Өмірзая

Ереже: Көркем тартыс адамдардың мақсаттары, құндылықтары немесе қоғамдық жағдай арасындағы қайшылықтан туады. Оқиғаның сыртқы көрінісін ғана емес, қарсы тұрған мүдделерді анықтау керек. Ішкі тартыс адамның өз бойындағы екі ұстанымның күресін білдіреді. Әлеуметтік тартысты бір адамның көңіл күйімен немесе кездейсоқ ұсақ кедергімен шектеуге болмайды.

Қолдану: Аяғанның зерттеуге адалдығы сыртқы қысыммен қайшы келеді. Бұл жеке келіспеушіліктен кең, ғылыми және адамдық еркіндік мәселесіне қатысты тартыс. Екі қарсы мүддені нақты атау романның әлеуметтік мазмұнын ашады.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Мереке туралы жағдай жоқ.

C) Жеке оқиға барлық бейненің мінезін теңестірмейді.

D) Қайшылық адамдар мен орта арасында.

E) Шартта ақша негізгі себеп емес.

Қайта орындауға ишара: Кейіпкер нені сақтағысы келеді, орта неге мәжбүрлейді?

Ереже: Жанама мінездеуде кейіпкердің қасиеті ісі, таңдауы, сөзі және өзге адамдармен қатынасы арқылы ашылады. Тура мінездеуде баяндаушы қасиетті тікелей атайды. Баға беру үшін әрекеттің себебі мен салдарын бірге қарастырамыз. Кейіпкердің пікірі автоматты түрде автордың ұстанымы бола алмайды; шығармадағы өзге белгілер де ескеріледі.

Қолдану: Кейіпкер ықпалға көнбей, бағалау өлшемін сақтайды. Бұл оның адамға емес, орынсыз артықшылыққа қарсы тұрғанын көрсетеді. Жанама мінездеу әрекеттің моральдық негізін ашуға мүмкіндік береді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Шарт бағалау әділдігі туралы.

B) Әділ бағалау жауапкершілікті танытады.

C) Бір жеңілдіктен бас тарту жек көру емес.

E) Кейіпкер керісінше талапты сақтайды.

Қайта орындауға ишара: Бағалау өлшемі ықпалға қарай өзгерді ме?

Ереже: Жанама мінездеуде кейіпкердің қасиеті ісі, таңдауы, сөзі және өзге адамдармен қатынасы арқылы ашылады. Тура мінездеуде баяндаушы қасиетті тікелей атайды. Баға беру үшін әрекеттің себебі мен салдарын бірге қарастырамыз. Кейіпкердің пікірі автоматты түрде автордың ұстанымы бола алмайды; шығармадағы өзге белгілер де ескеріледі.

Қолдану: Екі кейіпкерді шындықты зерттеуге адалдық біріктіреді. Ұстаздық қатынас идея мен жауапкершіліктің жалғасуын танытады. Бірақ ортақ ұстаным олардың жеке өмірлері мен мінезін бірдей етеді деген қорытындыға жеткізбейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Ғылыми ұстаным негізгі байланыс.

B) Ортақ ұстаным тағдырды дәл көшірмейді.

D) Ұстаз бен шәкірт бөлек кейіпкерлер.

E) Қысым зерттеуге адалдықпен байланысты.

Қайта орындауға ишара: Оларды байланыстыратын құндылықты анықта.

Ереже: Дереккөзбен жұмыс жасағанда авторды, жарияланым уақытын, жанрын және дәйексөздің контекстін тексереміз. Көркем мәтін кейіпкерін тарихи адамның толық өмірбаянына теңеуге болмайды. Кейінгі сахналық нұсқа түпнұсқадан өзгеше болуы мүмкін. Өзіміз құрастырған сөйлемді классиктің дәл сөзі деп көрсету деректің шынайылығын бұзады.

Қолдану: Сыздық төре — тарихи тұлға, Аяған романның көркем әлеміне жатады. Оларды бір дерек түрінде қарастыру жаңсақ қорытынды береді. Тарихи мәлімет бөлек құжатпен тексеріледі, кейіпкер әрекеті әдеби мәтін шеңберінде талданады.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Роман тарихи тұлғаларды пайдалана алады.

C) Көркем оқиға құжатқа тең емес.

D) Берілген толық аты Кенесарыұлы.

E) Автор мен кейіпкер бөлек.

Қайта орындауға ишара: Қай есім тарихи, қайсысы көркем бейне?

Ереже: Әдеби пікір тезис, нақты дәлел және олардың байланысын түсіндіретін талдаудан құралады. Кейіпкердің бір әрекеті белгілі қырын ашады, бірақ бүкіл өміріне қатысты шексіз тұжырымды растамайды. Пікірдің сенімділігін сөздің көтеріңкілігі емес, келтірілген оқиғаға сәйкестігі анықтайды. Қорытындыны дәлел көлемінен асырып жібермеу керек.

Қолдану: Роман адал адамның қасіреті арқылы оны туғызған ортаны сынайды. Зардаптың болуы адалдықты қажетсіз етпейді. Бағалау кейіпкердің ұстанымын емес, сол ұстанымға қарсы қысымның адамдық салдарын түсіндіруі керек.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Тартысты тану өздігінен қате емес.

C) Пікірде кейіпкер әрекеті айтылған.

D) Атауды жазу пікірдің қисынын шешпейді.

E) Проза болуы бұл бағалауды дәлелдемейді.

Қайта орындауға ишара: Сын адалдыққа ма, оны жазалаған ортаға ма бағытталған?