Құрастырылған мысалда тордағы құстың дауысы әсем, бірақ ол ұша алмайды. Еркін құс шаршаса да өз бағытын таңдайды. Сыншы «мысал таңдау еркіндігінің құнын ашады» дейді. Бұл пікірдің ең тікелей негізі қайсы?

Ереже: Сыни пікір нақты туындыны талдап, оның жетістігі мен кемшілігін мәтіндік дәлел арқылы бағалайды. Жалаң ұнату, авторды кемсіту немесе мазмұнды толық қайталау талдаудың орнына жүрмейді. Бағалау өлшемі ашық болуы тиіс: құрылым, тіл, образ немесе дәлел сапасы. Бір шектеу бүкіл шығарманы міндетті жарамсыз етпейді.

Қолдану: Мысалда екі құстың жағдайы қарама-қарсы қойылған. Тордағы жайлылық немесе өнер қозғалыс шектеуін жоймайды; еркін құстың қиындығы таңдау мүмкіндігін жоққа шығармайды. Сыншының пікірі осы құрылымға сүйенеді. Бұл барлық құстың табиғи мінезі туралы ғылыми заң емес, көркем астарды талдау.

Қате нұсқаларды ажырату: B) «Құстардың қайсысы қаттырақ ән салатыны дәл өлшенген.» — Дауыс күші туралы өлшем жоқ; еркіндік пен шектеудің салыстырылуы назардан тыс қалған.

C) «Тордағы әсем дауыс қозғалыс шектеуін толық жойған.» — Ұша алмау шарты сақталған; өнердің әсемдігі еркіндікпен негізсіз теңестірілген.

D) «Тордағы құс еркін құстан міндетті ұзақ өмір сүрген.» — Өмір ұзақтығы берілмеген; мәтіннің астары айтылмаған нәтижеге ауыстырылған.

E) «Еркін құстың барлық қиындығы мүлде болмаған.» — Шаршау ашық берілген; еркіндікті қиындықсыз өмірмен теңестіруге болмайды.

Қайта орындауға ишара: Екі бейнеде қандай мүмкіндік бар, қандай шектеу бар?