Құрастырылған мәтін: «Бала әр құбылыстың себебін сұрайды. Ересек адам осы қызығуды сақтап, білетін кісіден сұрап, деректі тексеріп үйренсе, танымы кеңейеді». Негізгі ой қандай?

Ереже: Негізгі ой мәтіндегі деректердің ортақ мәнін жинақтап, автордың не айтқысы келгенін білдіреді. Тақырып «не туралы?» деген сұраққа жауап берсе, негізгі ой сол тақырып жөніндегі тұжырымды жеткізеді. Жекелеген мысал бүкіл мәтіннің қорытындысын алмастырмайды.

Қолдану: Екі сөйлемде қызығудың пайда болуы және оны кейінгі ізденіске айналдыру байланысқан. Мәтін тек баланың сұрақ қоюын немесе тек ересектің жасын сипаттамайды. Негізгі ой қызығуды сақтау, сұрау және тексеру әрекеттерінің ортақ бағытын қамтиды. Құмарлық нәтижеге айналуы үшін саналы әрекет керек деген байланыс сақталады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Ересек адам қызығуын жоғалтқанда ғана танымы кеңейеді.» — Бұл қызығуды сақтау бағытына қайшы.

B) «Таным тек бір адамның дайын жауабын қайталаудан тұрады.» — Сұраумен бірге тексеру мен үйрену аталған, механикалық қайталау емес.

D) «Қызығу болса, дерек тексерудің еш қажеті жоқ.» — Деректі тексеру мәтінде саналы ізденістің бөлігі.

E) «Баланың кез келген сұрағына тек жасына қарап жауап бермеу керек.» — Мәтінде сұрау мен үйренуді жалғастыру ұсынылады, жасқа байланысты тыйым жоқ.

Қайта орындауға ишара: Алғашқы қызығу кейін қандай нақты әрекеттермен жалғасады?