Құрастырылған тәжірибе: шебер ауыр ыдысты жеңілдеткісі келді; екі жаңа құрылым жасады; олардың салмағы мен беріктігін бірдей жағдайда салыстырды. Қай рет ғылыми ізденіс логикасына сай?

Ереже: Ғылыми баяндауда ұғымдар анық беріліп, терминдер бірізді қолданылады және ой логикалық байланыспен дамиды. Тұжырымның қандай дерекке негізделгені көрсетіледі. Мәтіннің ғылыми сипатын тек ұзындығы немесе күрделі сөздерінің саны емес, дәлдігі мен түсіндіру мақсаты айқындайды.

Қолдану: Алдымен қандай қасиетті өзгерту керек екені белгіленген. Одан кейін тексеруге болатын баламалар жасалған. Соңғы әрекет олардың қасиетін бірдей жағдайда салыстырады. Реттің мәні — таңдауды жеке талғамға емес, мәселе мен өлшемге байланыстыру. Бұл нақты тарихи өнертабыс туралы дерек емес, шартты зерттеу үлгісі.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Нәтижені болжау → тәжірибеден бас тарту → болжамды факт деп беру.» — Тексеру орындалмаған, ықтимал ой дәлелденген нәтиже ретінде берілген.

B) «Баламаға атау беру → танымалдығын арттыру → тиімді деп жариялау.» — Танымалдық салмақ пен беріктікті тексерудің орнына қойылған.

D) «Дайын қорытындыны бекіту → сәйкес емес нәтижені жасыру → өлшемді өзгерту.» — Нәтижеге бейімделген іріктеу зерттеудің бірізділігін бұзады.

E) «Әр құрылымды бөлек өлшеммен бағалау → сандарын тікелей салыстыру → біреуін таңдау.» — Салыстырудың ортақ негізі сақталмаған.

Қайта орындауға ишара: Шешім нұсқалары тексерілмес бұрын қандай мәселе қойылған?