Ғылыми білімдердің дамуы
30-параграф · Оқулықтың 140–146-беттері · Сұрақ оқулықтың 140-бетіне негізделген
«Дүниежүзі тарихы» оқулығының (6-сынып, Атамұра, 2018) «Ғылыми білімдердің дамуы» тақырыбы, 30-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Ұлы географиялық ашылулар ғылымның дамуына қалай ықпал етті?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Жер туралы мәліметтерді көбейтті
Жауап нұсқалары
- A.Материктердің орналасуын өзгеріссіз көне картаға бағындырды
- B.Жер туралы мәліметтерді көбейттідұрыс
- C.Картографияны бақылаудан бөлек теориямен шектеді
- D.Мұхит жолдарын зерттеуді қажетсіз етті
- E.Жаңа жер туралы мәліметті ғылыми айналымнан шығарды
Түсіндірме
Ереже: Саяхатшылар құрлықтар мен мұхиттарды зерттеп, география ғылымын жаңа деректермен толықтырды.
Қолдану: Теңіз сапарлары жағалаулар, аралдар мен мұхит бағыттары туралы жаңа бақылаулар берді. Бұл карталарды түзетуге және географиялық түсініктерді кеңейтуге көмектесті; алынған барлық мәлімет бірден дәл болды немесе бұрын еш білім болмады деген қорытынды емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Бұл тұжырымдар сапарлар арқылы жиналған деректің өсуін жоққа шығарады. Жаңа жағалау, бағыт және табиғи нысандар картография мен географияны толықтырды; ескі үлгінің беделін нақты бақылау нәтижесінен жоғары қойма.
Қайта орындауға ишара: Саяхатта көрген жерлер туралы бақылаулар карта мен географиялық білімді қалай толықтырғанын ойла.
Дұрыс жауап: Жұлдыздар мен ғаламшарлардың қозғалысы туралы білім
Жауап нұсқалары
- A.Кеменің жүгіне салық салу ережелері
- B.Билеушілердің әулеттік шежіресі
- C.Порттағы қолөнер бағасының тізімі
- D.Жұлдыздар мен ғаламшарлардың қозғалысы туралы білімдұрыс
- E.Желкен матасының бояу құрамы
Түсіндірме
Ереже: Аспан денелерін бақылау теңізшілерге бағыт пен орналасуды анықтауға көмектесті.
Қолдану: Аспан денелерін бақылау олардың көкжиекке қатысты орнын өлшеп, әсіресе ендікті бағдарлауға көмектесті. Бұл навигацияның бір әдісі болды; жұлдыздарды жай көру барлық координатты қате жібермей автоматты анықтау дегенді білдірмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Бұл білімдер сапардың басқа мәселесіне пайдалы болуы мүмкін, бірақ аспан арқылы орынды бағдарлауды қамтамасыз етпейді. Теңізшілер аспан денелерінің жағдайын пайдаланғандықтан астрономиялық білім қажет болды; шаруашылық есепті навигация міндетімен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Күн мен жұлдыздардың көрінетін орны теңізшіге қандай кеңістіктік бағдар беретінін ойла.
Дұрыс жауап: Жер
Жауап нұсқалары
- A.Жердұрыс
- B.Күн
- C.Ай
- D.Юпитер
- E.Шолпан
Түсіндірме
Ереже: Птолемейдің геоцентрлік жүйесінде Жер қозғалмайды және басқа денелер оны айналады деп түсіндірілді.
Қолдану: Птолемей жүйесінде қозғалмайтын Жер орталықта болып, аспан денелерінің қозғалысы соған қатысты түсіндірілді. Бұл тарихи модельді сипаттау; оны қазіргі қабылданған астрономиялық түсінікпен араластырмай, жүйенің өз қағидасын анықтау қажет.
Қате нұсқаларды ажырату: Күнді таңдау Коперник үлгісімен шатастыруға әкеледі. Ай, Юпитер және Шолпан Птолемей жүйесінің жалпы орталығы емес; ғаламшардың белгілі болуы оның модельдегі орталық орнын білдірмейді.
Қайта орындауға ишара: Геоцентрлік деген атаудағы орталық нысанға қатысты мағынаны еске түсір.
Дұрыс жауап: Күнді айналады
Жауап нұсқалары
- A.Мүлде қозғалмайды
- B.Күнді айналадыдұрыс
- C.Айды айналады
- D.Юпитерді айналады
- E.Шолпанды айналады
Түсіндірме
Ереже: Коперник Жер мен басқа ғаламшарлардың Күнді айналатынын негіздеді.
Қолдану: Коперник моделінде Жер басқа ғаламшарлармен бірге Күнді айналады; сонымен қатар өз осінен де айналу қозғалысы бар. Сұрақ берілген орбиталық қозғалысты анықтайды, ал тәуліктік айналу оны жоққа шығармайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Жердің мүлде қозғалмауы Птолемей үлгісіне жақын. Айды, Юпитерді немесе Шолпанды айналу Коперниктің Жер орбитасына қатысты қағидасы емес; өзара әртүрлі қозғалыс түрлерін шатастырма.
Қайта орындауға ишара: Жердің жылдық орбитасын өз осінен тәуліктік айналуынан ажырат.
Дұрыс жауап: Николай Коперник
Жауап нұсқалары
- A.Иоганн Кеплер
- B.Галилео Галилей
- C.Клавдий Птолемей
- D.Николай Коперникдұрыс
- E.Джордано Бруно
Түсіндірме
Ереже: Бұл еңбек Коперниктің Күнді орталыққа қоятын жүйесін баяндады.
Қолдану: Аспан денелерінің айналысы туралы еңбекті Николай Коперник жазды. Онда Күн орталық орын алатын жүйе баяндалды; кейінгі бақылаушылар мен заң ашқан астрономдардың үлесі бұл нақты кітаптың авторлығын өзгертпейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Кеплер ғаламшарлар заңдарымен, Галилей телескоптық бақылаулармен танылды. Птолемей бұрынғы геоцентрлік үлгіге, Бруно философиялық космологияға қатысты; әр ғалымның еңбегін нақты атаумен сәйкестендір.
Қайта орындауға ишара: Гелиоцентрлік жүйені осы атаудағы 1543 жылғы кітапта баяндаған авторды анықта.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Дүниежүзі тарихы» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.