Оттекті органикалық қосылыстардың жіктелуі, номенклатурасы

Ереже: Функционалдық топ қосылыстың химиялық класын және оған тән реакцияларды анықтайды. Спирттерде қаныққан көміртек атомымен байланысқан гидроксил тобы болады.

Қолдану: Формуладағы оттек CH2 тобына және H атомына бір байланыстан түзеді. Сондықтан соңғы –OH бөлігі спирттің гидроксил тобы, ал CH3–CH2 бөлігі көмірсутектік қалдық.

Қате нұсқалар: A) Бұл молекулада көміртек пен оттек арасында қос байланыс жоқ.

C) Соңғы көміртек оттекпен қос байланыспен байланыспаған.

D) Карбоксилде екі оттек бар, ал берілген молекулада бір оттек қана бар.

E) Оттек екі көміртекке емес, көміртек пен сутекке байланысқан. Ишара: Оттекпен байланысқан екі көршіні және байланыстың еселігін анықта.

Ереже: Фенолда гидроксил тобы ароматты сақинаның көміртегіне тікелей байланысады. Сақина мен OH арасында CH2 тобы болса, қосылыс фенол емес, спирт болады.

Қолдану: C6H5–OH құрылымында сақина көміртегі мен оттек тікелей байланысқан. Фенил тобының бар болуы жеткіліксіз: OH тобының нақты орналасуын да тексеру керек.

Қате нұсқалар: A) Бұл алифатты спирт, құрамында бензол сақинасы жоқ.

C) OH сақинаға тікелей емес, бүйір тізбектегі CH2 көміртегіне байланысқан; бұл бензил спирті.

D) Оттекте сутек жоқ; бұл жай эфирдің құрылымы.

E) Мұнда гидроксил карбоксил тобының құрамында; зат карбон қышқылы. Ишара: Сақина мен OH арасында аралық көміртек бар-жоғын қара.

Ереже: Альдегидтің –CHO тобында карбонил көміртегіне кемінде бір сутек атомы байланысқан. Кетондарда сол көміртек екі көмірсутектік қалдықпен байланысады.

Қолдану: CH3–CH2–CHO формуласындағы соңғы CHO бөлігін –C(=O)H деп ашамыз. Осы H атомы қосылысты альдегид ретінде тануға мүмкіндік береді.

Қате нұсқалар: A) Кетондағы карбонил көміртегіне екі көміртектік қалдық байланысады; мұнда бір көрші H.

B) Эфирде оттек екі көміртекке дара байланыспен байланысады; мұнда карбонил бар.

D) –CHO құрамында бір оттек бар, ал –COOH құрамында екі оттек болуы керек.

E) Формулада C–OH тобы жоқ, оның орнына C=O байланысы бар. Ишара: –CHO қысқартылған жазылуын –C(=O)H түрінде аш.

Ереже: Кетонның карбонил көміртегі екі көміртек атомына байланысады. Органикалық класын анықтағанда тек оттек санын емес, оның байланысу тәсілін салыстыру қажет.

Қолдану: Берілген карбонилдің бір жағында CH3, екінші жағында CH2–CH3 тұр. Екі жақтағы көміртектік қалдықтар кетонға тән R–CO–R құрылымын береді.

Қате нұсқалар: B) Карбонил көміртегіне OH тобы байланыспаған.

C) C=O қос байланысы эфирдегі C–O–C дара байланыстарынан өзгеше.

D) Карбонил көміртегіне H тікелей байланыспаған; екі көміртектік қалдық бар.

E) Молекулада O–H байланысы бар гидроксил тобы жоқ; оттек C=O карбонил тобына кіреді. Ишара: C=O көміртегінің оттектен басқа екі көршісін тексер.

Ереже: Карбоксил тобы –C(=O)OH түрінде жазылады. Оның құрамындағы карбонил мен гидроксил бір көміртек атомына байланысып, біртұтас функционалдық топ түзеді.

Қолдану: CH3–COOH формуласын CH3–C(=O)–OH деп ашқанда, карбоксилдің екі оттегі көрінеді. Осы құрылым қышқылдық қасиеттердің негізін құрайды.

Қате нұсқалар: A) –COOH құрамында бір OH және бір C=O бар; екі OH емес.

B) Қышқылдағы O–H және C=O байланыстары екі C–O–C көпірін түзбейді.

C) Құрылымда азот атомы жоқ, сондықтан амин тобы бола алмайды.

E) CH3 карбоксилдің сыртында орналасқан; альдегидтік H карбонил көміртегіне байланыспаған. Ишара: –COOH бөлігін барлық байланыстары көрсетілген түрде жаз.