Құрастырылған үзінді: «Жанама ұйқас деп негізгі ұйқасқа қосарланып, аралық тармақтар арасында жасалатын дыбыстық үйлесімді атаймыз». Үзіндінің ғылыми баяндау белгісі қандай?

Ереже: Ғылыми баяндауда ұғымдар анық беріліп, терминдер бірізді қолданылады және ой логикалық байланыспен дамиды. Тұжырымның қандай дерекке негізделгені көрсетіледі. Мәтіннің ғылыми сипатын тек ұзындығы немесе күрделі сөздерінің саны емес, дәлдігі мен түсіндіру мақсаты айқындайды.

Қолдану: Үзінді белгілі ұғымды атап, оның ажыратушы белгісін түсіндіреді. Мақсат оқырманды әрекетке шақыру немесе кейіпкердің сезімін суреттеу емес, терминді түсіндіру. Ғылыми сипат сөздің күрделі болуынан ғана емес, анықтау қызметі мен мағынаның бірізді берілуінен байқалады. Бұл сұрақ анықтаманың тілдік қызметін бағалайды.

Қате нұсқаларды ажырату: B) «Оқырманды ортақ саяси әрекетке тікелей шақыру.» — Қаратпа және ортақ әрекет үндеуі жоқ; терминнің белгісі түсіндірілген.

C) «Құжат жіберген мекеменің ресми өтінішін білдіру.» — Адресаттан әрекет сұралмайды; үзінді ұғымды анықтайтын баяндау.

D) «Екі адамның күнделікті диалогын көрсету.» — Сұрақ-жауап кезектесуі жоқ; біртұтас түсіндірме берілген.

E) «Кейіпкердің көңіл күйін метафорамен суреттеу.» — Кейіпкер мен сезім көрінісі жоқ; терминге нақты анықтамалық сипат берілген.

Қайта орындауға ишара: Мәтін ұғымды анықтай ма, әлде оқиға мен сезімді бейнелей ме?