Құрастырылған мәтін: «Үйде балаға амандасуды үйретеді. Қоғамдық жерде ол адамның сөзін бөлмей тыңдауды үйренеді. Мектепте келіспегенде де құрметпен жауап береді. Әдеп осындай күнделікті әрекеттерден қалыптасады». Негізгі ойды таңдаңыз.

Құрастырылған мәтін: «Үйде балаға амандасуды үйретеді… — жауабы | Қазақ тілі, ҚГБ, 11-сынып

Дұрыс жауап: Әдеп күнделікті қарым-қатынастағы бірнеше әрекет арқылы қалыптасады.

Жауап нұсқалары

A.Әдепті адамның пікірі өзгелердің пікірімен үнемі бірдей болады.
B.Келіспеген адамға жауап бермеу әдептің басты шарты.
C.Әдеп күнделікті қарым-қатынастағы бірнеше әрекет арқылы қалыптасады.дұрыс
D.Мектептегі тәртіп отбасындағы тәрбиенің орнын толық басады.
E.Әдеп тек үйде амандасуды жаттаумен қалыптасады.

Түсіндірме

Ереже: Негізгі ой мәтіндегі деректердің ортақ мәнін жинақтап, автордың не айтқысы келгенін білдіреді. Тақырып «не туралы?» деген сұраққа жауап берсе, негізгі ой сол тақырып жөніндегі тұжырымды жеткізеді. Жекелеген мысал бүкіл мәтіннің қорытындысын алмастырмайды.

Қолдану: Сәлемдесу, тыңдау және құрметпен жауап беру бір ұғымның әртүрлі көрінісі ретінде берілген. Соңғы сөйлем соларды әдептің қалыптасуымен байланыстырады. Дұрыс қорытынды барлық мысалды қамтиды. Тек үйдегі тәрбиеге немесе тек мектептегі пікір алмасуға тоқталсақ, мәтіннің басқа бөліктерін түсіндіре алмаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Әдепті адамның пікірі өзгелердің пікірімен үнемі бірдей болады.» — Құрмет пен пікірдің бірдей болуы теңестірілген; келіспеу мүмкіндігі сақталған.

B) «Келіспеген адамға жауап бермеу әдептің басты шарты.» — Мәтінде жауаптан қашу емес, құрметпен жауап беру айтылған.

D) «Мектептегі тәртіп отбасындағы тәрбиенің орнын толық басады.» — Екі орта бірін-бірі алмастырады деген тұжырым жоқ.

E) «Әдеп тек үйде амандасуды жаттаумен қалыптасады.» — Үйдегі мысал сақталған, бірақ қоғамдық орта мен мектеп тәжірибесі түсіп қалған.

Қайта орындауға ишара: Үш түрлі ортадағы мысалдардың бәрін қай тұжырым қамтиды?