Құрастырылған мәтін: «Балам басқа қалада оқығанда, мен бір күні оның мектебіне бардым. Аулада оқушылар көмек жинап жүр екен. Сол көрініс есімде қалды». Қай белгі бұл мәтінді жеке естелікке жақындатады?

Ереже: Сөздің мазмұны, құрылымы мен тілдік құралдары адресатқа және қарым-қатынас мақсатына сай таңдалады. Бір деректі ғылыми түсіндіру, ресми хабарлау немесе көркем бейнелеу әртүрлі тәсілмен жүзеге асады. Стильді анықтағанда тақырыппен бірге мәтіннің қызметін де ескереміз.

Қолдану: «Балам», «мен», «бардым», «есімде қалды» тұлғалары оқиғаның автор тәжірибесі арқылы берілгенін көрсетеді. Бұл барлық мектепті салыстырған зерттеу есебі емес. Жеке естелікте нақты көрініс автор қабылдауымен байланысады. Жанрды мектеп тақырыбына қарап қана емес, баяндаушының оқиғаға қатысуына сүйеніп анықтаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Мектептің ресми қабылдау шешімін жариялауы.» — Ресми шешім құрылымы мен мазмұны жоқ.

B) «Оқушыларға әрекетті ретімен орындауды бұйыруы.» — Нұсқаулық емес, өткен оқиға баяндалған.

C) «Автордың оқиғаға қатысуын толық жасыруы.» — Бірінші жақ тұлғалары қатысуды анық көрсетеді.

E) «Әр мектептің көрсеткішін бірдей өлшеммен салыстыруы.» — Мәтінде бірнеше мектеп пен ортақ өлшем берілмеген.

Қайта орындауға ишара: Баяндаушы оқиғаның сыртқы тіркеушісі ме, әлде оған өзі қатысқан ба?