінеді.
C) V-нші сынып: рим цифрының реттік мәніне жұрнақ қосылмайды.
D) V, сынып: үтірмен бөлінбейді.
Қайта орындауға ишара: Рим және араб цифрының емлесін ажырат.
Дұрыс жауап: 2026 жыл
Жауап нұсқалары
- A.2026-жыл
- B.2026жыл
- C.2026 жылдұрыс
- D.2026-ншы жыл
- E.2026, жыл
Түсіндірме
Ереже: Араб цифрлары күн, жыл атауларымен келгенде дефиссіз бөлек жазылады. Ережені тек дыбыстық ұқсастыққа қарап қолданбаймыз: санның қандай тәсілмен жазылғанын және оған қосымша ма, әлде жеке сөз бе жалғасқанын анықтаймыз. Нормативті тұлға шартта сұралған мағынаны да сақтауы керек.
Қолдану: 2026 жыл цифр мен жыл сөзінің арасындағы бос орынмен беріледі. Қалған нұсқаларда бөлек/бірге жазу, дефис, қосымша немесе санның тұлғасына қатысты талап бұзылған. Әр қатені бөлек тексеру ережені жаңа мысалда қолдануға көмектеседі.
Қате нұсқаларды ажырату: A) 2026-жыл: жыл атауымен осы тіркесте дефис қойылмайды.
B) 2026жыл: бос орын қажет.
D) 2026-ншы жыл: қалыпты жыл атауына артық реттік жұрнақ қосылған.
E) 2026, жыл: үтір керек емес.
Қайта орындауға ишара: Жыл атауы реттік сынып үлгісімен бірдей емес.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ тілі» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.