Ұлы Жібек жолының тарихи маңызы
17-параграф · Оқулықтың 80–82-беттері · Сұрақ оқулықтың 80-бетіне негізделген
«Қазақстан тарихы» оқулығының (6-сынып, Атамұра, 2018) «Ұлы Жібек жолының тарихи маңызы» тақырыбы, 17-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Ұлы Жібек жолының Еуразия өркениеттері үшін жалпы тарихи маңызын қай нұсқа толық сипаттайды?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Өңірлер арасында тауар, адам және идея алмасуын дамыту
Жауап нұсқалары
- A.Қаланың бір көшесіндегі ұсақ сауданы ұйымдастыру
- B.Бір ауылдағы жайылымды маусымға бөлу
- C.Өңірлер арасында тауар, адам және идея алмасуын дамытудұрыс
- D.Бір әулеттің мұрагерін тәрбиелеу
- E.Бір қамалдың күзетін кезекке бөлу
Түсіндірме
Ереже: Халықаралық желінің тарихи маңызы оның байланыстырған кеңістігі және алмасқан құндылықтарымен анықталады. Мұндай желіні жергілікті бір міндетпен шектеу оның ауқымын тарылтады.
Қолдану: Ұлы Жібек жолы Еуразияның әртүрлі өңірлерін байланыстырып, тауарлармен бірге адамдар, білім және мәдени тәжірибелердің қозғалысына жағдай жасады. Оның маңызы жеке базардың қызметінен кең болды; бұл барлық аймақтың дамуы бірдей немесе байланыстар үнемі бейбіт өтті дегенді білдірмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Көше саудасы, ауыл жайылымы, мұрагер тәрбиесі және қамал күзеті жергілікті міндеттерді сипаттайды. Олар тарихи өмірде болғанымен, құрлықаралық желінің жалпы қызметін қамтымайды; жауаптың ауқымын сұрақтағы Еуразия деңгейімен сәйкестендіру қажет.
Қайта орындауға ишара: Жеке қаланың міндеті мен көптеген өңірді байланыстырған желінің рөлін ажыратыңыз.
Дұрыс жауап: Әр көпеске бүкіл ұзақ бағытты өту міндетін азайтты
Жауап нұсқалары
- A.Тауардың аралық нарықта сатылуын қажетсіз етті
- B.Сапардың әр бөлігін бір көпестің өзі басқаруына міндеттеді
- C.Қытайдағы өндіруші мен батыстағы сатып алушыны тікелей кездестірді
- D.Әр көпеске бүкіл ұзақ бағытты өту міндетін азайттыдұрыс
- E.Тауарды бір өңірде ғана айналымда ұстады
Түсіндірме
Ереже: Аралық саудада тауар бірнеше қатысушы арқылы келесі өңірге жеткізіледі. Бір көпестің бүкіл желіні өтуі қажет болмағанымен, жалпы тасымал мен айырбас жалғасады.
Қолдану: Берілген мысалда алғашқы көпес жүкті аралық орталыққа жеткізіп, одан кейінгі жолды басқа саудагер жалғастырады. Бұл ұзақ сапардың міндетін бөлісуге мүмкіндік береді; әр кезеңде баға, шығын және тәуекел болғандықтан, тәсіл сауданы толық шығынсыз етпейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Аралық нарықты қажетсіз деу шарттағы екі бөлек мәмілеге қайшы. Бір көпесті бүкіл жолға міндеттеу артықшылықты керісінше түсіндіреді. Өндіруші мен соңғы сатып алушы тікелей кездескен жоқ, ал тауар бірнеше өңір арқылы қозғалды. Кезеңдік жеткізу әр көпестің өтуі тиіс жолын қысқартты.
Қайта орындауға ишара: Тауардың бүкіл жолы мен жеке көпестің жүрген бөлігін салыстырыңыз.
Дұрыс жауап: Білім мен мәдени тәжірибе алмасуын
Жауап нұсқалары
- A.Білім мен мәдени тәжірибе алмасуындұрыс
- B.Қаланың әскери қорғанысын жоспарлауды
- C.Жайылым шекарасын бекітуді
- D.Әулеттік мұрагерлікті реттеуді
- E.Кедендік баж мөлшерін белгілеуді
Түсіндірме
Ереже: Сауданың әсері тауар сатумен ғана шектелмейді. Адамдар мен жазба мәліметтердің қозғалысы білім және тәжірибенің басқа ортаға жетуіне жағдай жасайды.
Қолдану: Мысалда қолжазбалар мен шеберлер арқылы оқыту және кәсіп тәсілдері тараған. Бұл қалалардың білім мен мәдениет орталығы ретінде дамуына ықпал ете алады; барлық жаңалық тек керуенмен келген немесе жергілікті шеберлік болмаған деп түсіндіруге болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Қорғаныс, жайылым, мұрагерлік және баж туралы жауаптар өзге басқару міндеттерін атайды. Олар қала тарихына қатысты болғанымен, берілген қолжазба, оқыту және кәсіп тәсілі белгілерін түсіндірмейді; нұсқаны шарттағы нақты әрекеттермен байланыстырып таңдау қажет.
Қайта орындауға ишара: Шарттағы адамдар мен заттар қалаға қандай тәжірибе жеткізгенін анықтаңыз.
Дұрыс жауап: Әбу Насыр әл-Фараби
Жауап нұсқалары
- A.Әбу Насыр әл-Фарабидұрыс
- B.Әбу Әли ибн Сина
- C.Әбу Райхан әл-Бируни
- D.Мұхаммед әл-Хорезми
- E.Махмұд Қашғари
Түсіндірме
Ереже: Ғалымның шыққан ортасы, өмір сүрген кезеңі және қызметі бірге салыстырылса, ұқсас салаларда еңбек еткен тұлғаларды ажыратуға болады. Тек әйгілі есімді таңдау жеткіліксіз.
Қолдану: Әбу Насыр әл-Фараби Отырар–Фараб өңірімен байланысты ұлы ойшыл ретінде белгілі және берілген жылдары өмір сүрген. Өңір туралы анықтама тарихи географияны ескереді; оны туған үйінің нақты орны анықталған деген мағынада қабылдауға болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Ибн Сина медицина мен философияға, әл-Бируни жаратылыстану мен географияға, әл-Хорезми математикаға, Қашғари тілтануға үлес қосты. Бірақ сұрақтағы шығу өңірі мен өмір жылдары бәріне бірдей сәйкес келмейді; бірнеше белгіні бір мезгілде тексеру қажет.
Қайта орындауға ишара: Ойшылдың саласымен бірге туған өңірі мен уақытын салыстырыңыз.
Дұрыс жауап: Сенімдер мен технологиялық тәжірибенің таралуы
Жауап нұсқалары
- A.Жер иеліктерін әскери үлестіру
- B.Әулет мүшелерін мұрагерлікке бекіту
- C.Сенімдер мен технологиялық тәжірибенің таралуыдұрыс
- D.Қала аумағын қорғаныс қанаттарына бөлу
- E.Салық төлеушілерді жасына қарай есептеу
Түсіндірме
Ереже: Мәдени және технологиялық алмасу адамдардың көшіп-қонуы мен байланыстары арқылы жүреді. Тауар жолы сонымен қатар тәжірибе мен дүниетанымның таралу арнасы бола алады.
Қолдану: Шартта дін таратушылардың уағызы және шеберлердің өндіріс әдістерін жеткізуі көрсетілген. Екі әрекет те материалдық тауар сатудан кең алмасуды білдіреді; жаңа тәжірибе жергілікті ортада өзгеріп қабылдануы мүмкін, сондықтан барлық жерде бірдей нәтиже болды деп айтпаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Жер үлестіру, мұрагер бекіту, қорғаныс бөліктері және салық есебі басқару рәсімдеріне жатады. Олар берілген сенім мен өндіріс әдісінің қозғалысын сипаттамайды; оқиғадағы негізгі әрекеттің нысанына сүйеніп, ұқсас тарихи терминдерді араластырмау қажет.
Қайта орындауға ишара: Адамдар тауардан басқа қандай білім мен дүниетанымды жеткізгенін бөліп қарастырыңыз.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақстан тарихы» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.