Біздің планетамыз қалай пайда болды
7-параграф · Оқулықтың 25–28-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Біздің планетамыз қалай пайда болды» тақырыбы, 7-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Күн жүйесінің қалыптасу моделінде ғаламшарлардың бастапқы материалын берген ғарыштық орта қандай?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Газ бен шаң бұлты
Жауап нұсқалары
- A.Тек сұйық су
- B.Қазіргі тау жыныстары
- C.Дайын мұхит
- D.Тірі ағзалар жиынтығы
- E.Газ бен шаң бұлтыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Газ бен шаң бұлты Күн жүйесінің қалыптасу моделінде бастапқы заттық ортаны білдіреді.
Қолдану: Жас жұлдыз айналасындағы дискіде ұсақ қатты бөлшектер соқтығысып, ірі денелерге біртіндеп бірікті. Бастапқы ортада газ да болған. Бұл қазіргі Жердің ауа райындағы су тамшыларынан тұратын бұлт емес; ғарыштық заттан жаңа жүйе қалыптасатын ұзақ үдеріс туралы айтылып тұр.
Қате нұсқаларды ажырату: Тек сұйық су, қазіргі тау жыныстары, дайын мұхит немесе тірі ағзалар бастапқы бүкіл орта ретінде алынбайды. Зерттелетін масштаб пен уақытты ескер: сұрақ қазіргі жергілікті табиғи нысанды емес, ғаламшар қалыптасқанға дейінгі ортаны сұрайды.
Қайта орындауға ишара: Жас жұлдыз маңындағы ұсақ қатты бөлшектер мен сирек заттың қоспасын ойла.
Дұрыс жауап: Газ бен шаң бұлты
Жауап нұсқалары
- A.Қазіргі тау жыныстары
- B.Дайын мұхит
- C.Тірі ағзалар жиынтығы
- D.Тек сұйық су
- E.Газ бен шаң бұлтыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Газ бен шаң бұлты Күн жүйесінің қалыптасу моделінде бастапқы заттық ортаны білдіреді.
Қолдану: Жас жұлдыз айналасындағы дискіде ұсақ қатты бөлшектер соқтығысып, ірі денелерге біртіндеп бірікті. Бастапқы ортада газ да болған. Бұл қазіргі Жердің ауа райындағы су тамшыларынан тұратын бұлт емес; ғарыштық заттан жаңа жүйе қалыптасатын ұзақ үдеріс туралы айтылып тұр.
Қате нұсқаларды ажырату: Тек сұйық су, қазіргі тау жыныстары, дайын мұхит немесе тірі ағзалар бастапқы бүкіл орта ретінде алынбайды. Зерттелетін масштаб пен уақытты ескер: сұрақ қазіргі жергілікті табиғи нысанды емес, ғаламшар қалыптасқанға дейінгі ортаны сұрайды.
Қайта орындауға ишара: Жас жұлдыз маңындағы ұсақ қатты бөлшектер мен сирек заттың қоспасын ойла.
Дұрыс жауап: Газ бен шаң бұлты
Жауап нұсқалары
- A.Дайын мұхит
- B.Газ бен шаң бұлтыдұрыс
- C.Тірі ағзалар жиынтығы
- D.Тек сұйық су
- E.Қазіргі тау жыныстары
Түсіндірме
Ереже: Газ бен шаң бұлты Күн жүйесінің қалыптасу моделінде бастапқы заттық ортаны білдіреді.
Қолдану: Жас жұлдыз айналасындағы дискіде ұсақ қатты бөлшектер соқтығысып, ірі денелерге біртіндеп бірікті. Бастапқы ортада газ да болған. Бұл қазіргі Жердің ауа райындағы су тамшыларынан тұратын бұлт емес; ғарыштық заттан жаңа жүйе қалыптасатын ұзақ үдеріс туралы айтылып тұр.
Қате нұсқаларды ажырату: Тек сұйық су, қазіргі тау жыныстары, дайын мұхит немесе тірі ағзалар бастапқы бүкіл орта ретінде алынбайды. Зерттелетін масштаб пен уақытты ескер: сұрақ қазіргі жергілікті табиғи нысанды емес, ғаламшар қалыптасқанға дейінгі ортаны сұрайды.
Қайта орындауға ишара: Жас жұлдыз маңындағы ұсақ қатты бөлшектер мен сирек заттың қоспасын ойла.
Дұрыс жауап: Тартылыс күші
Жауап нұсқалары
- A.Үйкеліс күші
- B.Серпімділік күші
- C.Тартылыс күшідұрыс
- D.Архимед күші
- E.Магниттік күш
Түсіндірме
Ереже: Тартылыс күші массасы бар денелердің бір-біріне әсер етуін сипаттайды.
Қолдану: Ғаламшарлардың қалыптасуында ұсақ бөлшектердің бірігуі бірнеше үдеріске байланысты. Ірі денелер пайда болған соң олардың массасына байланысты әсері айналасындағы затты жинауға көмектеседі. Жердің шарға жуық пішіні де негізінен осы әсермен байланысты; оны тек осьтік айналудың нәтижесі деп түсіндіру дұрыс емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Үйкеліс жанасу кезінде, серпімділік деформацияда, Архимед күші сұйық не газда, магниттік күш белгілі магниттік жағдайларда көрінеді. Барлық массалы ғарыш денелеріне ортақ өзара жақындастырушы әсерді осы жеке жағдайлардан ажырат.
Қайта орындауға ишара: Массасы бар ғарыш денелерінің бір-біріне әсерін ойла.
Дұрыс жауап: Тартылыс күші
Жауап нұсқалары
- A.Серпімділік күші
- B.Архимед күші
- C.Магниттік күш
- D.Тартылыс күшідұрыс
- E.Үйкеліс күші
Түсіндірме
Ереже: Тартылыс күші массасы бар денелердің бір-біріне әсер етуін сипаттайды.
Қолдану: Ғаламшарлардың қалыптасуында ұсақ бөлшектердің бірігуі бірнеше үдеріске байланысты. Ірі денелер пайда болған соң олардың массасына байланысты әсері айналасындағы затты жинауға көмектеседі. Жердің шарға жуық пішіні де негізінен осы әсермен байланысты; оны тек осьтік айналудың нәтижесі деп түсіндіру дұрыс емес.
Қате нұсқаларды ажырату: Үйкеліс жанасу кезінде, серпімділік деформацияда, Архимед күші сұйық не газда, магниттік күш белгілі магниттік жағдайларда көрінеді. Барлық массалы ғарыш денелеріне ортақ өзара жақындастырушы әсерді осы жеке жағдайлардан ажырат.
Қайта орындауға ишара: Массасы бар ғарыш денелерінің бір-біріне әсерін ойла.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.