Қазақстанды цифрландыру

Ереже: Цифрлық сауаттылық құрылғылармен жұмыс, Интернет ресурстарын пайдалану және ақпараттық қауіпсіздік дағдыларын қамтиды.

Қолдану: Қауіпсіздік пен тиімділік қатар қажет: адам цифрлық құралды қолданумен бірге дерек пен өз әрекетін дұрыс басқарады. Тек батырма басуды білу толық сауаттылықты сипаттамайды. Мысалы, адам онлайн қызметті ашады, ресми мекенжайын тексереді, қажет мәліметті ғана енгізеді және нәтижесін бағалайды. Мұнда техникалық орындау, ақпаратты түсіну және қауіпсіздік қатар іске асады. Жылдам басу немесе көп қолданба орнату осы қабілеттердің толық қалыптасқанын өздігінен көрсетпейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Құрылғы сипаттамасын жаттау, теру жылдамдығы немесе желіде өткізген уақыт толық өлшем емес. Бір бағдарламаны ашу пайдалы дағды болуы мүмкін, бірақ деректің сенімділігі мен жеке мәліметті қорғауды қамтымайды. Қамтуы кең әрі жауапты қолдануды сипаттайтын нұсқаны таңда.

Қайта орындауға ишара: Пайдалану дағдысына қауіпсіздік те кіре ме?

Ереже: Цифрландыру технологияны жаппай енгізіп, қызмет пен процестерді өзгертуге бағытталған.

Қолдану: Цифрландыру жеке компьютер сатып алумен шектелмейді. Технологиялар ұйымдар мен қызметтердің жұмыс тәртібіне енгізіледі: мысалы, қағаз өтінімді электрондық қабылдауға көшу қызмет көрсету тәсілін өзгертеді. Мұнда негізгі белгі — процестің цифрлық технология арқылы өзгеруі. Мысалы, емхана өтінімін цифрлық қабылдау тіркеу, кезек және хабарлау тәртібін өзгертуі мүмкін. Қағазды суретке түсіру тек бір материалдың пішімін ауыстырады; толық цифрландыру үдерістің қалай орындалатынын қамтиды. Жаңа жүйенің пайдасы уақыт, сапа және қолжетімділік сияқты нәтижелермен бағаланады.

Қате нұсқаларды ажырату: Құрылғы сатып алу, мәтінді сканерлеу немесе бұрынғы файлды қайта атау жеке техникалық әрекеттер. Олар үдерісті өзгертуге үлес қосуы мүмкін, бірақ цифрландыру ұғымын толық ашпайды. Технологияның қоғам мен ұйым жұмысына қалай енгізілгеніне назар аудар.

Қайта орындауға ишара: Технология әрекет пен қызметті қалай өзгертеді?

Ереже: Дербес деректерді қорғау цифрлық технологияларды қауіпсіз пайдалану үшін қажет.

Қолдану: Дербес мәліметті кімге және қандай мақсатпен беруге болатынын бағалау цифрлық қауіпсіздікке кіреді. Бұл ақпаратпен жауапты жұмыс істеу дағдысы; оны тек техникалық батырмаларды білуге теңеуге болмайды. Мысалы, онлайн тіркелу кезінде сұралған мәлімет қызметке қажет пе, кімге беріледі және қалай қорғалады деген сұрақтар қойылады. Құпиясөзді бөгде адамға бермеу мен күмәнді сілтемені тексеру де маңызды. Деректі қорғау оны мүлде қолданбау емес, мақсатқа сай әрі жауапты басқару болып табылады.

Қате нұсқаларды ажырату: Экран түсін, үстел орнын, кабель ұзындығын немесе баспа қағазын таңдау жеке мәліметпен қауіпсіз жұмыс істеуді сипаттамайды. Олар басқа міндеттерге пайдалы болуы мүмкін. Сұрақ цифрлық ортадағы ақпараттық қауіпсіздік қабілетін, жай жабдықты рәсімдеуді емес, тексереді.

Қайта орындауға ишара: Жеке дерекке қолжетімділікті қалай басқарасыз?

Ереже: 2018–2022 жылдарға арналған «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасының мақсаты цифрлық технологиялар арқылы экономиканың даму қарқынын және халық өмірінің сапасын арттыру болды.

Қолдану: Экономика салаларына цифрлық құрал енгізу өнімділікті өсіруге, ал электрондық қызметтер адамдардың күнделікті әрекетін жеңілдетуге бағытталды. Сондықтан дұрыс жауап бағдарламаның екі нәтижесін — экономикалық даму мен өмір сапасын — бірге қамтиды. Сұрақ тарихи кезеңге қатысты: 2018–2022 жылдарға белгіленген мақсат бағаланып тұр. Цифрлық құралдың өзі түпкі нәтиже емес, экономика мен күнделікті қызметті жақсартудың тәсілі ретінде қарастырылды. Жоспарланған мақсатты оның толық орындалғаны туралы дәлелмен немесе бүгінгі бағдарламаның мәртебесімен теңестіруге болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Тек құрылғы санын көбейту, қағазды бірден жою немесе барлық қызметті ақылы ету негізгі мақсатты толық ашпайды. Халықты интернеттен шектеу де өмір сапасын цифрлық мүмкіндіктер арқылы арттыруға сәйкес келмейді. Мақсат пен жеке құралды ажырат.

Қайта орындауға ишара: Мақсат қандай қоғамдық нәтижеге бағытталған?

Ереже: Бұл бағыт дәстүрлі экономика салаларын жаңа технологиямен түрлендіруге арналған.

Қолдану: Өндіріс пен еңбек өнімділігі экономиканың салаларындағы жұмысқа қатысты. Сондықтан цифрлық құралдың осы процесті жақсартуы салаларды цифрландыру бағытымен байланысады; бағытты нақты қолдану нысанынан анықтаңыз. Мысалы, өндірістегі датчик деректерін талдап, жабдықтың бос тұруын азайту кәсіпорынның жұмыс үдерісін жақсартуға бағытталады. Бұл мысал сол тарихи бағдарламаның салалық бағытын түсіндіреді. Нақты тиімділік енгізілген құралмен ғана емес, өлшенген еңбек өнімділігі мен басқа нәтижелер арқылы тексерілуі керек.

Қате нұсқаларды ажырату: Адам капиталы дағдыны, цифрлық мемлекет мемлекеттік өзара әрекетті, Жібек жолы инфрақұрылымды, экожүйе қатысушылар байланысын басым қамтиды. Олар өзара көмектесуі мүмкін, бірақ сұрақтың негізгі нысаны өндірістегі өнімділік. Жіктеуді осы басым мақсат бойынша жаса.

Қайта орындауға ишара: Өзгеріс қай саладағы жұмысқа қатысты?