Құрастырылған хабар: «Ауыл өзен жағасын тазалады. Жиналған қалдық түрі мен мөлшері тіркелді. Келесі жұмыс осы есепке сүйеніп жоспарланады». Негізгі ой қандай?

Ереже: Негізгі ой мәтіндегі деректердің ортақ мәнін жинақтап, автордың не айтқысы келгенін білдіреді. Тақырып «не туралы?» деген сұраққа жауап берсе, негізгі ой сол тақырып жөніндегі тұжырымды жеткізеді. Жекелеген мысал бүкіл мәтіннің қорытындысын алмастырмайды.

Қолдану: Үш сөйлем әрекет, есеп және кейінгі қолдану арасындағы байланысты көрсетеді. Негізгі ой тек тазалау болғанын емес, тіркелген нәтиженің жоспарға негіз болуын қамтиды. Қалдықты жинау барлық экологиялық мәселе бірден шешілді дегенді білдірмейді. Жоспардың нәтижесін де кейін бөлек тексеру қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Қалдықты тіркеу келесі жоспарға қатысы жоқ.» — Мәтін есепке сүйенуді ашық береді; байланыс жоққа шығарылған.

B) «Тек қалдық атауы белгілі, тазалау болмаған.» — Берілген алғашқы әрекет терістелген; хабардың мазмұны бұзылған.

C) «Келесі жұмыс аяқталып, барлық нәтиже белгілі болды.» — Жоспар болашақ аяқталған нәтижеге өзгерген; дерек жоқ.

E) «Тазалау барлық экологиялық мәселені бірден толық шешті.» — Бір жұмыстың дерегі барлық мәселеге толық кепілдікке кеңейген.

Қайта орындауға ишара: Есеп келесі әрекетпен қалай байланысқан?