Кеңістік пен уақыт — қорытынды

Ереже: Салыстыру үшін ортақ өлшем таңдап, әр туындыдан сол өлшемге қатысты дербес дәлел келтіреміз. Ұқсастық жанрдың, кейіпкерлердің немесе барлық оқиғаның бірдей болуын білдірмейді. Айырмашылық та ортақ мәселені жоққа шығармайды. Екі шығарманың байланысын тұжырымдағанда мазмұн, көркем тәсіл және тарихи жағдайды араластырмау керек.

Қолдану: Екі туындыда адамның орта мен тарих алдындағы жауапкершілігі ашылады. Берілген мазмұндарда әрекет пен құндылық байланысы бар. Ортақ өлшем осы байланысқа сүйенеді, ал жанр мен жағдайдың айырмасы сақталады. Ұқсастық барлық кейіпкердің бірдей болуын білдірмейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Жауапкершілікке қатысты таңдау нақты көрінеді.

B) Моральдық мәселе әр адамның бірдей кінәсін растамайды.

D) Ұқсастық жанр мен құрал айырмасын жоймайды.

E) Шартта орта әрекет пен күйге әсер етеді.

Қайта орындауға ишара: Екі мысалда да қай адамдық мәселе көрінеді?

Ереже: Салыстыру үшін ортақ өлшем таңдап, әр туындыдан сол өлшемге қатысты дербес дәлел келтіреміз. Ұқсастық жанрдың, кейіпкерлердің немесе барлық оқиғаның бірдей болуын білдірмейді. Айырмашылық та ортақ мәселені жоққа шығармайды. Екі шығарманың байланысын тұжырымдағанда мазмұн, көркем тәсіл және тарихи жағдайды араластырмау керек.

Қолдану: Прозада кейіпкер әрекеті мен әлеуметтік тартыс, поэмада лирикалық толғаныс басым. Осы айырма әр мысалдың мағынасын жеткізу тәсіліне қатысты. Салыстыру бір нысанды екіншісімен алмастырмайды; ортақ құндылық пен жеке көркем ерекшелікті қатар түсіндіреді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Берілген нысандар көркем мәтінге жатады.

B) Ортақ өлшем айырмашылықпен қатар сақталады.

C) Көркем ұйымдасу маңызды өлшем.

D) Мазмұн мен тәсіл бөлек берілген.

Қайта орындауға ишара: Әр мысал ойды қандай тәсілмен жеткізеді?

Ереже: Хронотоп — көркем уақыт пен кеңістіктің өзара байланысты ұйымдасуы. Оқиғаның қашан және қайда өткенін атау алғашқы қадам ғана. Толық талдауда сол орта мен уақыттың кейіпкердің әрекетіне, кездесу мүмкіндігіне, естелігіне немесе дүниетанымына әсері көрсетіледі. Мекеннің географиялық атауы өздігінен әдеби қызметті түсіндірмейді.

Қолдану: Алтайдағы оқшау өмір мен тарихи естелік әртүрлі қызмет атқарады, екеуі де таңдаудың мағынасын тереңдетеді. Хронотоптық талдау «қайда» және «қашан» сұрақтарынан көркем қызметке көшеді. Дәлел берілген орта мен әрекет арасындағы қатынасқа сүйенуі керек. Мекендерді жай атау бұл байланысты толық ашпайды.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Өмірбаян мен көркем кеңістік тең емес.

C) Берілген орта таңдауды түсіндіруге қатысады.

D) Қызметі мен уақыт байланысы түсіндірілмеген.

E) Шартта мұндай мерзім жоқ.

Қайта орындауға ишара: Орта мен уақыт әрекетті қалай мағыналандырады?

Ереже: Салыстыру үшін ортақ өлшем таңдап, әр туындыдан сол өлшемге қатысты дербес дәлел келтіреміз. Ұқсастық жанрдың, кейіпкерлердің немесе барлық оқиғаның бірдей болуын білдірмейді. Айырмашылық та ортақ мәселені жоққа шығармайды. Екі шығарманың байланысын тұжырымдағанда мазмұн, көркем тәсіл және тарихи жағдайды араластырмау керек.

Қолдану: Пайдакүнемдікке қарсы қамқорлық пен туған жерге қызмет ету ойы ортақ жауапкершілік өлшемімен байланысады. Құндылықтық байланыс әрекеттің себебі мен моральдық салдарын салыстырудан шығады. Атау немесе сыртқы белгі ортақ болса да, ол осы өлшемді алмастыра алмайды. Дәлел әр мәтіннен дербес алынуы керек.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Әр нысанның дербес дәлелі сақталуы керек.

C) Баспа ортақтығы идеяны теңестірмейді.

D) Қайталау құндылық байланысын түсіндірмейді.

E) Жеке оқиға барлық бейненің мінезін теңестірмейді.

Қайта орындауға ишара: Ортақ өлшем сыртқы белгі ме, адамдық таңдау ма?

Ереже: Әдеби эсседе кіріспе мәселе мен тезисті белгілейді, негізгі бөлім дәлелді талдайды, қорытынды дәлелдерден шығатын ойды жинақтайды. Мазмұндау талдауға материал береді, бірақ оны алмастырмайды. Қарама-қарсы пікірді нақты дәлелмен қарастыру ойды тереңдетеді. Көлемнен бұрын тақырыпқа сәйкестік, қисын және деректің дәлдігі маңызды.

Қолдану: Берілген екі мысалды «Кеңістік пен уақыт» аясында бір өлшеммен қарастыру қажет. Негізгі бөлім әр нысаннан дәлел келтіріп, оның қызметін түсіндіреді. Қорытынды сол дәлелдерден ортақ ой мен айырманы жинақтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Әсер нақты дәлелмен негізделуі керек.

B) Қорытынды негізгі талдауды жинақтауы тиіс.

C) Салыстыру өлшемі ашылмайды.

D) Екінші нысан дәлелсіз қалады.

Қайта орындауға ишара: Алдымен салыстырудың қандай өлшемін таңдайсың?