Шартты тәжірибе кестесі: А үлгісі — 8 кг, беріктік сынағынан өтті; Ә — 5 кг, өтті; Б — 4 кг, өтпеді; В — 9 кг, өтті; Г — 6 кг, өтпеді. Мақсат: сынақтан өткендердің ең жеңілін таңдау. Қай үлгі сай?

Ереже: Дәлел тезиске тікелей қатысты болуы және оны тексеруге мүмкіндік беруі керек. Нақты мысал, салыстыру немесе дерек пікірдің негізін көрсетеді. Бір оқиғаны барлық жағдайға таратуға, ал жеке сенімді зерттеу нәтижесі ретінде ұсынуға болмайды.

Қолдану: Алдымен беріктік талабын орындаған А, Ә және В үлгілерін ғана қалдырамыз. Олардың салмағын салыстырғанда 5 кг ең аз. Б үлгісі одан жеңіл болғанымен, міндетті сынақтан өтпеген. Таңдау екі өлшемді бірге қолдануды талап етеді; тек салмаққа қарау мақсаттың бір бөлігін жоғалтады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «В үлгісі.» — Сынақтан өткен, бірақ 9 кг ең жеңіл нәтиже емес.

B) «Г үлгісі.» — Сынақтан өтпеген әрі таңдалған жеңіл нұсқадан ауыр.

C) «А үлгісі.» — Сынақтан өткен, бірақ 8 кг Ә үлгісінің 5 кг салмағынан ауыр.

D) «Б үлгісі.» — Жеңіл болғанымен, беріктік сынағынан өтпеген.

Қайта орындауға ишара: Алдымен сынақтан өтпегендерді шығарып, қалғандарының салмағын салыстырыңыз.