XV–XVII ғасырлардағы қазақтың тұрмысы мен салт дәстүрлері
56-параграф · Оқулықтың 214–218-беттері · Сұрақ оқулықтың 214-бетіне негізделген
«Қазақстан тарихы» оқулығының (6-сынып, Атамұра, 2018) «XV–XVII ғасырлардағы қазақтың тұрмысы мен салт дәстүрлері» тақырыбы, 56-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «XV–XVII ғасырлардағы қазақтардың исламдық өмірінде ежелгі нанымдардың кейбір белгілерінің сақталуын қалай…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Әртүрлі діни-мәдени дәстүр белгілерінің қатар өмір сүруі
Жауап нұсқалары
- A.Әртүрлі діни-мәдени дәстүр белгілерінің қатар өмір сүруідұрыс
- B.Исламның барлық қауымда мүлде болмауы
- C.Ежелгі дәстүрдің бір күнде толық жойылуы
- D.Барлық адамның дәл бірдей рәсім ұстануы
- E.Ешбір діни не мәдени өзгерістің жүрмеуі
Түсіндірме
Ереже: Діни өзгеріс ұзақ және әркелкі болуы мүмкін. Жаңа діннің таралуы бұрынғы мәдени рәсімдердің бәрі бір мезгілде жоғалды немесе барлық адам бірдей ұстанды дегенді білдірмейді.
Қолдану: Қазақ қоғамында исламмен қатар ата-бабаны құрметтеу мен ежелгі нанымға байланысты кейбір белгілер сақталды. Бұл діни-мәдени тәжірибенің күрделі тарихи сабақтастығын көрсетеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Қалған нұсқалар діннің толық жоқтығын, бір күндік толық өзгерісті немесе барлық адамның бірдейлігін ұсынады. Олар дәстүрлердің қатар сақталуы туралы шартты дұрыс түсіндірмейді.
Қайта орындауға ишара: Қатар өмір сүруді бір дәстүрдің толық жоғалуымен не еш өзгерістің болмауымен теңестірмей, уақыт пен қауым ерекшелігін ескер.
Дұрыс жауап: Ата-тек пен туыстық жадты жеткізу
Жауап нұсқалары
- A.Барлық отбасылық байлықты дәл санақпен бекіту
- B.Әр шайқастың күнін өзгеріссіз хаттау
- C.Ата-тек пен туыстық жадты жеткізудұрыс
- D.Жайылым шекарасын қазіргі координатпен өлшеу
- E.Әр әулеттің барлық аңызын ғылыми дәлелсіз факт ету
Түсіндірме
Ереже: Шежіре тектік байланыс пен ұрпақ жадын сақтайды. Оның тарихи құндылығы болғанымен, барлық тармағын өзгермейтін дәл құжат деп қабылдауға болмайды, себебі ауызша жеткізілім мен аңыздық элементтер болуы мүмкін.
Қолдану: Шежірені білу адамның туыстық орнын және қауым байланысын түсінуге көмектесті. Нақты тарихи тұлға мен мерзімді анықтауда басқа деректермен салыстыру қажет.
Қате нұсқаларды ажырату: Қалған жауаптар шежірені санақ, әскери хаттама немесе координаттық картаға айналдырады. Әр аңызды автоматты ғылыми факт ету де оның тарихи қолданылу шегін ескермейді.
Қайта орындауға ишара: Дәстүрдің есте сақтайтын негізгі байланысын анықтап, тектік жад пен нақты сандық құжаттың айырмасын сақта.
- 3
Дұрыс жауап: Отпен аластау
Жауап нұсқалары
- A.Хан көтеру
- B.Беташар
- C.Құн төлеу
- D.Құдалық
- E.Отпен аластаудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Рәсімді сипаттау оның тарихи сенімдегі мағынасын түсіндіреді. Сенімнің болғанын баяндау осы әрекеттің қазіргі ғылыми әдіспен ауруды толық жоятынын дәлелдеу дегенді білдірмейді.
Қолдану: Екі алаудың арасынан өткізу отпен аластау дәстүріне қатысты. Ол тазарту мен қорғау түсініктерімен байланысты болған, сондықтан сұрақ рәсімнің мәдени атауын тануды талап етеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Хан көтеру саяси билікті мойындатуға, беташар келінді таныстыруға, құн өтемге, құдалық отбасылық байланысқа қатысты. Олар берілген от арқылы орындалатын рәсімді сипаттамайды.
Қайта орындауға ишара: Әр дәстүрдің негізгі мақсатын салыстыр: қорғау сенімі, саяси мәртебе, жаңа отбасы немесе құқықтық өтем; мәдени түсіндіруді ғылыми әсермен теңестірме.
Дұрыс жауап: Бағыт пен жолды анықтауға
Жауап нұсқалары
- A.Әр малдың тұқымын автоматты өзгертуге
- B.Сауда бағасын аспаннан дәл есептеуге
- C.Әр адамның тағдырын міндетті болжауға
- D.Бағыт пен жолды анықтауғадұрыс
- E.Барлық ауа райын қатесіз алдын ала білуге
Түсіндірме
Ереже: Аспан денелерін бақылау кеңістікте бағдарлануға және уақытты шамалауға көмектесе алады. Мұны адамның тағдырын немесе барлық ауа райын міндетті түрде дәл болжаумен теңестіруге болмайды.
Қолдану: Жұлдыздардың көрінетін орны кең далада бағыт ұстауға тірек болды. Мұндай білім қоныс пен су көздеріне баратын жолды табуда жергілікті тәжірибемен бірге қолданылды.
Қате нұсқаларды ажырату: Қалған нұсқалар бақылауға биологиялық өзгеріс немесе шексіз болжам қабілетін телиді. Жұлдыз арқылы бағдарлау сауда бағасы мен адамның тағдырын ғылыми түрде есептеуді білдірмейді.
Қайта орындауға ишара: Бақылау қандай нақты ақпарат бере алатынын анықта: кеңістіктегі бағыт па, әлде дәлелсіз басқа құбылыстың міндетті нәтижесі ме?
Дұрыс жауап: Маусымды бағалап, көш уақытын жоспарлауға
Жауап нұсқалары
- A.Әр ұлыстың ханын жеке өзі сайлауға
- B.Барлық сауда бажын заңсыз өзгертуге
- C.Маусымды бағалап, көш уақытын жоспарлауғадұрыс
- D.Әр жорықтың нәтижесін міндетті кепілдеуге
- E.Әулеттік шежірені автоматты ауыстыруға
Түсіндірме
Ереже: Табиғат пен аспанды бақылау шаруашылықты жоспарлауға көмектеседі. Тәжірибелік болжамды барлық құбылысты қатесіз білетін мүмкіндік немесе саяси биліктің толық өкілеттігі деп қабылдауға болмайды.
Қолдану: Есепшілер маусымдық белгілер мен уақытты бақылап, көшу мерзімін шамалауға қатысты. Бұл мал шаруашылығын табиғи жағдайға бейімдеудің бір тәжірибесі болды.
Қате нұсқаларды ажырату: Қалған жауаптар хан сайлау, құқық өзгерту немесе соғысқа кепіл беру сияқты басқа міндеттерді телиді. Олар бақылау негізіндегі уақыт пен маусымды бағалау қызметін сипаттамайды.
Қайта орындауға ишара: Бақылаудан алынған мәлімет қандай күнделікті шешімге көмектесетінін анықтап, шаруашылық кеңесті жоғарғы саяси билікпен шатастырма.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақстан тарихы» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.