XV–XVII ғасырлардағы қазақтың дәстүрлі шаруашылығы

Ереже: Негізгі шаруашылықты атау қоғамда басқа кәсіп мүлде болмады дегенді білдірмейді. Табиғи орта мен тарихи тәжірибе белгілі саланы жетекші етсе де, егіншілік, қолөнер және сауда оны толықтыра алады.

Қолдану: Қазақ қоғамында көшпелі мал шаруашылығы негізгі орын алды. Оңтүстік өңірлерде ол отырықшы егіншілікпен және қалалық айырбаспен ұштасып, әртүрлі шаруашылық байланыстар қалыптастырды.

Қате нұсқаларды ажырату: Қолөнер, егіншілік, аңшылық және кен ісі белгілі ортада болғанымен, жалпы қазақ қоғамының негізгі шаруашылық бағытын алмастырмайды. Негізгі бағытты атау өзге кәсіптің мүлде болмағанын білдірмейді. Жергілікті табиғат пен қалаға жақындыққа қарай шаруашылық түрлері қатар ұштасқан.

Қайта орындауға ишара: Ең кең тараған негізгі саланы қосымша кәсіптерден ажырат; бір бағыттың жетекшілігін қалған қызметтердің жоқтығымен теңестірме.

Ереже: Үй жануарларының таралуы табиғи ортаға, қозғалысқа және өнім қажеттілігіне байланысты. Бір жерде жануар өсіру мүмкін болуы оның даладағы негізгі түлік болғанын дәлелдемейді.

Қолдану: Қой, жылқы және түйе көшпелі тұрмыста азық, көлік пен шикізат берді. Ешкі мен сиыр да өсірілгенімен, сұрақ кең тараған жетекші түліктердің берілген тобын тануға бағытталған.

Қате нұсқаларды ажырату: Қалған топтар басқа шаруашылық орталарға тән жануарларды біріктіреді. Олардың кейбірі адам қолында өсірілгенімен, қазақтың көшпелі шаруашылығындағы негізгі үштікке сәйкес келмейді.

Қайта орындауға ишара: Топтағы әр жануардың маусымдық көшке, дала жағдайына және негізгі өнімдерге сәйкестігін бірге тексер.

Ереже: Шаруашылық маңызын бағалағанда бір жануардың бірнеше қызметін бірге қарастырады. Бір қызметтің дұрыс аталуы оның барлық рөлін қамтиды дегенді білдірмейді.

Қолдану: Жылқы көшу, қатынас және әскери қозғалысқа пайдаланылды, сонымен қатар ет пен сүт өнімі берді. Осы көпқызметтілігі оның дала тұрмысындағы ерекше орнын түсіндіреді.

Қате нұсқаларды ажырату: Азық, көлік, жүк және салт міну қызметтерін бір-бірінен алып тастау жылқының көпқызметті маңызын кемітеді. Берілген жауаптар жеке қырды ғана қалдырады. Толық сипаттама қозғалыс пен өнім алуды бірге қамтиды; бұл әр жылқы барлық қызметке бірдей қолданылды деген сөз емес.

Қайта орындауға ишара: Жануардың қозғалысқа және күнкөріске берген пайдасын бөлек тізімдеп, екеуін бірге қамтыған нұсқаны таңда.

Ереже: Көлік жануарының шаруашылық қызметі оның дене мүмкіндігі мен жағдайға бейімделуі арқылы түсіндіріледі. Табиғи қасиетті әлеуметтік шешім немесе техникалық өңдеу қызметімен шатастыруға болмайды.

Қолдану: Түйенің жүк көтеруге төзімділігі баспана мен мүлікті көшіруге қолайлы болды. Оның сүті мен жүні де пайдаланылғанымен, сұрақ нақты жүк тасудағы артықшылықты анықтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Қалған қасиеттер түйенің басқа шаруашылық өнімдері мен өсіміне қатысты. Олар пайдалы болғанымен, шарттағы ауыр жүкті ұзақ жолға тасу міндетін тікелей түсіндірмейді.

Қайта орындауға ишара: Шарттағы міндеттің нақты не екенін анықта: жүкті ұзақ жолға жеткізу; соған тікелей көмектесетін қасиетті таңда.

Ереже: Малға меншік пен жерді пайдалану құқығы бірдей қатынас емес. Қауымдық жайылым барлық адам кез келген жерге еш келісімсіз кіре алады дегенді білдірмейді.

Қолдану: Отбасы өз малына иелік етті, ал маусымдық қоныстар мен жайылымды пайдалану қауымның дәстүрлі тәртібімен байланысты болды. Нақты құқықтар мен ықпал әр кезеңде және өңірде өзгеруі мүмкін еді.

Қате нұсқаларды ажырату: Қалған жауаптар иелік түрлерін кері аударады немесе барлық құқықты жоққа шығарады. Қауымдық пайдалану жеке мал меншігінің болмауын білдірмейді.

Қайта орындауға ишара: Екі нысанды бөлек қара: мал кімнің иелігінде және белгілі жайылымға кіру қалай реттелген; меншік пен пайдалану құқығын алмастырма.